De tussenpersoon

Middelburgse Maan Leo presenteert haar derde roman: ‘De tussenpersoon’. Over de uit Nederland overgevlogen escortdame Audrey in woestijnstaat Qatar. ,,Ik probeer boeken te schrijven die afwijken.”

door Jan van Damme

Dat Maan Leo verre van preuts is, dat wisten we al uit haar vorige twee boeken. Expliciet, zo wordt het ook wel genoemd. In haar nieuwste roman ‘De tussenpersoon’ zijn we meteen na de eerste zinnen in de sfeer: ,,Ze was ingevlogen. Geland. Daarna had een taxi haar uitgekwijld. Nu konden ze bij haar naar binnen vliegen. Op haar kwijlen. Dat wil zeggen: hij. Die man. De onbekende. Maar het konden er ook meer worden, meer mannen, vrouwen zelfs – als hem dat behaagde.”

foto Lex de Meester

Maan Leo. Binnenkort wordt ze 32 jaar. Ze is bekend als vrijdagse columniste van deze krant. In haar werkzame leven is ze hoofd van de afdeling communicatie  van het University College Roosevelt (UCR) in Middelburg. Ze studeerde cum laude af in ‘Women’s and Gender Studies’. In 2012 debuteerde ze met de roman ‘Ik ben Maan’, die meteen goed was voor de Zeeuwse Boekenprijs. Twee jaar later volgde ‘Huwelijkse voorwaarden’. Ook daarin komen we veel Maan tegen: het verhaal speelt in Middelburg, de hoofdpersoon is verbonden aan een Excellentia Academy en heeft een oudere man.

Nu, met roman drie die gisteren in Amsterdam werd gepresenteerd, staat de hoofdpersoon verder af van de schrijfster. We lezen over Audrey, een escortdame uit het hogere, duurdere segment. Een Nederlandse zakenman in Doha, in het bloedhete Qatar aan de Perzische Golf, heeft haar voor een week ingehuurd. Naar zijn activiteiten gevraagd noemt hij zichzelf ‘de tussenpersoon’, meer komen we niet over hem te weten. Hij laat Audrey het grootste deel van de week aan haar lot over in een hotelkamer waar woestijnzand het uitzicht door de ramen belemmert. Tot haar frustratie (pagina 104): ‘Aan zichzelf overgeleverd. Dat was wel het laatste wat ze wilde. Volgegoten wilde ze worden, met het sperma en de complimenten van zo veel mogelijk mannen. Door elkaar geschud. Murw gebeukt. Geen gat onbenut. Maar deze man had daar geen boodschap aan. Zijn grootste genot leek daarin te bestaan geen gebruik van haar te maken. Ongelovig schudde ze haar hoofd. Het was gewoonweg kapitaalvernietiging’.

Maan Leo: ,,Ik probeer boeken te schrijven die afwijken. In stijl, in thematiek, in structuur. Ik ben relatief jong en kan inhaken op de tijdgeest. In mijn schrijven wil ik dat niet verhullen. Qua stijl zijn de woorden voluptueus en barok nog steeds van toepassing, maar minder dan in mijn eerdere boeken. Ik heb deze keer de alinea als onderscheidend principe onderzocht.” Ze wijst op de pagina’s, zoals die zich aan de lezer voordoen: ,,Je ziet alinea’s gescheiden door witregels. In hoeverre kun je in die korte teksten springen met beelden en thema’s? Mijn boek is een geheim onderzoekje naar de alinea. Zo is elke roman voor mij een proeflaboratorium.”

De schrijfster is met het oog op haar roman in 2015 een week in Qatar geweest. Met haar man, schrijver Peter Drehmans: ,,Voor hem was het super saai. Na elke vijf stappen moest ik weer heel veel aantekeningen maken en zat hij te wachten. Als het over vervreemding gaat ben je in Qatar aan het goede adres. De enorme hitte, de gladde hoogbouw die een soort futuristisch en post-apocalyptisch landschap oplevert, de hypermoderne wereld vol airco’s en tegelijkertijd een maatschappij waarin vrouwen en arbeiders worden achtergesteld.”

Vervreemding, verlangen, verveling: die drie kernwoorden plakt ze op haar roman. Gelinkt aan haar eigen jeugdervaringen: ,,Op de middelbare school werd ik vaak net voor de zomer verliefd. De lange vakantie bestond dan uit verlangen en verveling. Het ultieme verlangen zit in de afwezigheid. Terug op school werd de illusie snel verbroken, dan bleek de jongen of het meisje niet zo slim als ik dacht.”

Maan Leo staat zelf op het toneel. In heel Europa verzorgt ze onder de naam Zizi Zinnona één tot twee keer per maand optredens op ‘burlesque’ festivals. Ze legt het uit: ,,Burlesque is een theatervorm, die uit de comedia dell’arte komt. Vaak grootse gebaren, karikaturen en striptease. Waaierdansen, met veren die je vrouwelijk lichaam verhullen en onthullen. Ik doe neo-burlesque, dat is verhalender en expliciet politiek. In performances van vier tot vijf minuten heb ik nu twee acts. Eentje over Angela Merkel – ik bewonder haar en laat zien dat ze sexy rock’n roll is. En eentje over Trump en de feministen over de vraag wie nu eigenlijk wie in het kruis grijpt.”

Hebben Zizi Zinnona en schrijfster Maan Leo iets met elkaar te maken? ,,In het boek komt mijn escortdame Audrey tot de conclusie dat ze in fictie, in verhalen handelt. Daar gaat burlesque theater ook over. Het schrijven van een roman en optreden op het toneel ligt dicht bij elkaar. Aan mijn burleske acts komt geen regisseur te pas. Het concept, de kleding, de muziek: ik doe alles zelf. Bij het schrijven van een boek gaat dat net zo. Audrey vergelijkt zichzelf met een hamerhaai. Kan ik dat wel doen, vraag ik dan aan mezelf. Ja, dat kan ik doen. Die autonomie vind ik opwindend. Ik zoek de extremen op. Oppervlakkig gezien herkennen mensen zichzelf misschien niet in een escort of Qatar. Maar in de thema’s en emoties – gezien willen worden, verlangen en vervreemding – juist wel. Herkenbaarheid is voor mij niet belangrijk. Als je dat wel van belang vindt krijg je een roman als ‘Het diner’ van Herman Koch. Een boek moet je uit je comfortzone halen, het moet prikkelen.”

Maan Leo: De tussenpersoon – Uitgeverij Nieuw Amsterdam, gebonden, 224 pagina’s, 19,99 euro.

********************************

Lezen of niet lezen?

door Jan van Damme

Eerst nog een paar citaten uit het boek van Maan Leo.

Zoals een leraar zijn kennis doorgeeft, zo gaf zij haar lichaam door. Aan iedereen die zich ermee wilde verrijken. (8)

Lichaamssappen en orgasmen, dat was haar corebusiness. Met de rest kon ze zich beter niet bemoeien. (63)

Ondanks de niet geringe financiële vergoeding die zij bij elke transactie ontving, werd zij graag toegejuicht. Dat ze er oogverblindend uitzag, dat haar kapsel een kunstwerk was, dat ze fantastisch pijpen, vaardig converseren en geraffineerd verleiden kon. Dat haar kijk op het leven bijzonder intrigerend was. Frappant. Nog beter: uniek. Van een compliment werd ze natter dan van een knisperend geldbiljet. (20)

Wat ze verzweeg: dat ze met telkens nieuwe ogen gezien wilde worden. Dat ze wilde worden toegejuicht, keer op keer. En uitgeschakeld. Daarom was ze het geworden. Eerst een callgirl, later een escort. Mannen het hoofd op hol brengen en vervolgens weggespoeld worden door een golden shower. (86)

Richting. Dat wilde ze van hem, van alle mannen die wat van haar wilden. Gezegd krijgen wat te doen, wie te zijn. Aankomen. Dat men voor haar incheckte, voor haar de deur openmaakte. Dat men haar op bed duwde, haar benen uit elkaar schoof. Dat ze aan hen gaf wat er in haar zat. (184)

Alle gaten gevuld. Dat was het lekkerst. Dat kon nu niet echt, daarvoor had je meer mankracht nodig. Tien stuks was het maximum geweest dat ze ooit te verwerken had gekregen. Een gangbang, of eerder een gangrape. Daaraan dacht ze nu in deze hotelkamer in het islamitische olie-emiraat Qatar terwijl ze van voren en (vooral) van achteren werd gepakt. Bijna een jaar geleden was dat, de voorlopige kroon op haar werk en haar meest lucratieve opdracht. (141)

Hebt u voldoende idee op deze manier? Maan Leo ziet zichzelf als een jonge schrijfster, die geen blad voor de mond neemt. Het lichamelijke, laat ik het zo maar even noemen, is in haar werk zeer aanwezig. En wat niet direct met seks te maken heeft, is er toch wel aan gerelateerd. Bijvoorbeeld: hoofdpersoon Audrey vindt haar uiterlijk super belangrijk, zonder haar arsenaal aan make-up artikelen voelt ze zich doodongelukkig: Eerst maar eens het gezicht dichtsmeren. Primer, foundation, concealer, blusher, highlighter, bronzer. Lippen en oogleden bedekken met kleurstof, de wimpers verlengen met Clinique Lash Power, de wenkbrauwen markeren. (38). En ook: Nu zag ze het pas. Wat er weg was. Het allernoodzakelijkste. Botweg weg. Niet langer op het planchet, evenmin op de uiterwaarden van de wasbak. Helemaal nergens. Geen extensions. Geen kunstwimpers. Geen foundation. Geen gloss. Geen setting spray. Geen oogschaduw. Geen concealer. Kortom, geen spoor van haarzelf. (92)

Voor mij is dit een schrijfster, die wel heel erg met zichzelf bezig is. En er niet in slaagt mij  te raken. De escortdame, haar hopeloze gehengel naar aandacht, haar obsessie met seks – het doet me allemaal weinig. De in het verhaal verwerkte achtergronden van de hoofdpersoon – haar weggelopen vader, de leraar Latijn die zich aan haar vergrijpt, de museumdirecteur die een prehistorisch bot in haar wil steken – zijn bijzaken, die misschien iets maar toch echt weinig kleur brengen.

Vervreemding is een woord dat de schrijfster graag bezigt. Die vervreemding heeft ze bij mij bewerkstelligd.

 

Dit bericht is geplaatst in Proza met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.