Isaac Beeckman, congres en tijdschrift

Twee dagen praten over Isaac Beeckman

De Middelburgse wetenschapper Isaac Beeckman staat donderdag 27 en vrijdag 28 september centraal tijdens een internationaal congres in Middelburg. De begin dit jaar opgerichte Isaac Beeckman Stichting organiseert de dagen in samenwerking met University College Roosevelt (UCR). Klaas van Berkel van de Rijksuniversiteit Groningen publiceerde in het zomernummer van ‘Ons Erfdeel’ over hem het artikel De Nederlandse ‘ambachtsman’ die descartes inspireerde.

Het was Middelburger Isaac Beeckman (1588-1637) die in 1618 de wereld op zijn kop zette. Tot dan toe dachten natuurkundigen in de geest van Aristoteles: een voorwerp blijft alleen in beweging, als een bewegende kracht daarvoor zorgt. Met andere woorden: een kar stopt met rijden, als die niet meer wordt getrokken of geduwd. Beeckman was kaarsenmaker, maar ook theoloog, medicus en schoolmeester. Hij keek vaak naar de hemel en schreef op basis van zijn waarnemingen van planeten, dat een bewegend voorwerp blijft bewegen, tenzij het wordt tegengehouden: ‘Dat eens roert, roert altyt, soot niet belet en wort’. Die stelling was revolutionair. De later beroemd geworden Franse filosoof René Descartes verwerkte ideeën van Beeckman in zijn werk.

Lang werd gedacht dat alle aantekeningen van Isaac Beeckman verloren waren gegaan. Tot Cornelis de Waard in 1905 diens wetenschappelijke aantekenboek vond in de toenmalige Provinciale Zeeuwse Bibliotheek. Dat werd tussen 1939 en 1953 uitgegeven. Sindsdien wordt Isaac Beeckman erkend als de natuurfilosoof, die aan de basis staat van wat de ‘wetenschappelijke revolutie’ wordt genoemd.

Het congres in Middelburg biedt zicht op de plaats van Beeckman in de wetenschappelijke wereld van zijn tijd. Er worden lezingen gegeven over zijn natuurtheorieën. Ook zijn leven en bijvoorbeeld zijn visie op muziek komen aan bod.

De (engelstalige) lezingen beginnen donderdag om 10.00 uur in het complex van University College Roosevelt in Middelburg. Deelname is gratis, aanmelding is verplicht via a.vandixhoorn@ucr.nl

************************

Klaas van Berkel (1953) is wetenschapshistoricus, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 1983 promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht op een proefschrift over Isaac Beeckman (1588-1637) en de mechanisering van het wereldbeeld. Ter introductie van het congres in Middelburg publiceerde hij in het Vlaams-Nederlands cultureel tijdschrift ‘Ons Erfdeel’ het artikel De Nederlandse ‘ambachtsman’ die Descartes inspireerde (pag 80-86). Daarin vertelt hij over de ‘revolutionaire inzichten’ van Beeckman en hoezeer Descartes daaraan schatplichtig is geweest. Ook maakt hij duidelijk dat het Journal een ware ideeënbox is met gedachten over mechanica, materietheorie, geneeskunde, het schuren van havens en het slijpen van lenzen. Nieuw is dat Van Berkel uit het aantekenboek aanwijzingen haalt over het sociale milieu van Beeckman. Van huis uit was hij kaarsenmaker. Dat verklaart dat hij het liefst omging met ambachtsmensen. Van Berkel noemt zilversmeden, molenbouwers, zijdeververs en scheepsbouwers. Hoewel Beeckman als rector van een Latijnse school in ‘hogere sferen’ verkeerde, gaf hij voorkeur aan ‘de kleine man’: ,,Maer hoe kleyner de mensch is, hoe rechtveerdigher, want gemeyne lieden en sullen van malcanderen niet alleen niet stelen van vrese van gestraft te worden, maer oock om de conscientie wille…”

In het artikel wordt Beeckman als een scherp waarnemer neergezet: ,,In de kerk leidde het bewegen van grote hangende kandelaars tot denkbeelden over de slingerbeweging in het algemeen, bij een andere gelegenheid was het zien van de manier waarop in Zeeland karnemelk werd bereid de aanleiding om na te denken over de effecten van warmte op voedingstoffen (…)” Ook persoonlijke ongemakken en twijfels worden in het aantekenboek vermeld. Bijvoorbeeld dat hij, op reis met trekschuit of reiswagen, moeite had om in het openbaar te urineren. Reden genoeg, volgens Van Berkel, om het dagboek ook een journal intime te noemen.

Klaas van Berkel in ‘Ons Erfdeel’, augustus 2018.

 

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Biografie, Muziek, Natuur met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.