Noodkerkje Ellewoutsdijk

Van die onooglijke schuurtjes, gebouwtjes, waar je talloze keren gedachtenloos aan voorbij gaat. Tot je op een dag kijkt, en ziet. Dat zijn van die momenten, die vreugde geven. Neem nou de schuur op het hof van Allemekinders aan de Westdorpseweg bij Baarland (foto). Architect Frans Rothuizen wees me er laatst op. En nu heeft hij er ook een artikel aan gewijd in het Bulletin van de Stichting Oude Zeeuwse Kerken, nummer 66 december 2011. De oude nissenhut bij Baarland blijkt in de jaren meteen na de Tweede Wereldoorlog het noodkerkje van Ellewoutsdijk geweest te zijn.

Het is lang geleden dat ik het Bulletin Oude Zeeuwse Kerken onder ogen kreeg. Het bestaat nog, dat is al een wondertje. Architect Rothuizen zit in de redactiecommissie, hij weet dat het periodiek ernstig behoefte heeft aan verjonging en nieuwe fondsen. Natuurlijk draait zo’n blad op enthousiaste vrijwilligers, zoals G.J. Lepoeter die een uitgebreid verhaal schrijft over de eigendom van kerktorens in Zeeland. Frans Rothuizen neemt met zijn noodkerkje het tweede grote item voor zijn rekening.

Dat kerkje vind ik intrigerend. Nissenhutten ken ik wel uit mijn jeugd. De meeste zijn inmiddels verdwenen, weggeroest. In het tijdschrift geeft Rothuizen een hele lading heerlijke achtergrond over nissenhutten in het algemeen, en het kerkje in het bijzonder. Nissenhutten – in 1916 ontworpen door de Canadese kapitein P.N. Nissen (1871- 1930) – werden voor het eerst op grote schaal gebruikt tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918. Een betrekkelijk geniaal ontwerp, dat met behulp van een hamer en een Engelse sleutel in elkaar kon worden gezet. Ikea had er nog een lesje van kunnen leren. Rothuizen noemt het ‘het eerste voorbeeld van massaproductie van gebouwen die voor mensen bedoeld zijn’. Het bouwpakket bevatte houten vloerbalken en vloerplaten, stalen gebogen spanten en golfplaten voor de zijgevel- en dakbekleding.

In de oktoberdagen van 1944 kwam Ellewoutsdijk onder vuur te liggen. De hervormde kerk veranderde in een ruïne. Omdat de woning van koster Smallegange niet voldeed, moest er een tijdelijk kerkgebouw komen. Het Provinciaal Bureau Wederopbouw Zeeland kwam – bij monde van districtsopzichter Luciën – met een verrassende oplossing: twee nissenhutten achter elkaar zetten, en ze overlangs doormidden knippen om een verhoogd dak met glasstroken te kunnen construëren. Frans Rothuizen deed archiefonderzoek voor zijn artikel, en kan zo heel gedetailleerd vertellen over materiaal, data en uitvoer van de bouw. Het kerkje aan de Langeviele naast de verwoeste villa Zorghvliet werd ingewijd op 7 april 1946, vlak voor Pasen. De voor- en achtergevel werden gemetseld, en het gebouw werd van een eenvoudig torentje voorzien. De nieuwe ‘echte’ kerk van ellewoutsdijk werd op 28 april 1951 ingewijd, het noodkerkje werd voor het laatst op 22 april van dat jaar gebruikt.

Allemekinders in Baarland kocht de bruikbare onderdelen van het gebouw. Het middendeel werd herbouwd zoals het in Ellewoutsdijk was, en ook het torenspitsje kwam in afgeslankte vorm terug. In voor- en achtergevel werden schuifdeuren geplaatst. Het slot van het artikel: ,,De schuur ziet er nu doorleefd uit, ze is aandoenlijk, ze zakt wat door en begint flink te roesten. Maar wat wil je als je al meer dan zestig jaar oud bent en zoveel hebt beleefd.”

F.G.C. Rothuizen: Het noodkerkje van Ellewoutsdijk – in Bulletin Stichting Oude Zeeuwse Kerken, nr. 66 / december 2011.

Dit bericht is geplaatst in Tijdschriften, Zeeuws erfgoed met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.