De Wete, winter 2017

hk_wete_nummers_585b22bde0c75e226f0_0a_DeWeteJan2017Dat is nou best slim. Ilja Mostert mailde me: let eens op m’n artikel over het koninginnebeeld in de nieuwste aflevering van De Wete. Ko de Jonge deed hetzelfde naar aanleiding van zijn verhaal over het vergeten kunstwerk van Wessel Couzijn in Middelburg. Zonder dat ik wil klagen, het is voor mij best een hele klus om alle tijdschriften tijdig door te nemen. Tips zijn dus van harte welkom. Niet dat het altijd in extra aandacht zal resulteren. Maar deze keer wel, toevallig. Couzijn is nieuwswaardig voor de PZC. En wat koningin Wilhelmina met Juliana op de gevel van het Middelburgse stadhuis betreft, ik had haar nog nooit bewust gezien, zo hoog tussen al die graven.

Twee koninginnen in de gevel boven de zonnewijzer van de Vleeshal: ik zou er bijna voor naar de Markt fietsen. Door het stadsbestuur besteld ter gelegenheid van de geboorte van Juliana in 1909. Architect Pierre Cuypers (1827-1921) wordt gevraagd het beeld te maken. De ontwerper van het Rijksmuseum en het Centraal Station van Amsterdam heeft een atelier voor ‘gewijde beeldhouwkunde’ in Roermond. Cuypers kwijt zich van zijn taak, overigens zonder zich al te veel van de opdrachtgever aan te trekken. Dat is de reden dat burgemeester in een brief aan Koningin Wilhelmina vraagt nog eens kritisch naar het ontwerp te kijken. De jonge prinses wordt volgens het college van b en w wel erg rechtstandig afgebeeld, waardoor ,,aan het beeld min of meer overeenkomst wordt gegeven aan een Madonnabeeld, wat natuurlijk vermeden dient te worden.”

beeldHa, die Middelburgers! Nemen ze een bij uitstek katholieke architect in de arm, om dan te gaan klagen over madonna-achtige trekken. Cuypers heeft rechtstreeks contact met de vorstin. De burgemeester krijgt dan ook te horen dat de rechtstandige positie bedoeld is om Juliana juist goed aan het publiek te presenteren. Het beeld weegt ruim tweeduizend kilo en kost 1086 gulden – omgerekend naar nu circa 12.000 euro. Cuypers is op 30 april 1910 aanwezig bij de onthulling, hij wordt in het zonnetje gezet.

Wilhelmina en Juliana overleven de stadsbrand. Ze prijken nog steeds hoog in de gevel van het stadhuis. Hoogste tijd om eens goed te gaan kijken.

Ko de Jonge heeft zich al eerder sterk gemaakt voor vergeten architectuur en kunstwerken. Ooit was het de bedoeling om de gevel van de in 1940 verwoeste Provinciale Bibliotheek opnieuw te plaatsen. De gevelstenen werden jarenlang bewaard. Tot iedereen ze vergeten was. Behalve Ko de Jonge (72). Dankzij hem liggen de gevelfragmenten nu verspreid door de stad.

Nu vraagt hij aandacht voor ‘De Molen’, het beeld van Wessel Couzijn (1912-1984) dat in 1972 op de hoek van de Nieuwe Burg en de Groenmarkt werd geplaatst. Couzijn was een (inter)nationale grootheid, zo was hij het Nederlandse visitekaartje op de Biënnale van Venetië in 1960. Zijn Monument voor de Koopvaardij – in 1951 ontworpen voor Riotterdam – staat al sinds 1974 op de boulevard van Vlissingen. Toen Middelburg begin jaren zeventig besloot een beeld van het aan te kopen voor 17.500 gulden, was dat een prestigieus project. ‘De Molen’ was een abstract beeld met veel uitsteeksels. Ideaal voor baldadige cafégangers, die het beeld als rekstok gebruikten. Daar kon het niet tegen. In 1988 was het zo beschadigd, dat het moest worden verwijderd. Sindsdien raakte het in de vergetelheid.

wesselwessel2Beeldend kunstenaar Ko de Jonge wist het in 2015 te traceren. Het lag in twee stukken gebroken te verstoffen in een loods van Gemeentewerken. Geef het weer een prominente plek in de stad – dat was de boodschap van De Jonge. Kunststichting Caesuur nam zijn initiatief over en voert nu actie om Couzijns werk in het kader van Middelburg 800 weer in de publieke ruimte te krijgen. Op het gemeentehuis wordt voorzichtig gereageerd. Eerst kijken of het kunstwerk nog compleet is, dan laten uitrekenen hoeveel een restauratie kost. En dan, ja, waar laat je zo’n kunstwerk? Op het bolwerk, suggereert De Jonge. In elk geval niet op de Nieuwe Burg. Daar staat sinds 1990 ‘Een gestolde herinnering’, de zwarte zuil van Gudmundsson die herinnert aan de stadsbrand van 1940. Opgestaan plaatsje vergaan, het klinkt kinderachtig maar zo is het wel.

Verder in dit winternummer van De Wete: een uitgebreid arikel van Gerard van der Hoeven over het Vlissingse jongerencentrum De Piek. Voor de goegemeente was het altijd een verdachte zaal, een ‘hasjhol’ en ‘hippiehonk’. Het centrum valt sinds kort weer volledig onder de Cultuurwerf. In Vlissingen weten ze van snijden en bezuinigen. Van der Hoeven: ,,Het is dus nog maar de vraag of het centrum nog vier jaar openblijft om het halve-eeuwfeest te kunnen vieren.”

Martin van den Broeke schrijft over vaartuigen op Walcherse buitenplaatsen – boeierjachten met zwaarden en een als spiegeljacht vormgegeven roeiboot. Vissen en spelevaren, statussymbolen.

Jaco Simons wandelt over de Rue de Flessingue in Brussel.

De Wete, gedaan aan de leden van de Heemkundige Kring Walcheren, winternummer januari 2017.

 

Dit bericht is geplaatst in Heemkunde, Tijdschriften met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

2 reacties op De Wete, winter 2017

  1. Jan Kuipers schreef:

    Er zijn ook tal van gevelfragmenten van de oude bibliotheek door de gemeente destijds gedeponeerd vóór het toenmalige Prov. Depot voor Bodemvondsten aan de Balans (‘anders gooien we ze weg’), en vervolgens veelal verdwenen naar de tuinen of buitens van particulieren…. Prachtige fragmenten zaten erbij. Slechts wat foto’s resteren.

  2. Guus Dewulf schreef:

    Ja, onderscheidende gebeeldhouwde eerbetuigingen op zo’n niveau zijn nu eenmaal niet snel te ontwaren… Zeker niet als je, net als ik, als toenmalige kroegbezoeker van de 77 en het Hof van Zeeland, na een inspirerende avond meer de aandacht op het plaveisel richtte teneinde heelhuids thuis te komen, dan naar boven te kijken naar het stadhuis getooid met vele andere uit steen gehakte historische figuren die je beeldbesef al maar meer deed beseffen dat het alweer laat in de nacht was geworden…
    Toch maar weer een mooi artikel van “de Wete”, waar ikzelf ook lid van mag zijn.

    Guus Dewulf, Delft

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.