Komma van Broeder Dieleman

Die kreken, daar zitten verhalen aan

Broeder Dieleman, de man uit Axel, zingt en speelt weer. ‘Komma’, heet zijn nieuwe combinatie van cd-lp-boek. Hij leidt ons naar de kreken tussen Axel en Terneuzen: ,,Die laatste restjes oerzee.”

door Jan van Damme

We lopen. Daar, het Gat van Pinte. Uitgesproken als Pinten. We zien de wilgen, ze hangen in het water. Wolken vandaag, boven en weerspiegeld aan onze voeten. In de verte de watertoren van Axel, aan de andere kant hoogbouw van Terneuzen. ,,De vooruitgang”, zegt Tonnie Dieleman. We stappen. Daarachter moeten we zijn, de drinkput bij die oude populieren. Door de wei, zwaluwen scheren over het verdorde gras, koeien maken ruim baan.

Komma heet zijn nieuwe dubbel-cd, of – voor wie dat wil – dubbel-lp. Eén met een band ingespeelde liedjes, één instrumentaal met omgevingsgeluiden. En dan nog een fotoboek. ‘Komma’, je denkt aan een leesteken: even rust, maar we zijn er nog niet. Tot het lied Omer II uit de luidsprekers duikelt. Dieleman zingt, met een vrouwelijke achtergrondondersteuning: ‘komma, komma, komma, ama gewoon ma mensen’. Dan valt de frank: ‘komma’ is Zeeuws-Vlaams, in het Nederlands zeg je ‘kom maar’.

We komen dus. Op uitnodiging van de zanger naar het land rond zijn geboortestad Axel. We doorkruisen het land, daar waar zijn vader jong was op Schapenbout, en waar zijn moeder op Spui leefde. In de verte, die boerderij, daar ging hij vissen met zijn vader. Hij wijst op de wilgen die boven de akkerranden uitsteken. Zo kun je mooi de loop van de kreken volgen. Ja, die kreken heeft hij tot hoofdthema gemaakt van zijn nieuwe album en boek.

Broeder Dieleman is de artiestennaam. Bouwjaar 1976. ‘Hij zingt en speelt liederen in het Zeeuws-Vlaams’, noteert Wikipedia. Sinds 2012 klinkt zijn stem en stemt hij zijn banjo. Uut de bron was drie jaar geleden zijn laatste grote project, met een cd vol liedjes en omgevingsgeluiden en een boek waarin alle liedteksten tot dan toe waren opgenomen. ,,Het werd tijd voor iets nieuws”, constateert hij.

Komma kreeg inmiddels al een eerste lovende recensie in het muziekblad Musicmaker. Een opsteker, die hij best kon gebruiken. Het is toch best opvallend dat Dieleman met zijn in het Zeeuws-Vlaams gezongen liedjes ook buiten Zeeland wordt omarmd. Binnenkort staat hij op blote voeten – één van zijn handelsmerken – in Paradiso Amsterdam. Het moet het ongedwongene zijn, het pure, dan maakt het niet uit in welke taal je zingt. Hij zegt: ,,Mensen zien en horen graag dingen die identiteit hebben.” Een beetje spijtig laat hij erop volgen dat hij in zijn eigen regio niet al te populair is. Tsja, het blijft Zeeuws-Vlaanderen. De officiële presentatie van zijn nieuwe muziek is eind volgende maand gepland in de Kapel van Hoogelande. Op Walcheren.

Terug naar de kreken. Bij elkaar heeft hij tweeënhalf jaar het water en de oevers tussen Axel en Terneuzen verkend. Elke vrijdag reisde hij vanuit zijn woonplaats Middelburg met de bus door de tunnel naar de halte bij het Terneuzense ziekenhuis ZorgSaam. Van daaruit wandelde hij het land in, langs de wateren die in de meeste gevallen een geschiedenis hebben die teruggaat tot de tijd van Maurits en Frederik Hendrik. Of hij peddelde in een kano. Om te kijken, te luisteren, te fotograferen. Om geluiden op te nemen: het ruisen van het riet, van de populieren, de wind over het water, de vogels. Hij ging mee met rattenvanger Kim Verlinde, de broer van de dominee op Axel.

Broeder Dieleman bij het Gat van Pinte – foto Camile Schelstraete

,,Zeeuws-Vlaanderen hoort bij mij. Die kreken ook, daar zitten verhalen aan. Het waren zeearmen, vroeger, nu zijn het de laatste restjes oerzee. Als je alleen wilt zijn, dan ga je aan zo’n kreek zitten. Daar, de Bronkreek, verderop de Otheense Kreek, aan de andere kant de Axelse of Grote Kreek. Vroeger werden die wateren soms voor vuilstort gebruikt. Ze zijn belangrijk voor de afwatering, Axel ligt in dit gebied het hoogst. Je vindt er veel natuur, laatst is er een bever gesignaleerd. Ze markeren ook een cultuurgrens, tussen Zaamslag Veer en Stoppeldijk, van protestant naar katholiek. Het water heeft iets mysterieus.”

Water, weerspiegeling, bomen, riet, wilgen. ,,Symbolisch kan ik veel met de kreken”, zegt de zanger. Of hij gelovig is – die vraag wordt hem niet voor het eerst gesteld: ,,Ik heb het geloof, het protestantse, wel in mijn opvoeding gehad. Ik snap het christelijk taalgebruik. Dat zit in woorden als genade. Opstanding, dat is ook een krachtige term waar ik in mijn poëzie en liedjes veel mee kan.”

We komen bij de drinkput, een eindje van de Groeneweg af – de Groeneweg die in de volksmond steevast de Groenstraat wordt genoemd. Het wemelt daar van de spookverhalen. Jane Pape op Spui werd heks genoemd, Dieleman heeft haar in een liedje gevangen waarin ‘douw’ rijmt op ‘rouw’.

In het voorwoord van het fotoboek klinken zinnen door als: ,,Ik maak me geen illusies, ik ben hier een variabele.” En over ’t Gat van Pinten aan de Groenstraat: ,,Die plek zou ik graag heilig verklaard zien, maar wie doet nog zoiets?” Wat dat betreft heeft hij steun aan Omer Gielliet, de priester-beeldhouwer uit Breskens. Albums en boek zijn aan hem opgedragen. Het gesprek, dat Dieleman vorig jaar kort voor diens overlijden met hem opnam, klinkt door in de twee liedjes, getiteld ’t Gat van Pinten I en II. Gielliet vertelt dat hij zich voelt als een uitgebaggerde drinkput, waarvan het water heel schoon is geworden. In het lied Omer II wordt hij geroepen van de overkant van het water: ‘Komma’. Dieleman: ,,Ik heb ook het geluid opgenomen, toen Omer aan zijn houten beelden werkte. Op de instrumentale, tweede cd hoor je zijn laatste hamerslagen.”

Komma wordt uitgebracht op 7 september via Snowstar Records. Tourdata 2018: 15 sept. Tiengemeten, 30 sept. Zeeuwse Concertzaal Middelburg, 12 okt. Kantine Walhalla Rotterdam, 14 okt. Paradiso Amsterdam, 25 okt. EKKO Utrecht, 27 okt. De Rozenknop Eindhoven, 2 nov. Bleyenberg Den Haag, 5 nov. Lutherse Kerk Groningen, 6 nov. Statenzaal Zwolle.

PZC woensdag 29 augustus 2018

************************

foto Camile Schelstraete

Omer II

de opstanding der bomen roept ie
in duzend beelden uutgezaaid
eerst weerspiegeld in de kreeke
ontworteld omgewaaid
noe drievend op het water
deu t donker en de stromieng
van overkant naar overkant
roei ik en ik zieng

komma komma komma
ama gewoon ma mensen

Dit bericht is geplaatst in Agenda met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.