Nederland in 7 overstromingen

nederland-in-7-overstromingen-1Vandaag, vrijdag 13 december 2013, wordt op Nederland 2 de eerste aflevering uitgezonden van Nederland in 7 overstromingen. Een groots project: behalve de tot en met 24 januari lopende tv-serie is er een expositie in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen (t/m 22 maart 2015). En verschijnt er een luxe boek. Luxe, met veel beeld, een harde cover. Bovendien ook nog eens goed geschreven. Ik vermeld het maar even, want in dit soort glossy boeken wil de tekst nog wel eens sluitpost zijn. Alle lof gaat hierbij uit naar Leontine van de Stadt, de schrijfster.

Ik heb haar maar gegoogeld. In het boek zelf wordt over Leontine van de Stadt niks gemeld. Op de site van de Vereniging van Wetenschapsjournalisten in Nederland kom ik haar naam tegen. Ze is freelancer, heeft voor VARA, VPRO, NCRV en Teleac gewerkt, en noemt als haar specialismen: natuur, stadsecologie, water, klimaat en cultureel erfgoed. Het zou wel eens kunnen dat het overstromingenboek haar eerste grote uitgave is, andere titels kom ik op haar naam zo gauw niet tegen.

Zeven grote hoofdstukken telt het boek. De Allerheiligenvloed van 1170, de overstroming van het rivierengebied in 1809, de Zuiderzeeramp van 1916, en twee slothoofdstukken De gewenste overstroming en De Ergst Denkbare Overstroming. Twee hoofdstukken heb ik niet genoemd: het tweede over ‘Het water als wapen: de inundaties van 1572-1574’ en het vijfde over ‘De watersnoodramp van 1953’. Dat zijn hoofdstukken met relatief veel Zeeland.

Ik wist bijvoorbeeld niet dat Het Verdronken Land van Saeftinghe ontstaan is door een militaire inundatie. Eerst heeft het dorpje Saeftinghe te lijden onder de Allerheiligenvloed van 1570. Veertien jaar later, als het plaatsje zich enigszins heeft hersteld, besluiten Zeeuwse bestuurders de polders rond het dorp opnieuw onder water te zetten. Nu om te voorkomen dat belangrijke steden als Gent, Brugge en Antwerpen in Spaanse handen vallen. Pagina 40: ,,Het is nu niet de natuur die voor landverlies zorgt, maar een zorgvuldig uitgedachte militaire strategie. Het onder water zetten van delen van het eigen land wordt het Nederlandse antwoord op de Spaanse legers. Een rigoureuze tactiek om met weinig mankracht een machtige vijand te verjagen.” Den Briel, Alkmaar, Leiden, het zijn beroemde belegeringen en ontzettingen, waarbij water een doorslaggevende rol speelt. Ook Den Bosch, dat in 1629 veroverd wordt door stedendwinger Frederik Hendrik, heeft een waterverhaal. De Spanjaarden zijn heer en meester in de stad en zetten de omgeving onder water, om Frederik Hendrik op afstand te houden. De Oranjetelg laat dijken aanleggen, pompt het water weg en wandelt als het ware zo de stad binnen. Jawel, een stedendwinger.

Inundaties hebben in het Zeeuws-Vlaamse land het duidelijkst hun sporen achtergelaten. Meestal wordt het water ingezet als verdedigingsmiddel. Een enkele keer is het ook een offensief wapen. Walcheren 1944 is daarvan het beste voorbeeld. Geallieerde bommen breken de dijken, het water brengt de Duitse bezetters in het nauw. In de huidige tijd lijken inundaties als verdedigingsmiddel te hebben afgedaan. Maar (pagina 59): ,,De Inundatiewet, in 1896 opgesteld om het uitkeren van schadevergoedingen bij inundaties vast te leggen, staat nog altijd in het Burgerlijk Wetboek.”

De letterlijke tekst van het ‘extra bericht’ doet me nog altijd wat (pagina 116): ,,Bericht van de Stormwaarschuwingsdienst. Boven het noordelijke en westelijke deel van de Noordzee woest een zware storm tussen noordwest en noord. Het stormveld breidt zich verder over de noordelijke en oostelijke Noordzee uit. Verwacht mag worden dat de storm de hele nacht zal voortduren. Daarom werden vanmiddag om half zes de groepen Rotterdam, Willemstad en Bergen op Zoom gewaarschuwd voor gevaarlijk hoogwater.” Dat was de laatste januaridag van 1953. Ik luister nog altijd met meer dan gemiddelde interesse naar stormwaarschuwingen. Mijn vertrouwen in onze bejubelde zeeweringen en keringen is maar matig. De mens wikt, maar er zijn andere krachten en machten die beschikken, dat gevoel. Het slotwoord van het hoofdstuk over de Ramp is voor dominee Quist in Stavenisse. Hij zorgde bij de herdenking afgelopen jaar voor ophef. Met ondermeer deze woorden: ,,Heeft deze ramp ons die erbij betrokken waren en die later leven, ons dichterbij God gebracht of heeft ze ons nog meer van God vervreemd? Ik ben geen hartenkenner en oordeel niemand, maar als ik let op het kerkbezoek in onze Hervormde Gemeente, dan vrees ik het laatste.” De dominee is 81 jaar.

Het hoofdstuk ‘De gewenste overstroming’ krijgt met de Hedwigepolder ook nog een lekker Zeeuws tintje. Met een prachtige satellietfoto overigens, waarop je Saeftinghe en de aanpalende polders mooi ziet liggen.  Ook de artist-impression van de Hedwige- en Prosperpolder na ontpoldering (pagina 155) is het aanzien waard. Nieuwe natuur in een verder door mensen rechtgetrokken landschap. Ik kan me niet voorstellen dat zo’n te verwaarlozen ontpoldering veel goeds gaat brengen.

Ik ben benieuwd wat de tv-serie met ingang van vanavond gaat brengen. Die mag van mij tegenvallen. We hebben in elk geval een geslaagd boek.

Leontine van de Stadt: Nederland in 7 overstromingen – Uitgeverij Walburg Pers, hardcover, 176 pagina’s, 29,95 euro.

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Ramp 1953 met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.