Patagonia

Passie voor de inheemsen van Patagonia

Hij voelt zich thuis in Zuid-Amerika, vooral tussen de inheemse bevolking in het uiterste zuiden. In zijn tweede roman Patagonia probeert Johan Guillaume (pseudoniem van Hans IJkel) het vertekende beeld van een onderontwikkeld volk te corrigeren. Noem ze vooral geen indianen, waarschuwt Hans IJkel. ,,Dat is beledigend.”

door Maurits Sep

Inheemsen is een betere benaming voor de stammen in het zuiden. Nog zo’nmisverstand: ze zijn niet onderontwikkeld. ,,Nee, ze hadden heel lang de moderne technieken niet. Desondanks hielden ze het wel al tienduizend jaar uit op Vuurland en in Patagonië. Ben je dan primitief? Daar wilde ik induiken. Op hen neerkijken is volkomen misplaatst.”

IJkel leerde Zuid-Amerika kennen als stuurman op de koopvaardij. De Middelburger bevoer de hele wereld maar voelde nergens zo’n klik als in Chili en Argentinië. De dagelijkse omgang met Spaanse scheepsgezellen zette hem aan Spaans te leren. Dat slechtte de laatste barrières met de Zuid-Amerikanen. ,,De inheemse bevolking is heel zachtaardig. Te lief eigenlijk. Het is mijn overtuiging dat ze daarom zo gemakkelijk werden verslagen door de conquistadores uit Spanje.”

Vooral door de Europese grootgrondbezitters die het land overnamen, werd de inheemse bevolking gedecimeerd, vertelt IJkel. ,,Veel grond betekende veel macht. De kloof tussen rijk en arm is daardoor ook nog steeds heel groot. En doordat Patagonië altijd een leverancier van grondstoffen is gebleven en er geen industrialisatie is geweest, ontbreekt er een maakindustrie met middenklasse.”

Atacamawoestijn

Hans IJkel – foto Lex de Meester

Geschiedenis en aardrijkskunde hebben altijd zijn interesse gehad en in Zuid-Amerika gaan die twee hand in hand. Tijdens zijn reizen door het zuiden stuitte hij op begraafplaatsen in de droge Atacamawoestijn. Die vormden de aanleiding voor zijn eerste roman, in 2015, over de salpeterwinning. Nu ligt zijn tweede roman op tafel, geïnspireerd op de Patagonische staking van 1921.

IJkel: ,,Die ging over kleine dingen. Kaarsen voor de nacht. Betere matrassen. Gevarieerder eten. De rijken werden echt onder druk gezet en het ging hard tegen hard. Het leger werd ingezet en 1500 stakers werden gefusilleerd. In Argentinië wist iedereen ervan, maar niemand sprak erover. Daarom ben ik er in gedoken. Er zijn veel boeken over geschreven, maar allemaal in het Spaans. En hier kon ik ze niet krijgen. Op een reis door Patagonië ontdekte ik in een plaatsje een bibliotheek waar ze alles hadden wat ik zocht.”

Dat er in Nederland zo weinig bekend is over de Patagonische staking maakte het voor IJkel een interessant onderwerp om over te schrijven. ,,Natuurlijk moeten de sfeer, de feiten en de omstandigheden kloppen. Maar het is geen geschiedenisboek, het is een roman. Ik hou van die gelaagdheid: geschiedenis en feiten onder een geromantiseerd verhaal.”

Schipbreuk

Het boek speelt zich af tussen 1874 en 1922. Marcelo Martinez lijdt schipbreuk op de kust van Patagonië en leert de oorspronkelijke bewoners kennen die door grootgrondbezitters worden verdreven van hun land. Hij zet een rederij op, maar komt ook in conflict met de rijkste landeigenaar. Ook zijn zoon Hugo ziet hoe het leger een slachting aanricht onder dagloners die via een staking hun situatie willen verbeteren.

Twee jaar heeft hij eraan gewerkt, drie keer is hij opnieuw begonnen. ,,Schrijven is een uit de hand gelopen hobby, maar ik wil het wel goed doen.” Zeker omdat hij de inheemse bevolking van Patagonië recht wil doen. ,,Er gaat veel waardevols verloren als de inheemse bevolking verloren gaat. Van al die stammen is al niet veel meer over, en wat er nog woont, is vermengd. Het omgekeerde geldt dus ook: de helft van de Argentijnen heeft inheems bloed.”

Zijn liefde voor de mensen en het landschap – ‘bijna bovenaards mooi’ – drijven de oud-stuurman telkens terug naar Zuid-Amerika. Zijn vrouw legt hun reizen vast in foto’s en schilderijen; hij filmt en schrijft. ,,Schrijven zorgt ervoor dat ik eerst rustig kan nadenken. Ik reageer secundair en zet dingen makkelijker op papier dan dat ik ze uitspreek. En ik wil schrijven over dingen die me raken.”

Johan Guillaume: Patagonia – Eigen uitgave, 520 pagina’s, 19,50 euro. Verkrijgbaar bij De Drvkkery en bij de auteur zelf (ijkel@zeelandnet.nl). Hans IJkel geeft een lezing op 16 januari om 20.00 uur in de kerk van Sint Laurens.

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Proza met de tags , . Bookmark de permalink.

Één reactie op Patagonia

  1. Berend Willem Hietbrink schreef:

    Patagonia=pad te ga nie ja….
    En toch gingen er
    De mensen er wonen…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.