Freek de Jonge: Ben ik een Zeeuw?

Zeeland is voor mij een deel van mijn leven
Freek de Jonge: Ben ik een Zeeuw?

Freek de Jonge verovert Zeeland. Hij schreef het Geschenk van de Week van het Zeeuwse Boek en maakte een nieuwe Zeeuwse voorstelling. Hij vraagt zich af: ‘Ben ik een Zeeuw?’

door Jan van Damme

Freek de Jonge (1944), de cabaretier, al heel zijn leven lang. Freek de Jonge, de schrijver, hoewel hij zelf zegt dat niet te zijn. En Freek de Jonge de Zeeuw, maar dan wel met een vraagteken. Tijdens de aanstaande Week van het Zeeuwse Boek komen al die ‘Freken’ bij elkaar.

Hij schrijft het Geschenk van de Week, signeert zijn vingers blauw in de Zeeuwse boekhandels en koppelt aan het boek meteen een reeks voorstellingen in Zeeuwse theaters en dorpshuizen. Zowel in zijn Geschenk als in de theatervoorstelling met zijn muzikantengroep De Jonges vraagt hij zich af: ‘Ben ik een Zeeuw?’

Over zijn schrijverschap schrijft hij: ,,Het eerste, lezer, dat u moet weten aleer u begint te lezen is dat ik geen schrijver ben.” We hebben het Geschenk in handen, waarop het hoofd van de cabaretier met een Zeeuwse kap is afgebeeld.

Afgelopen week verscheen ook zijn nieuwe boek ‘Reikhalzend verlangen’, waarin zijn romandebuut ‘Zaansch Veem’ is opgenomen met nog enkele nieuwe verhalen over zijn jeugd. Hoezo, geen schrijver? Hij zegt: ,,Ik heb inmiddels drie romans en een novelle geschreven. Voor het publiek ben ik toch altijd meer een Jan de Hartog dan een Harry Mulisch. De critici moesten niets van De Hartog hebben, terwijl hij heel populair was. Lezers van mijn boeken zeggen vaak: het is net of ik je hóór vertellen. Dat is wat ik bedoel: mijn toon is die van een verteller.”

De vraag waar het de komende twaalf dagen om draait is: kan Freek de Jonge zich een Zeeuw noemen? We hoeven niet op een afgerond antwoord te rekenen. In zijn woonboerderij in Muiderberg, waar hij al veertig jaar woont, zegt hij: ,,Zeeland is voor mij een deel van mijn leven. Ik heb het niet zo op naties, maar dat provinciale gevoel vind ik geweldig. Van Groningen, waar ik ben geboren, kan ik me weinig herinneren. In Zaandam heb ik gewoond, maar dat is een stad. Ik noem mezelf altijd provinciaal, ik ben niet van de stad. In Friesland en Zeeland heb ik ook gewoond. De landschappen daar hebben de meeste indruk op me gemaakt. Vanwege de romantiek heeft Zeeland ietsje voor.”

Qua afkomst is er een niet te negeren Zeeuwse link. In de proloog van het Geschenk vertelt De Jonge over zijn grootvader Willem Govert, die in 1887 in het Duivelandse Oosterland werd geboren. Het eiland was toen ‘woest en vooral ledig’, grootvader moest er de koeien hoeden. Tot hij een roeping kreeg en zich op de Bijbelstudie stortte. Via oom Leendert Smallegange leerde hij hoe Gods woord aan de deur moest worden gebracht: opa werd bijbelcolporteur annex evangelist en vestigde zich in Breda. Daar werd in 1915 Freeks vader Andries geboren. Die ging theologie studeren en werd dominee. De Jonge: ,,Ik zie één rechte lijn van de roeping van mijn grootvader via die van mijn vader naar mijn eigen roeping.”

foto Maartje Geels

Nikkers

In juli 1948 maakte het gezin De Jonge een dagreis van Workum naar Renesse, toen ‘een nog nauwelijks ontsproten badplaatsje’. Op de stoomboot naar Zijpe maakten Freek en zijn anderhalf jaar oudere broer kennis met één van de stokers. De Jonge schrijft: ,,Hij hield mijn broer en mij een kommetje voor dat hij van zijn handen gemaakt had en zei toen: ‘Môh julder es ruken’.” Op de wolk roet die opwoei hadden ze niet gerekend.

Toen ze even later de Rooksalon der Tweede Klasse binnenkwamen zei een vrouwtje in klederdracht met witte sluierkap: ,,Hosternokke, julder lieken wel nikkers!”

Rampnacht

Op Duiveland woonde veel familie. Ook tijdens die rampzalige februarinacht in 1953. Oom Lous zat met een laken op het dak van zijn ‘schamele woning’. Tijdens de tweede vloed kwam er een helikopter van de Belgische luchtmacht, een waarschijnlijk uit de Belgische Congo afkomstige soldaat zakte naar beneden. De Jonge schrijft: ,,De reddende engel kreeg toen hij binnen gehoorsafstand hing te horen: Ik verzupe nog liever dan dâk me door een nikker laat redden!” We vragen het toch maar: is dat echt gebeurd? De Jonge: ,,Ik ben geen historicus, geen notulist. Het decor is authentiek, het had kúnnen gebeuren. Het was voor mij ook een mogelijkheid om het Zeeuwse slavernijverleden naar het heden te trekken.”

Vroege vakanties in Vrouwenpolder in de tweede helft van de jaren vijftig, het al eerder gepubliceerde en verfilmde verhaal ‘De overkant’ – over een ‘orgie’ begin jaren zestig met middelbare scholieren uit Terneuzen – een avontuur met een dronken loods op de Westerschelde en een ontmoeting met een Zeeuwse boer in Groningen: uit het Geschenk wordt duidelijk dat Zeeland in het leven van de cabaretier nooit ver weg is. Hij weet het zeker: Zeeland is voor hem de ‘dichtst bespeelde’ provincie, hij heeft er elk dorpshuis wel gezien, van Oostburg tot ‘Smerdiek’.

,,Ben ik een Zeeuw? Die vraag heb ik u, lezer/luisteraar, in dit boek voorgelegd en opeens dringt zich hier achter mijn werktafel in Muiderberg uw wedervraag aan mij op: Wat denk je zelf?”

***********************

Cabaretier Freek de Jonge verzorgt dit jaar het geschenk van de Week van het Zeeuwse Boek (25 oktober tot en met zondag 5 november). Zijn boek ‘Ben ik een Zeeuw?’ wordt gratis aangeboden in de Zeeuwse boekhandels bij aankoop van minstens 15,- euro. Tijdens de Week maakt hij een tournee door de provincie met zijn voorstelling ‘Ben ik een Zeeuw?’, en hij signeert in boekhandels.

Voorstellingen:

Woensdag 25 oktober, 20.15 uur: Zierikzee, Nieuwe Kerk

Donderdag 26 oktober, 20.15 uur: Heinkenszand, De Stenge

Vrijdag 27 oktober, 20.15 uur: Terneuzen, Porgy en Bess

Zondag 29 oktober, 15.00 uur: Ritthem, De verwachting

Zondag 1 november, 20.00 uur: Wissenkerke, Onder de Toren

Donderdag 2 november, 20.00 uur: Rilland, Luctor et Emergo

Signeren:

Zaterdag 28 oktober, 11.00 uur: Zierikzee, Boekhandel De Vries

Zaterdag 28 oktober, 13.30 uur: Goes, Boekhandel Het Paard van Troje

Zaterdag 28 oktober, 15.00 uur: Goes, Boekhandel De Koperen Tuin

Zaterdag 4 november, 13.30 uur: Vlissingen, Boekhandel ’t Spui

Zaterdag 4 november, 15.30 uur: Middelburg, Boekhandel De Drvkkery

Zaterdag 4 november, 20.00 uur: Middelburg, ZB Bibliotheek van Zeeland, kort optreden tijdens uitreiking Zeeuwse Boekenprijs

 

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Boekenweek met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.