De Overzetters

Het was een radioproject, grootscheeps. Phons Bakx trok er in 2002 en 2003, kort voor de veerdiensten op de Westerschelde werden opgeheven, erop uit om opvarenden – personeel en passagiers – te interviewen. De op band opgenomen gesprekken heeft hij nu uitgewerkt in een boek: ‘De Overzetters’.

****************************

Mist, erwtensoep en diesel

door Jan van Damme

En weer ging er een steek door het zilte hart. Begin deze maand werd bekend dat de Prinses Margriet wordt gesloopt. De veerboot voer van 1964 tot 1995 tussen Breskens en Vlissingen. Daarna verdween de enkeldekker van de PSD – Provinciale Stoomboot Diensten – naar China en Indonesië. Nu is het schip definitief afgekeurd.

Weemoed en heimwee: de erwtensoep, de mist, de geur van olie en diesel, het zoute water op de ramen, het wachten, het racen naar de laatste boot. Voorbij, een gesloten hoofdstuk, al sinds 2003, toen de tunnel onder de Westerschelde in gebruik werd genomen.

Kunstenaar, schrijver, programmamaker en muzikant Phons Bakx (1956) in Middelburg biedt nu 612 in een band gevangen bladzijden aan, waarop de recente geschiedenis van de PSD tot leven komt: De Overzetters. Hij laat mensen aan het woord, die in de jaren tot 2003 aan boord en op de wal voor de PSD werkten. En ook passagiers doen hun verhaal.

De Johan Friso vertrekt vanuit Breskens, 2002. foto Camile Schelstraete

De basis voor het boek ligt in het jaar, net voor de de veerdiensten werden opgeheven. Voor radioprogramma’s van Omroep Zeeland nam Bakx vele gesprekken op met betrokkenen. Voor de VPRO maakte hij van de veerbootgeluiden een ‘klanklandschap’, waarvoor hij Europees werd onderscheiden met de Prix Phonurgia Nova 2003. Via het Omroep Zeeland-programma Uurtje Bert van Bert van Leerdam werden passagiers gevonden, die over hun overtochten wilden vertellen.

Phons Bakx (foto Mechteld Jansen) bewaarde alle opnamen in het audio-archief van zijn Stichting Antropodium. Vorig jaar besloot hij de interviews uit te schrijven om ze in een boek op te nemen. Vijftien maanden werkte hij eraan. Het resultaat: ruim 250.000 woorden in totaal. We lezen verhalen van kapiteins, hofmeesters, oliemannen, terreinopzichters, machinisten, walagenten. Aangevuld met de ervaringen van tientallen passagiers. Op alle mogelijke veerboten.

Volle kracht

Kapitein Cees van Klinken: ,,Op een zaterdagavond kwamen ter hoogte van Borssele en de Sloehaven, vier zeeschepen achter elkaar vanuit Antwerpen met de koers naar open zee. (…) Dan vroeg ik aan het voorste schip, dat voor mijn ogen als eerste dwars vanaf de Sloe kwam aanvaren: ‘Alhier de veerboot. Zou ik vóórlangs van u mogen oversteken?’ En dan wierp de kapitein of wie dan ook, in een gezellig Antwerpse dialect terug: ‘Awel, schipperke! Gao’de gij maor vêurover, ik slêk een bietske voor u af!!’ Maar nou komt het! (…) Vanwege de verkregen toestemming gaven wij volop gas, maar die allereerste boot waarmee ik dacht te hebben gesproken, komt daar in volle kracht doorvaren! Wat gaan we nou beleven?! Ik bleek met de tweede boot contact gehad te hebben.” (pag. 26-27)

Potdicht

Cecile Volker-van de Vijver, passagier: ,,In mijn jongere jaren zat ik op een analistencursus in Goes, en als Zeeuws-Vlaamse lette ik altijd wel op het weer buiten want ik moest nog met de veerboot mee naar Breskens, richting Sluis. En ik zag dat het buiten mistig werd. Steeds mistiger en mistiger.  (…) Bij de veerhaven aangekomen, nou mooi géén boot, hoor! Wij verdwenen met een stel cursisten de restauratie in van het station van Vlissingen. (…) Er kwamen steeds meer gestrande reizigers bij, en binnen een paar uur tijd was het daar helemaal stampvol met wachtende mensen. We hebben met kleurpotloden zelf een spel kaarten zitten uittekenen op kladblaadjes, zodat we de tijd goed stuk wisten te slaan met kaartspelen. In die restauratieruimte was iedereen eigenlijk met iedereen beginnen te praten. (…) De gehele nacht hebben we daar met zijn allen doorgebracht. (…) Totdat in de middag, rond een uur of drie, een Oostburgs echtpaar besloot om met hun auto dan toch helemaal rond te gaan rijden. (…) Minimaal zo’n honderdvijftig kilometer om. Door potdichte mist! Wij zijn om drie uur vertrokken en we kwamen om half negen in Oostburg aan. De mist op de wegen was zo potdicht dat we onderweg geregeld moesten uitstappen, en hier en daar een beetje vóór de auto uit hebben moeten lopen, zodat de chauffeur aan onze gestaltes kon zien waar de wegrand zich precies bevond.” pag. 380-381

Vingertoppen

Olieman Lieven Schroevers: ,,Al varende ben ik beneden in de machinekamer van de ‘Willemsdorp’ bezig met het smeren, het controleren en het navoelen van de temperatuur van de stoommachine. En ik voel ná…! Dus ik leg mijn hand daar vlak op de machine neer om de temperatuur op te nemen. En ja, omdat het daar op die ‘Willemsdorp’ zo krap en nauw was allemaal, kwam er een excentriekring toch precies langs mijn vingers terecht. Kijk maar hier, je kunt het nog zien. Man, mijn vingertoppen vielen naar benee! Ze vielen… ploep!.. zo bijna van mijn vingers af! Het ongeluk was net gebeurd, en ik had het zelf nog eens in de gaten. Ik zei: Ach, het valt best mee!” pag. 41

Vlasmannen

Kaartverkoper Ko van Noorden: ,,Onder die vlasmannen waren er vaak die met hun vrachtwagen te hoog waren geladen. Op de ‘Dordt’ kon absoluut niet hoger dan vier meter worden opgereden. (…) Wij van het bootpersoneel hadden een speciale meetstaf bij ons, een hoge paal van meer dan vier meter lengte, waaraan op de precieze maat van vier meter een dwarslat uitstak van pakweg anderhalve meter lengte. Een heel gevaarte om te sjouwen. Die dwarslat legden we op de top van de vlasstapel, en dan moest die paal onderaan op de grond komen te staan. Ik moest die halfslaperige chauffeurs duidelijk maken, dat ze met die hoge lading niet over mochten. Dan was het ‘feest’, als je begrijpt wat ik bedoel.” pag. 101

Phons Bakx: De Overzetters – Uitgave van Antropodium,  612 pagina’s, 32,- euro. Te bestellen per e-mail: phonsbakx@antropodium.tweakdsl.nl

Dit bericht is geplaatst in Scheepvaart, Zeeuws erfgoed met de tags . Bookmark de permalink.

Één reactie op De Overzetters

  1. Roland Reuter schreef:

    weemoed

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.