Goed Gereformeerd

goed-gereformeerd-andre-flikweertRoerige kerkgeschiedenis intrigeert
André Flikweert schrijft een boek over de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk van Nieuwerkerk.

Afgescheidenen riskeerden hoge boetes door hun geloof te belijden. Niet betalen betekende gevangenisstraf.

door Esme Soesman

Hij verslond talloze documenten en spendeerde vele uren in het archief. André Flikweert uit Zierikzee zet in zijn boek Goed Gereformeerd de roerige kerkgeschiedenis van Nieuwerkerk op een rij. Het Duivelandse dorp was in 1836 bakermat van de Afscheiding op Schouwen-Duiveland. Maar het was ook de plek waar, lang vóór hervormde gemeente en gereformeerde kerk in 2004 fuseerden, al samen werd gekerkt.
Toeval? Ja. ,,Maar je zou kunnen zeggen dat de kerk in Nieuwerkerk in positieve zin altijd heel belangrijk is geweest voor de meeste inwoners.” Inclusief conflicten over hoe het geloof beleefd moet worden. Flikweert kwam er vele voorbeelden van tegen in de kerkelijke notulen. Onder meer over de zondagsrust. ,,Die stond vaak ter discussie. Mocht je wandelen op zondag? En later: mocht je fietsen op zondag? Kennelijk mocht je al wel wandelen toen.”

De Afscheiding, waar alle verschillende gereformeerde kerken uit zijn voortgekomen, begon landelijk in 1834. Op Schouwen-Duiveland zetten twee boeren, één uit Nieuwerkerk en één uit Sirjansland, in 1836 de toon. In de ogen van de Afgescheidenen was de hervormde kerk veel te vrijzinnig. Dat vond ook de betovergrootvader van Flikweert, wiens ‘afscheidingsbrief’ in het boek is opgenomen. Hij wilde als aanhanger van de ‘ware gereformeerde kerk’ uit de lidmaatschapboeken van de ‘zogenaamde hervormde gemeente’ worden geschrapt.

De Afgescheidenen – afkomstig uit alle dorpen op het oostelijk deel van het eiland – kerkten lange tijd in de boerderij van Dirk van Farowe, tegenover het huidige Gat van Nieuwerkerk. Het was niet niks wat deze mensen deden, want ze riskeerden hoge boetes. Een inhoudelijk oordeel velt Flikweert niet. ,,Maar ik heb wel bewondering voor hoe mensen er voor gingen om hun geloof te belijden in die eerste jaren”.
Vanaf 1846 werd gekerkt in de Diekse Kaerke in de buurt van Oosterland. De streekgemeente groeide gigantisch en zowel Bruinisse als Nieuwerkerk kregen een eigen kerk. Op het hoogtepunt, net voor de Tweede Wereldoorlog, telde de gereformeerde kerk in Nieuwerkerk bijna 400 leden. Het was een strenge kerk. Nog tot 1944 werden op zondag drie diensten gehouden. Dat veranderde door de evacuatie tijdens de inundatie en door de Watersnoodramp, waarbij zestig leden van de kerkgemeenschap verdronken. ,,Ik heb bewust foto’s van die mensen in het boek opgenomen. Hele gezinnen zijn toen verdwenen.”

Goed Gereformeerd is daarmee ook een klein monument. En een gedegen naslagwerk. Want Flikweert zette meer gegevens op een rij, zoals bijvoorbeeld namen en beroepen van de eerste Afgescheidenen. Dat leidt tot intrigerende ontdekkingen, zoals het feit dat er onder de Nieuwerkerkse Afgescheidenen veel middenstanders en ambachtslieden zaten. ,,Timmerlieden en hoefsmeden bijvoorbeeld, maar die werkten wel bij de grote boeren. Ze maakten dus ook een sociale keuze en dat was best gewaagd.”

André Flikweert: Goed Gereformeerd, de Gereformeerde Kerk in Nieuwerkerk op Duiveland 1836-2004 – Uitgeverij Skandalon, 352 pagina’s, 29,95 euro.

Dit bericht is geplaatst in Godsdienst met de tags . Bookmark de permalink.

Één reactie op Goed Gereformeerd

  1. Pieter Kuijvenhoven schreef:

    Zoudt u mij een exemplaar van Stad en Lande kunnen sturen? Het meest recente nummer met de bespreking van Goed Gereformeerd?

    Pieter Kuijvenhoven
    Heuvellaan 6
    3881 MV Putten

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.