Zeeuwse schrijvers 134: Etty Hillesum

hillesumMario Molegraaf schrijft wekelijks een kort portret van een Zeeuwse schrijver. Zeeuws qua persoon en/of qua inhoud. Deze keer aflevering 134: Etty Hillesum.

Ze is zelfs tot vergeving geneigd, terwijl geen vergeving mogelijk is, wat mij betreft ook niet voor hedendaags antisemitisme, gehuld in een ogenschijnlijk progressief mensenrechtenjasje, bijvoorbeeld uitgedragen door een ex-premier.

Een trein met 1020 Joden
Etty Hillesum

door Mario Molegraaf

‘Mijn hemel, gaan die deuren werkelijk allemaal dicht?’ zo vraagt Etty Hillesum zich af in kamp Westerbork. Het zijn de deuren van vol mensen geperste goederenwagons. Dan klinkt een fluit, ‘een trein met 1020 Joden verlaat Holland. De eis was dit keer niet eens groot: duizend Joden maar, die twintig zijn reserve voor onderweg’, vervolgt de schrijfster. Ze zou zelf, in september 1943, ook in zo’n trein worden geduwd. Een paar maanden later stierf ze in Auschwitz, de precieze datum is niet bekend.

We weten wél exact wanneer ze werd geboren, Etty Hillesum, vanwege haar dagboek en haar brieven tegenwoordig wereldberoemd. Zo lezen we in Etty Hillesum. A Life Transformed van Patrick Woodhouse onder de kop ‘Some Significant Dates’: ‘15th January 1914. Etty Hillesum is born in Middelburg, Holland.’ Het was om vier uur in de middag, Molenwater 77. Haar toekomstige vader was eind 1911 te Middelburg benoemd als docent klassieke talen, zijn eerste baan als leraar. Al in augustus 1914 vertrokken hij en zijn gezin naar Hilversum.

Waarmee Etty Hillesum hoe dan ook een Zeeuwse schrijfster is, en wat voor een schrijfster. Vooral indruk maakt hoe zij in de meest brute realiteit een tere, zo niet zweverige filosofie overeind houdt. Ze is zelfs tot vergeving geneigd, terwijl geen vergeving mogelijk is, wat mij betreft ook niet voor hedendaags antisemitisme, gehuld in een ogenschijnlijk progressief mensenrechtenjasje, bijvoorbeeld uitgedragen door een ex-premier.

Etty Hillesum hoorde alles, zag alles, wist alles: ‘Men moet de dood accepteren als bij het leven behorende, ook de vreselijkste dood.’ Ze begon haar dagboek op zondag 9 maart 1941 met een welgemeend: ‘Vooruit dan maar! Dit wordt een pijnlijk en haast onoverkomelijk moment voor mij: het geremde gemoed prijs geven aan een onnozel stuk lijntjespapier.’ Ze liet snel alle remmingen varen, maar de persoonlijke besognes wijken onvermijdelijk voor de algemene verschrikking. Een oude vrouw vraagt haar: ‘Zou me kunnen uitleggen waarom wij Joden zoveel lijden moeten?’ Etty Hillesum kan het ‘niet helemaal precies’ uitleggen. De Duitsers doen de deuren dicht, zoveel miljoen maal.

Dit bericht is geplaatst in Biografie met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.