Gordel van geweld – met lezing

Einde van Indië doet pijn

Art de Vos brengt de laatste jaren van Nederlands-Indië tot leven in ‘Gordel van geweld’. We zien de jaren 1932-1950 door de ogen van Henk Navest en zijn gezin: Jappenkamp, Birmaspoorlijn, onafhankelijkheidsstrijd, repatriëring.

Attentie: lezing woensdag 21 november Drvkkery Middelburg

door Jan van Damme

De verhalen moeten worden verteld. Verhalen over onderdrukking en uitbuiting, over moord en doodslag, over afscheid en verdriet, over repatriëring en verlies van het geboorteland. Het einde van het koloniale tijdperk in Indonesië is een aaneenrijging van drama’s die vaak trauma’s zijn geworden. Trauma’s die tot op de dag van vandaag doorwerken.

Het pas verschenen boek Gordel van geweld – Overleven in Indië van Art de Vos (1964) is een indrukwekkende vingeroefening in het vertellen van een tot nu toe toegedekte geschiedenis. Hij laat ons de periode 1932 tot 1950 in Indonesië zien door de ogen van de familie Navest.

Henk Navest is een jongeman als hij in 1932 de crisis in Nederland ontvlucht en soldaat wordt in het KNIL, het Koninklijke Nederlands-Indische Leger. In Indonesië trouwt hij met Trijntje. Na de inval van de Japanners in 1942 volgt er een chaotische, gewelddadige periode en verliezen Henk en Trijntje elkaar uit het oog: Henk ziet de dood in ogen bij de dwangarbeid aan de Birmaspoorlijn, Trijntje en haar kinderen Ab en Ceel weten maar net te overleven in de Jappenkampen. Uiteindelijk vinden ze elkaar weer op het eiland Billiton. Maar dan gaat de strijd nog door. De Vos: ,,Henk komt getraumatiseerd uit de Japanse gevangenschap. Hij is ziek, hij is een derde van zijn lichaamsgewicht kwijtgeraakt. Zo gauw hij wat is opgeknapt krijgt hij een schoon uniform en een geweer en vecht hij mee tegen de Indonesische vrijheidsstrijders. Tot hij omstreeks 1950 met zijn gezin berooid terugkeert naar Nederland.”

Art de Vos – foto Lex de Meester

De Vos woont in Krimpen aan den IJssel. Hij is historicus en zelfstandig communicatieadviseur, sinds 2001 werkt hij voor de afdeling communicatie van de kerncentrale in Borssele. Hij zegt: ,,Het einde van Indië is nog steeds emotioneel zwaar beladen. Ik sta redelijk op afstand en probeer niet te oordelen.”

Om het verhaal te vertellen laat de schrijver ons kijken door de ogen van de mensen, die in de dramatische jaren er maar net in slagen om te overleven. Zoals Ita, de zus van Trijntje. Ze beschouwt Indonesië als haar ‘vaderland’, ze is er in 1932 geboren. De Japanners neemt ze niets meer kwalijk. Op pagina 136 zegt ze: ,,Sommige mensen maken keuzes in hun leven waardoor je ze achteraf goed of fout noemt – afhankelijk hoe hun keuze uitpakt. Maar het overgrote deel van de mensheid heeft niks te kiezen. Hun overkomt gewoon de loop der geschiedenis.”

Zo’n tien jaar heeft Art de Vos aan zijn familiekroniek gewerkt. Henk Navest was overleden, maar hij kon nog wel terecht bij Trijntje, haar zus en haar kinderen. Verder deed hij uitgebreid bronnenonderzoek: dagboeken en militaire patrouilleverslagen leverden een schat aan materiaal op.

Hoe het koloniale verleden werd doodgezwegen maakte hij al mee op zijn middelbare school in Krimpen aan den IJssel: ,,Tijdens de treinkaping bij Wijster in 1975 kwam de rector zonder verdere uitleg een Molukse klasgenoot halen, die wekenlang wegbleef. We merkten dat vlakbij de school de Molukse wijk werd afgegrendeld. Niemand vertelde iets, niemand gaf uitleg over ons Indische verleden. Iedereen zweeg.” Gordel van geweld is wat hem betreft een poging om het gesprek over een onverwerkt verleden op gang te brengen: ,,Want in de tweede, zelfs in de derde generatie zijn de trauma’s levend.”

Art de Vos: Gordel van Geweld, overleven in Indië – Uitgeverij Scriptum, 400 pagina’s, 24,99 euro.
De Vos geeft woensdag 21 november om 15.30 uur een lezing in boekhandel De Drvkkery in Middelburg; toegang gratis, aanmelden gewenst.

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Geschiedenis met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.