Terug naar Boerengat

Boerengat proefdruk 2 OmslagBoerengat leeft in de verhalen

Jan Jansen zag hoe het gehucht Boerengat bij Terneuzen van de aardbodem verdween. Gesloopt omdat chemieconcern Dow ruimte nodig had. Hij zocht de oud-Gattenaars op en bundelde hun herinneringen in een boek: ‘Terug naar Boerengat’.

door Jan van Damme

Boerengat. Het was een idylle, daar net even ten westen van Terneuzen. Zo’n negentig huisjes klein en nog kleiner, iedereen kende iedereen, er waren kreken waarin je altijd beet had als je je hengel uitgooide.  Tot de grote boze buurman zich meldde, begin jaren zestig van de vorige eeuw. Dow, de fabriek, werkgelegenheid, maar ook herrie, verkeer en stank. Het gehucht Boerengat moest wijken voor de Amerikaanse chemiegigant, het moest worden geamoveerd – zeg maar gesloopt. Dat besluit viel officieel in 1991. De Gattenaars die er nog waren, moesten hun biezen pakken.

Wat hen nu rest is zo af en toe een reünie. De laatste was in 2010. Het was vijftien jaar nadat bijna alles was gesloopt. ,,Een opkomst zo groot dat de gasten amper pasten in de toch niet kleine Boerderij van Dow Chemical, een weerzien zo spannend dat sommige bezoekers de volgende nacht de slaap niet konden vatten, vol als hoofd en hart nog zaten van een opgerakeld verleden.’’ Dat schrijft oud-journalist Jan Jansen (1947). Hij was bij de reünie, proefde de verbondenheid, de emoties. En dacht: dat alles wil ik vastleggen. Zo sloeg hij aan het bellen en afspreken. Hij was toen al vutter, dus had de tijd. Zeker zestig oud-inwoners van Boerengat spoorde hij op. Hij tekende hun verhalen op. Die herinneringen heeft hij nu gebundeld in het boek ‘Terug naar Boerengat’, dat zaterdag 13 mei wordt gepresenteerd. Het zijn 32 hoofdstukken geworden, over Wannesje, de jaren van Heeloetje, het ‘wienkeltje’ van Jaap, vader Jacob en zijn kroost, en nog veel en veel meer. Geïllustreerd met foto’s, die voor het grootste deel uit de familiealbums van de mensen zelf komen.

012-Boerengat -Bora butagasFoto: Tweede helft jaren zestig, echtpaar op pad met een fles butagas, de spoorwegovergang duidt op de aanwezigheid van Dow.

Het is bepaald geen toeval dat schrijver Jan Jansen wat met Boerengat heeft. Hij werd geboren in de vlakbij gelegen Lovenpolder en groeide op bij een oom en tante op een boerderij die tegen het gehucht De Knol aan lag. De Knol: daar was de lagere school, waar ook de kinderen van Boerengat hun eerste lees- en rekenlessen kregen. Dat is de reden, dat Jansen uit eigen herinneringen kan putten. Hij schrijft: ,,Terug op ’t Gat zie ik mannen in besmoesterde boezeroenen op klompen naar den of gaan, rieven en ouweelen op de schouder. Ze gaan vuulte kappen, bonen trekken of prei planten. Het loopt tegen zessen. De kost bij elkaar scharrelen houdt niet op als de zware werkdag bij de boer erop zit.’’ En er is meer. In 1968 betrok hij met zijn vrouw Addy een huis in Boerengat. Vier jaar later hielden ze het al voor gezien. Jansen zegt: ,,We hoorden regelmatig alarm, als er ergens iets was ontsnapt. Onze zintuigen waren daarop gespitst. We roken Dow, we hoorden Dow, we vonden het helemaal niks.’’

Een aan de vooruitgang opgeofferd gehucht. Jan Jansen denkt dat Boerengat vrij uniek is in zijn soort. Misschien zijn er in de Kanaalzone en elders in Zeeland meer woongemeenschapjes van de aardbodem verdwenen, maar Boerengat was specialer. Groter ook. Met een bijzondere geschiedenis. Het ontstond halverwege de 19e eeuw, toen landarbeiders er hun huisjes bouwden. De boeren vonden het goed, het was toch een onrendabele hoek van de polder. Dat merkten de Gattenaars ’s winters, als ze met hun voeten in het water kwamen te staan. Het was een hechte gemeenschap, waar winkeliers en ambachtslieden een centje konden verdienen. Met vier-, misschien wel vijfhonderd inwoners was Boerengat eigenlijk een dorp. Maar het zou nooit een school, kerk, huisarts of andere dorpse voorzieningen krijgen. Een beetje achtergesteld, zo voelde dat wel.

Na 1950 ging het snel achteruit met het gehucht. De landbouw mechaniseerde en had veel minder handen nodig. Inwoners trokken weg. Wie bleef was in eerste instantie wel blij met de komst van Dow. De fabriek bood nieuwe werkgelegenheid. Maar het chemieconcern had ook ruimte nodig. En had liever geen bewoning bijna op het fabrieksterrein. Er kon immers best eens wat misgaan. Dow begon zelf huizen in het gehucht op te kopen, om ze dan meteen te slopen. Na 1985 vielen de eerste gaten in de bebouwing. De ziel verdween uit het dorp. Toen het besluit tot algehele sloop afkwam, werd er nog wel een soort actiecomité opgericht. Jansen: ,,Het was sowieso te laat. Er werd nog wat gesputterd, misschien dat daardoor de onteigeningsvergoeding wat hoger uitviel. Maar dat was het dan ook wel.’’

Het oude Boerengat verdween volgens de schrijver al in de jaren tussen 1960 en 1970, toen de landarbeiders overbodig werden. In hun plaats kwamen hippies en investeerders, die huizen aan vakantiegangers gingen verhuren. In dat opzicht was de uiteindelijke sloop niet meer dan het laatste duwtje, Boerengat was al niet meer.

Jansen is blij met de welwillende medewerking van alle oud-Gattenaars. Zijn boek is hun geschiedenis, hun ‘oral history’. Het bracht hem op het idee dat er in Zeeland eigenlijk een ‘geschiedenis van gehuchten’ moet komen. Al die gemeenschapjes vallen tot nu toe buiten het bereik van de historieschrijvers. Ze verdienen een eigen verhaal. Het is een hartenkreet. Met zijn ‘Terug naar Boerengat’ heeft Jansen een belangrijke eerste aanzet gegeven.

Jan Jansen: Terug naar Boerengat – Uitgave Heemkundige Vereniging Terneuzen, 216 pagina’s, tot 13 mei is het het boek nog te bestellen voor de speciale voorintekenprijs van € 16,90 (daarna € 19,90). Dat kan door een e-mail te sturen naar: info@heemkundeterneuzen.nl. Het bedrag dient vooraf overgemaakt te worden op bankrekening NL68RABO 0129 1692 69 t.n.v. Heemkundige Vereniging Terneuzen, met vermelding van ‘bestelling boek Boerengat’. Wie van deze korting gebruik maakt, wordt geacht het boek op zaterdag 13 mei zelf af te (laten) halen tijdens de presentatie in de kerk in Hoek, inloop vanaf 13.30 uur.

 

 

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Journalistiek met de tags . Bookmark de permalink.

Één reactie op Terug naar Boerengat

  1. Ria Versluis schreef:

    Hallo,
    Een vraagje, is het boek: Terug naar Boerengat nog te bestellen??
    Vriendelijke groet,
    Ria Versluis-de Bree

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.