De Zeeuwse streekdrachten

Naai nu maar een beuk of boezeroen

Hoe maak je een boezeroen, een stiklief, een beuk, een hemdrok? Het antwoord staat in het nieuwe Zeeuwse streekdrachtenboek, dat gisteren werd gepresenteerd. Aan de slag!

****************

door Jan van Damme

Toen in 2005 het grote overzicht van alle Zeeuwse streekdrachten in een gebonden hardcover verscheen, was de eerste vraag: hoe maak je al dat moois? De beuken, jakken, stikliefs, mankels, boezeroens, klepbroeken: welke stoffen, welke steken? Die vraag was snel gesteld. Maar niet snel beantwoord. Patronen van de traditionele kleding waren er niet. Kleermakers en jakkennaaisters gaven hun kennis en kunde eeuwenlang door aan jongere generaties, zonder dat ze er iets van opschreven. Met het verdwijnen van de streekdrachten wist meteen niemand meer hoe je die typisch Axelse, Walcherse, Schouwse of Cadzandse kledij maakte.

Nu wordt alsnog antwoord gegeven op die dringende vraag: hoe maak je al dat moois? Met de gisteren in Zierikzee gepresenteerde uitgave ‘De Zeeuwse streekdrachten – Handboek voor het maken van kleding’ kunnen kleermakers en naaisters – profs en liefhebbers – aan de slag. Was het klederdrachtenboek van 2005 vooral beschrijvend en theoretisch van aard, de nieuwe publicatie geeft iedereen de gelegenheid zelf schaar, naald en draad te hanteren.

Presentatie van het boek ‘De Zeeuwse streekdrachten’ in Zierikzee, vrijdag 23 februari 2018. Links Jolien Sturm-Francke, naast haar Dusan Bakx-Plasmans, vijfde van links Jeanine Dekker, tweede van rechts Liza van der Heijden-van der Werff. foto Dirk-Jan Gjeltema

Uiteindelijk zijn het drie Zeeuwse vrouwen, die de praktische kennis over de oude Zeeuwse dracht veilig hebben gesteld. Liza van der Heijden-van der Werff uit Kleverskerke gaf les in textiele werkvormen en schreef al mee aan het eerste in 2005 verschenen klederdrachtenboek. Susan Bakx-Plasmans is modeontwerpster in Goes. Jolien Sturm-Francke is lerares-coupeuse en heeft een modevakschool en -atelier in Veere. Ze zeggen: ,,Als wij dit niet hadden gedaan, dan is er over 25 jaar niemand meer die de dracht kan maken.”

In januari 2007 begonnen ze met het bestuderen van bewaarde Zeeuwse kleding. Liza van der Heijden: ,,We leenden de kledingstukken van de streekdrachtverenigingen, zodat we goed konden kijken waar de vouwen zaten, hoe er ruimte werd gemaakt voor plooien, welke stoffen er werden gebruikt. Het was ontleden zonder het kledingstuk echt uit elkaar te halen.” Aanvullende informatie werd bij elkaar gesprokkeld: in ZB|Biblioheek van Zeeland wordt een opname van een interview uit 1978 bewaard met kleermaker Gillis de Vlieger uit Meliskerke, in oude jaargangen van het tijdschrift Ariadne was een serie over streekdrachten gepubliceerd waarin werd uitgelegd hoe de Axelse beuk werd gemaakt. Jolien Sturm: ,,Vroeger werd er niet met patronen gewerkt. Naaisters en kleermakers tekenden met kleermakerskrijt rechtstreeks op de stof. Van elke klant namen ze de maat, die gegevens bewaarden ze op strookjes papier.”

Informatie verzamelen was één. Het overbrengen in een boek was nog een hele andere kwestie. Uiteindelijk werd voor het op modevakscholen gehanteerde Ensaid-patroontekensysteem gekozen. Dat houdt in, dat er volledig op maat kan worden gewerkt. Geen confectie dus, maar maatkleding. In het boek wordt uitgelegd hoe iemand de maat kan worden genomen: bovenwijdte, taillewijdte, halswijdte, ruglengte, bustehoogte. Daaraan wordt een aantal basispatronen toegevoegd, zoals patronen met en zonder coupenaad, Russische coupe, tweedelige mouw, zesbaansrok.

Stiklief – foto WBOOKS

De werkbeschrijvingen voor het maken zijn opgedeeld in vrouwen- en mannenkleding. Elk kledingstuk krijgt een algemene beschrijving, vervolgens wordt uitgelegd welke stoffen er gebruikt worden en hoe de maat wordt genomen. Daarna volgen het teken- en knipschema. Een gedetailleerde naaibeschrijving vormt het slotstuk.

Traditie levend houden, dat is voor de schrijvers en samenstellers van het boek een hoofddoelstelling. Ze rekenen daarbij op het publiek dat al in klederdrachten is geïnteresseerd. ,,En”, voegt Susan Bakx toe, ,,op jongeren. Voor hen is kleding een middel om zich uit te drukken, te laten zien dat ze ergens bij horen. Als je een traditioneel jak op een spijkerbroek draagt, dan hoeft dat helemaal niet suf of ouderwets te zijn. Integendeel.” Ze laat de foto zien van de jongen, die met hoed als bruidegom is neergezet. Zijn gebloemde hemdrok en ‘staessens’ – beenbeschermers – horen bij de traditionele dracht, de smokingbroek is modern. Jolien Sturm noemt de heupzak als een kledingstuk, dat tijden kan overbruggen: ,,Vroeger werd de heupzak tussen twee rokken gedragen, je kon er een zakdoek en een flesje eau de cologne in meenemen. Nu kun je die dij- of keuszak als tas gebruiken voor je mobieltje. Ideaal.”

Het aanschaffen van de benodigde stoffen zou nog wel eens een lastige zaak kunnen worden. Winkels waar kant en klare bombazijn, pilo, damast of baai wordt aangeboden, zijn er niet meer. Liza van der Heijden: ,,De stof is misschien het moeilijkste onderdeel van het geheel. Zorg in elk geval dat je natuurlijke materialen gebruikt, zoals wol, linnen en viscose. Geen polyester of andere synthetische stoffen.” Om goede stoffen te vinden hebben de schrijvers één goede raad: kijk overal onbevangen rond, op markten en in groothandels. Voor een klepbroek kun je een zwarte velours gordijnstof gebruiken, voor het damast van een stiklief – een korset – kan een stoffeerder uitkomst bieden.

Streekdrachten ontstonden na 1800 ‘bij gratie van het isolement’, zoals de schrijvers zeggen. Met de ontsluiting van Zeeland verdwenen ze in de vorige eeuw. Liza van der Heijden: ,,Ik heb een droom. Kijk naar Noorwegen, daar hoort een nationaal kostuum bij het gewone, sociale leven. In Zeeland zouden we met z’n allen ook trots moeten zijn op onze traditie.”

De Zeeuwse streekdrachten, handboek voor het maken van kleding: Tekst en tekeningen Susan Bakx-Plasmans, Liza van der Heijden-van der Werff, Jolien Sturm-Francke, eindredactie en inleidende tekst door Jeanine Dekker, uitgave WBOOKS, 39,95 euro.

 

Dit bericht is geplaatst in Klederdracht met de tags , , , . Bookmark de permalink.

2 reacties op De Zeeuwse streekdrachten

  1. Anne Marie van der Veen schreef:

    Dit boek doet recht aan het Zeeuwse kostuum. Traditie en trots op het eigen cultureel erfgoed stralen er af. Door dit onder de aandacht te brengen op een geheel eigentijdse manier geeft dit boek een aanzet om het kostuum en daarmee ook het ambacht van kleermaker te behouden voor de toekomst.

  2. J.Marinissen schreef:

    ^Top!! Wat een werk en wat een gedegen uitvoering

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.