In Flanders Fields

Uitgeverij Davidsfonds noemt het Wandelboxen: kartonnen doosjes met daarin losse A5-formaat kaarten/fiches, waarop wandelingen beschreven staan. Ik besteedde al eens aandacht aan een wandelbox Mysterieus Vlaanderen. Nu is er een nieuwe box, met 25 wandelingen In Flanders Fields.

De auteurs Robert Declerck & Margit Sarbogardi komen me bekend voor. Zij tekenden ook voor de box met mysterieuze wandelingen. Geroutineerde schrijvers dus, niet meteen gespecialiseerde auteurs. Maar dat hoeft geen probleem te zijn.

Over het losbladige systeem heb ik al bij de mysterieuze wandelingen geschreven. Geef mij maar een boek, die losse kaarten raak ik toch kwijt. Maar goed, de uitgeverij heeft kennelijk een hele serie van die boxen op stapel staan en is niet van zins naar mij te luisteren.

In de nieuwe box of doos zijn 25 wandelingen opgenomen in de Belgische frontstreek van de Eerste Wereldoorlog. De uitgever zegt het zo: ,,In 25 wandelingen (van 5-15 km) leidt deze wandelbox je langs alle belangrijke plaatsen uit de ‘Groote Oorlog’: soldatenkerkhoven, herdenkingsmonumenten, plaatsen waar gevochten werd, loopgrachten, frontlinies, rustplaatsen als Talbot House, executieplaatsen voor deserteurs,… Met behulp van kaarten, schetsen, foto’s en woorden (her)ontdek je deze oorlog als nooit voorheen.” Nogal reclame-achtig geschreven, maar de intentie is duidelijk. Over het praktische gebruik: ,,Elke wandeling wordt beschreven op 2 fiches. Wanneer je gaat wandelen hoef je enkel die fiches mee te nemen. Naast de routebeschrijving en het kaartje, zijn er per wandeling tips opgenomen over horeca en rustplaatsen. Zodat je ter plaatse bij een hapje en een drankje even kunt bezinnen en napraten over de geschiedenis en de gruwel van de oorlog.” Ook niet helemaal mijn tekst, maar goed.

Nou ben ik een aantal keren in de streek van Ieper tot Passendale geweest. Ook bij Verdun overigens, maar dat is een ander verhaal. Wat Ieper betreft: ik heb de Last Post gehoord, de namen van de vermisten op de Menenpoort (foto) gezien, het museum bezocht. Ik heb door de achtergebleven bomkraters en loopgraven gelopen. Hier thuis, boven op zolder staat de opgepoetste, kilo’s zware granaat die we destijds voor onze nog jonge kinderen hebben gekocht. Ik heb een flink aantal oorlogskerkhoven bezocht. En ik heb bij Willem Vermandere rond zijn buiskachel gezeten, waar hij op de slijtsporen in de plavuizen wees: daar hadden in 14-18 de soldaten hun stoelen verschoven. Veel later begreep ik dat hij die anekdote aan iedere bezoeker vertelde. Willem had ook een affiche hangen met een beeld van het totaal kapotgeschoten Ieper. Enfin, hij kan er mooi over zingen.

Want zoveel is wel duidelijk, de Westhoek is een getekende streek. Met de wandelbeschrijvingen wordt dat nog eens benadrukt. Ik ga even voorbij aan de toeristische eet- en slaaptips, dat zal wel nodig zijn in deze tijd. Maar met de grote herdenking over twee jaar in het verschiet, houd ik het iets soberder. Onlangs heb ik de film War Horse gezien, een echt Spielberg-vehikel. Maar de scènes op het slagveld en in de loopgraven kwamen op mij nogal overtuigend over.

De box biedt aparte informatie over de Britse oorlogsbegraafplaatsen, die worden onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission die over de hele wereld 2500 begraafplaatsen onder zijn hoede heeft. Ze zijn steeds hetzelfde ingericht, met een nis met een register van alle geïdentificeerde doden. Op de grotere staan een Cross of Sacrifice en een Stone of Remembrance: Their name liveth for evermore. Op de zerken staan treffende teksten: This glory shall not be blotted out, Until the day dawns, Sleep dear son thy work is done. Ik krijg nog altijd kippenvel bij dergelijke regels. En dan hebben we ook nog het gedicht van John McRae (1915): In Flanders fields the poppies blow / Between the crosses, row on row / That mark our place, and in the sky / The larks, still bravely singing, fly / Scarce heard amid the guns below.

Het is een Vlaamse uitgave, dus wordt er even stilgestaan bij de vele Franstalige namen op Engelse kaarten en monumenten. Ruisseau Farm, Messines Ridge, Saint Julien Dressing Station of Passchendaele. Dat ligt gevoelig, denk ik. De verklaring: ,,Het Britse leger, dat toch de dominante factor was aan geallieerde zijde, gebruikte namelijk Franstalige Belgische stafkaarten.” De Belgische legertop was Franstalig, destijds. Nog altijd zijn de Vlamingen ervan overtuigd, dat veel Vlaamse soldaten sneuvelden, omdat ze de Franse orders niet of onvoldoende begrepen.

De wandelingen zijn alfabetisch op plaatsnaam geordend. Van Alveringem (Vlaamse grafstenen vernield tijdens oorlog) tot Zonnebeke (Aan het begin van de Road to Passchendaele). Het is te veel om er hier uitgebreid op in te gaan. Ieper, Diksmuide, de Kemmelberg, Ploegsteert, Poperinge, Veurne. U moet er gewoon naar toe, met deze wandelbox.

Eén voorbeeld licht ik eruit: Passendale, de meest zinloze aanval. In het najaar van 1917 lanceerden de Geallieerden daar een grootscheeps offensief (foto). In Engeland wordt er gesproken over Passion-dale. Het betreft de derde grote slag bij Ieper. Terreinwinst luttele kilometers, ten koste van honderdduizenden doden. ,,De combinatie van felle bombardementen en regenval herschiepen de regio in een vreselijke modderpoel waarin verplaatsingen van troepen enorme inspanningen vergden, als ze al mogelijk waren. Deze veldslag wordt terecht vermeld als het duidelijkste voorbeeld van een zinloze aanval.”

Een door de Britten veroverd schuurtje werd Tyne Cottage genoemd en werd gebruikt alos vooruitgeschoven veldhospitaal. Het was een bunker. Daar overleden soldaten werden aan weerszijden van de bunker begraven. Na het einde van de oorlog werden ook de op de slagvelden van Langermark en Passendaele daar naartoe gebracht. Nu liggen er 11.952 doden begraven (foto). De wandelroute voert van de Sint-Audomaruskerk langs Passchendaele New British Cemetry, New Zealand Forces Memorial, Tyne Cot en Canadian Memorial Crest Farm.

Niet meteen een vrolijke lentewandeling, misschien. Wel indrukwekkend.

Robert Declerck & Margit Sarbogardi: In Flanders Fields, 25 historische bestemmingen met een verhaal – Uitgeverij Davidsfonds, doos met fiches – ISBN 978 90 5826 853 2– prijs € 19,95.

Dit bericht is geplaatst in Eerste Wereldoorlog, Vlaanderen met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.