Aan Zee

In het Gemeentemuseum Den Haag loopt momenteel de expositie ‘Aan Zee’, met ‘Zeeuws’ werk Jan Toorop, Piet Mondriaan, Jacoba van Heemskerck en Ferdinand Hart Nibbrig. En een bijzonder extraatje: zeventien foto’s die de Vlaamse kunstenaar Stephan Vanfleteren op Walcheren maakte met de kunstenaars van toen in het achterhoofd. Begin oktober organiseren we een PZC-lezersreis naar de expositie. Ter ondersteuning van de tentoonstelling verscheen het magazine ‘Aan Zee’ (7,50 euro), met daarin artikelen over alle kunstenaars, columns van Franca Treur en Stine Jensen, interviews met prominente Zeeuwen en een reportage in Domburg/Zoutelande. Om u enthousiast te maken voor de expositie, het magazine en de PZC-reis plaats ik hieronder het artikel, dat op 14 juli 2018 in de PZC werd gepubliceerd.

Domburg kreeg de geest

Expositie Aan Zee, Gemeentemuseum Den Haag

Jan Toorop en Piet Mondriaan maakten Domburg honderd jaar geleden even het kunstzinnige hart van Europa. Ze zaten er op het duin, met Jacoba van Heemskerck en Ferdinand Hart Nibbrig. Nu komen ze weer bij elkaar, in het Gemeentemuseum Den Haag.

door Jan van Damme

De Zeeuwse vlag wappert op het Gemeentemuseum van Den Haag. Tot diep in het najaar ruiken we er de Walcherse kust en zetten we er een zonnebril op om het Zeeuwse licht te temperen. Aan Zee, zo heet de expositie die vandaag wordt geopend. Aan de Walcherse kust, dat was ook een passende titel geweest. Met zeventig schilderijen van niemand minder dan Jan Toorop, Piet Mondriaan, Jacoba van Heemskerck en Ferdinand Hart Nibbrig.

Jan Toorop – Zeeuwse man voor een gotische achtergrond, 1904

We zien de duinen, de bomen, de stranden, de zeeën, de torens, de boerenkoppen. Walcheren een eeuw geleden, rond 1910. Het was de tijd dat de toen al grote Jan Toorop (1858-1928) zijn Zeeuwse zomers vierde in Domburg. Hij experimenteerde er op los met punten en vegen, maakte boer Pier Jilles onsterfelijk en schetste op het duin en in het achterland. Gegrepen door het katholicisme schilderde hij ‘om er de geest van God in te vinden’.

Domburg was in die jaren ‘the place to be’. Met dank aan ‘duimendokter’ Johann Georg Mezger (1838-1909). Vorsten en edelen kwamen van heinde en verre naar zijn villa Irma om er hun pijnen en kwaaltjes weg te laten masseren. Dat gefortuneerde publiek creëerde in combinatie met het Zeeuwse licht een aangenaam klimaat voor kunstenaars, die van hun creativiteit moesten leven.

Conservator Laura Stamps stelde de expositie samen. Ze weet dat het Domburg van net voor de Eerste Wereldoorlog wel ‘het nieuwe Parijs’ wordt genoemd, zo veel creativiteit kwam er in het kustdorpje samen. Voor de zalen op de begane grond van het Haags Gemeentemuseum heeft ze naast Toorop drie schilders gekozen, die vandaag de dag nog steeds belangrijk worden gevonden. En we stappen echt terug in de tijd: ‘De appelplukkers’ en ‘De houthakker’ van Toorop hangen weer naast elkaar, net zoals tijdens de zomerexpositie van 1912 in het tentoonstellingsgebouwtje op het duin van de badplaats.

Piet Mondriaan – Zomer, Duin in Zeeland, 1910

Piet Mondriaan (1872-1944) zette in Domburg essentiële stappen op weg naar zijn abstracte werk. Kijk naar zijn vuurtorens van Westkapelle, zijn bomen en een op Toorop geïnspireerde boerenkop. En duinen, waarin hij op een matje graag zat te mediteren. Voor de gelegenheid is zijn in 1910 geschilderde ‘Duin in Zeeland’ vanuit het Guggenheim in New York overgekomen. Dat schilderij was voor het laatst in 1994 in Nederland te zien. Voor wie geen haast heeft is het goed te weten, dat tijdens de tweede helft van de expositieperiode in september en oktober zijn ‘Pier and Ocean 4’ nog zal worden getoond.

Ferdinand Hart Nibbrig – Gezicht op Zoutelande 1911-1912

Ferdinand Hart Nibbrig (1866-1915) werd tijdens een bezoek in 1910 zo geïnspireerd door de Walcherse kust, dat hij er meteen een huis liet bouwen: Villa Santvlught in de duinen van Zoutelande is nu één van de oudste vakantiehuizen in Zeeland en heeft het predicaat Rijksmonument gekregen. In Den Haag springt zijn schilderij ‘Gezicht op Zoutelande’ in het oog. Hele generaties hebben die afbeelding als schoolplaat in hun lagere school zien hangen.

Jacoba van Heemskerck: Bild no. 18, 1914-1915

Jacoba van Heemskerck (1876-1923) was vanaf 1908 elke zomer te vinden in Villa Loverendale, bij haar vriendin en kunstverzamelaarster Marie Tak van Poortvliet. Omdat ze een heel eigen, expressionistische stijl ontwikkelde, noemt conservator Laura Stamps haar ‘de echte rebel’ in het gezelschap.

De schilders hadden op Walcheren volop contact met elkaar. Zo kreeg Jacoba van Heemskerck les van Hart Nibbrig. En Jan Toorop was in het geheel de spil die iedereen kende en uitnodigde. In de zalen van het Haags Gemeentemuseum zijn ze nu weer een lange zomer en nazomer samen, voor een nieuw gesprek.

Expositie ‘Aan Zee’: tot en met 18 november 2018 in het Gemeentemuseum Den Haag. Excursie: de PZC organiseert in de eerste week van oktober 2018 een lezersreis naar de expositie, nadere informatie volgt in augustus/september.

*******************

Stephan Vanfleteren

Het idee was om iemand van nu terug te sturen naar de plekken, die destijds zo inspirerend bleken. De Walcherse duinen, de Manteling, de vuurtoren van Westkapelle. Vlaming Stephan Vanfleteren (1969), internationaal gelauwerd fotograaf, nam de opdracht aan. In het vroege voorjaar bezocht hij Domburg en omstreken, nog voor de bomen in blad stonden. Hij had de schilderijen gezien, en had ze – zoals hij het zegt – ‘in zijn rugzakje’ op het moment dat hij fotografeerde. Aanvankelijk waren de foto’s bestemd voor het bij de expositie uitgegeven Magazine Aan Zee. Vervolgens werd besloten voor zeventien foto’s een aparte zaal in te richten. Daar zijn de zwart-witte en soms van een kleurzweem voorziene beelden van Vanfleteren te zien. Door wind en zout gevormde bomen, duinen, zeeën, een kerk. Gefotografeerd op een manier, dat het lijkt alsof er een schilder aan het werk is geweest. De fotograaf heeft zijn foto’s aan het Gemeentemuseum Den Haag geschonken.

Dit bericht is geplaatst in Catalogus, Tijdschriften met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.