Ophef over dichtregel in boekhandel Middelburg

Een gelegenheidsgedicht in boekhandel De Drvkkery in Middelburg zorgt voor ophef in Joodse kringen. Het gaat om een gedicht, dat stadsdichter Anna de Bruyckere (foto Lex de Meester) schreef ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan van de winkel. Op een muur in de boekhandel staat dat de gasten in dit etablissement ‘verguisd en prettig vergast worden’.

door Jan van Damme

Marianne Gossije, initiator van het herdenkingsproject Struikelstenen in Zeeland, noemt de betreffende dichtregel in een open brief ‘wansmakelijk’. Ze schrijft: ,,Heel toepasselijk hangt deze zinsnede om de hoek van de oven van de Brasserie.” In een toelichting zegt ze: ,,Ik ga ervan uit dat er geen enkele kwade bedoeling in het gedicht schuilt. Maar in deze combinatie van woorden is het pijnlijk voor Joodse mensen, die de oorlog hebben overleefd. Die zijn kwetsbaar. Voor hen slaat ‘verguisd’, zoals het hier staat, op het Joodse volk. Als daar dan meteen achter staat ‘prettig vergast’, dan kun je dat op z’n minst een rare combinatie noemen.”

Excuses

Marianne Gossije: ,,Er is uitgebreid met directeur Jan de Vlieger van de Drvkkery gesproken, hij heeft alle kansen gehad om zijn excuses aan te bieden. Maar zelfs dat heeft hij niet gedaan.” Ze zegt ook over het woord ‘vergast’: ,,Alsof het verruilen van die ene letter g voor een r literaire zelfmoord is.”

Chawwa Wijnberg (foto Lex de Meester), in 2003 de eerste stadsdichter van Middelburg, schrijft op haar Facebookpagina: ,,In Middelburg liggen xx struikelstenen voor Joodse burgers, die bepaald niet prettig vergast zijn. Wel verguisd destijds, maar wie weet dat nog.” Verder meldt ze, dat zowel de directeur van de boekhandel als de dichter na overleg niets aan de tekst willen veranderen.

Jan de Vlieger reageert: ,,We hebben een afspraak staan met Chawwa Wijnberg om de kwestie over twee weken te bespreken, als Anna de Bruyckere terug is van vakantie. Chawwa Wijnberg heeft besloten daar niet op te wachten en nu in de openbaarheid te treden. Dan krijgt zo’n bericht vleugels. We hebben de kwestie afgetast in de joodse gemeenschap in Middelburg. Die wil zich in een eigen open brief distantiëren van de open brief van Marianne Gossije. Voor mij is er geen reden om excuses te maken. Want er zijn geen fouten gemaakt. Ik heb het al aan veel mensen voorgelegd: er blijkt geen enkele aanleiding om het gedicht zo te lezen zoals Chawwa Wijnberg en anderen dat doen. Zij proberen het tot een fout gedicht te maken. Daar ben ik het niet mee eens.”

Beschamend

Voorzanger Luuc Smit van de synagoge in Middelburg zegt: ,,Ik vind zo’n open brief echt beschamend. Het hele gedicht heeft op geen enkele manier iets met de holocaust of de joodse geschiedenis te maken. Juist in Middelburg, juist in Zeeland heeft de Joodse gemeenschap nooit problemen gehad. Er is hier bijna geen anti-semitisme. Kijk naar het gedicht: hoe mooi is het.”

Luuc Smit is docent traumaverwerking op de hogeschool in Vlissingen. Over de reactie van Chawwa Wijnberg zegt hij: ,,Mensen zijn soms beschadigd. Aan mijn studenten geef ik het voorbeeld van iemand, die een ernstig ongeluk heeft gehad en in een ambulance wordt afgevoerd. Tien jaar later zit die persoon op een camping in Zwitserland en hoort een ambulance voorbij komen. Daardoor beleeft hij zijn ongeluk opnieuw. Moet je dat de ambulance kwalijk nemen? In het geheel niet!”

Smit benadrukt, dat het bestuur van de Joodse gemeenschap afstand neemt van de open brief en inderdaad overweegt dat dinsdag in een eigen open brief kenbaar te maken: ,,We zijn daartoe in overleg met meerdere, aan ons verbonden organisaties.”

Anna de Bruyckere was niet bereikbaar voor een reactie.

***********************

Open brief Marianne Gossije

Gas of gast?

Middelburg heeft momenteel een stadsdichter die van alle markten thuis is. Een eigenschap die in een koopmansstad soms leidt tot uitglijers op het doornige pad van inlevingsvermogen en historisch besef.

Anna de Bruyckere, die zichzelf benoemt als zeer gevoelig en hoogopgeleid, heeft zich met haar gelegenheidsgedicht `Aangenaam’ op gênante wijze verslikt in haar eigen onwetendheid.

Op een muurtje in boekhandel de Drukkerij merkt zij op dat de gasten in dit etablissement `verguisd en prettig vergast’ worden. Heel toepasselijk hangt deze zinsnede om de hoek van de oven van de betreffende inpandige Brasserie.

De dichteres en de Drukkerij zitten er blijkbaar niet mee dat sommige gasten liever niet geconfronteerd worden met een dergelijke wansmakelijkheid, want zij noch nieuwe eigenaar Jan de Vlieger vindt het nodig om het archaïsche `vergast’ te vervangen door het geen aanstoot gevende `verrast’.

De overgevoeligheid van de paar nog levende Joodse oorlogsslachtoffers doet er blijkbaar niet meer toe. Het is niet zo bedoeld, dus wat kan het schelen? Alsof het verruilen van die ene letter g voor een r literaire zelfmoord is.

Een stadsdichter en een koopman/dominee zonder compassie zijn een schandelijke en schadelijke smet op het blazoen van een stad met culturele en historische pretenties.

Marianne Gossije, literair vertaler, initiator Struikelstenen Zeeland

Dit bericht is geplaatst in Poëzie, Tweede Wereldoorlog met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.