Beschrijvinge der stadt Vlissinge

Wandel mee door het Vlissingen van 1754

Jasper Jaspersen Brasser beschrijft Vlissingen, halverwege de 18e eeuw. Een fascinerende wandeling door een vrijwel verdwenen stad. Het handschrift is nu een mooi boek geworden.

door Jan van Damme

Het is 1754. Jasper Jaspersen Brasser heeft de tijd. In zijn bierbrouwerij Achter de Kerk – bij de Sint Jacobskerk – is weinig klandizie. Eerlijk gezegd, Jasper Jaspersen Brasser verveelt zich. En hoewel hij geen ervaren schrijver zegt te zijn, besluit hij heel precies op te schrijven hoe zijn Vlissingen eruit ziet. Daarom kunnen we, 264 jaar later, hem een arm geven en door de oude, grotendeels verdwenen havenstad slenteren. Door de straten, langs de havens, en ook ín de kerken en beursgebouwen.

We komen aan bij het stadhuis op de Grote Markt. Tijdens het Engelse bombardement in 1809 is dat in vlammen opgegaan. In de tijd van Brasser staat het er nog fier. De brouwer neemt ons mee naar het bordes. Hij wijst op de ijzeren kooi naast de trap, ‘staende op een draiende spil’. Net een ‘papegaiskoij’, zegt Brasser. Maar dat is het niet. De kooi wordt gebruikt ‘voor vrouwlieden die te veijligh met haar goederen zyn om die aen een ijgelyk uyt te venten’. Hij ziet de vraagtekens in onze ogen. Het antwoord komt op fluistertoon: tot vermaak van de hele stad worden vrouwen van lichte zeden in de kooi vastgeketend en rondgedraaid.

Weken, maanden werkt hij aan zijn ‘Beschrijvinge der stadt Vlissinge’. Het wordt een heel pak papier, handgeschreven. Omdat zijn verhaal in een privéarchief terecht komt, overleeft het alle rampspoeden die de stad aan de monding van de Westerschelde nog zullen teisteren. De losse vellen worden in een band samengebracht en verhuizen naar het gemeentearchieft. Daar zijn ze inmiddels al tientallen jaren een veel geraadpleegd handschrift, onderzoekers die iets met de geschiedenis van Vlissingen willen kunnen niet om het gedetailleerde werk van Brasser heen. Hij beschrijft de bolwerken, de poorten, het gasthuis, de beurs, de kerken en nog veel meer. Ook vertelt hij hoe het stadsbestuur en de rechtspraak werken, de gezondheidszorg, de stadsreiniging, de armoedebestrijding.

Ad Tramper (links) en Joep Bremmers – foto Lex de Meester

Het idee om Brassers stadsbeschrijving voor een breed publiek toegankelijk te maken, leeft al langer. Nu komt het ervan. Met dank aan de steun van stedelijke publicatie- en promotiefondsen. De in Vlissingen woonachtige schrijver Joep Bremmers – hij bezorgde de poëzie van Simon Vinkenoog en Hans Verhagen – maakte het handschrift geschikt voor de drukker en voorzag het waar nodig van toelichting. Gemeentearchivaris Ad Tramper schreef de inleiding. Vrijdag 6 april werd het boekwerk gepresenteerd tijdens een studiemiddag in het gemeentehuis. Burgemeester Bas van den Tillaar nam het eerste exemplaar in ontvangst.

Het duo Tramper-Bremmers werpt een nieuw licht op het nu voor iedereen beschikbare handschrift. Het is ondertekend met JJB. Tot voor kort werd aangenomen dat die initialen staan voor de jurist Jacob Jaspersen Brasser. Bremmers ontdekt echter dat Jacob in 1754 in Leiden studeert. En komt tot de conclusie dat diens vader, bierbrouwer Jasper Jaspersen Brasser (1702-1764), de auteur moet zijn. Vergelijking van diens handschrift in het enige bewaard gebleven boek van het bierbrouwersgilde met de stadsbeschrijving maakt aan elke twijfel een eind: honderd procent Jasper.

Ter gelegenheid van de publicatie is de band van het originele handschrift gerestaureerd. In het rood daarvan zit meekrap verwerkt, en pulp van Braziliaans hout. Plus een beetje purper. Dezelfde kleur rood komt terug op de cover van het nieuwe boek.

Beschrijvinge der stadt Vlissinge, het handschrift van Jasper Jaspersen Brasser 1754 – bezorgd door Joep Bremmers en Ad Tramper, uitgave Gemeentearchief Vlissingen, 375 pagina’s, 25,- euro.

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.