Zeg jie da nog?

coverdialectLaten we op merote gaan

Piezel, akkederen, postekop: het zijn Zeeuwse woorden om te koesteren. In de bundel Zeg jie da nog? worden 52 dialectwoorden verklaard.

door Jan van Damme
Het Zeeuws verdwijnt. Dat is één van de zekerheden, waar we al jaren mee leven. Vraag het de dialectmannen van de PZC-rubriek Streektaal: zij horen hoe langer hoe minder dialect om zich heen. Hoezeer ze ook hun best doen om de kleinkinderen op te voeden met de ‘toale’ die aan de Zeeuwse klei kleeft. Het Algemeen Beschaafd wint. Daar komt het Engels nog eens als extra bedreiging bij. Met al die moderne media op allerlei toestellen op elk moment van de dag: daar is geen dialectrubriek, geen dialectvereniging, geen praatbankje tegen opgewassen.
Ook het ‘dialectwoord van de week’ op de facebookpagina Intzeeuws zal het tij niet keren. Veronique De Tier, adviseur streektalen bij de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland (SCEZ), begon die rubriek in januari 2015. Elsa van Hermon maakte vervolgens van het ‘dialectwoord van de week’ op Omroep Zeeland een vaste rubriek in het radioprogramma ‘Goedemorgen Zeeland’. Die ‘dialectwoorden van de week’ zijn nu gebundeld in het boekje Zeg jie da nog? In totaal zijn er 52 dialectwoorden opgenomen, van ‘dulve’ tot ‘aorigen’. Veronique De Tier en Elsa van Hermon vertellen bij elk woord over betekenis, herkomst en gebruik. Illustrator Jan Willem Hament tekende zijn ‘Leuntje en Merien’ in bij de woorden passende omstandigheden.

Er staan mooie woorden in het boek. Bijvoorbeeld:
Piezel: dat woord is in heel Zeeland bekend in de betekenis van ‘graanzolder’. Veel Zeeuwen gebruiken het ook als ze een ‘legkast’ voor linnengoed en kledingstukken bedoelen.
Poelepetaan: uitgesproken als poelepetaone, is een parelhoen. Het woord is afgeleid van ‘poule pintade’: poule verwijst naar kip, pintade zou Portugees of Spaans kunnen zijn voor geschilderd. Zo zou daarmee de naam verwijzen naar de gespikkelde veren.
Akkederen: betekent ‘het eens zijn met elkaar, overeenkomen, passen’. Sommige Zeeuwen zeggen ook ‘akkerderen’. Dat staat dicht bij het Franse woord ‘accorder’. In West-Zeeuws-Vlaanderen, het Land van Axel en op Tholen wordt ook ‘akkemederen’ gebruikt, een woord dat is afgeleid van het Franse woord ‘accomoder’ – aanpassen of doen overeenkomen met.
Stuitje: het woord klinkt niet Zeeuws maar is het wel in de uitdrukking ‘wacht ‘n stuitje’. Het verkleinwoord hoort bij het werkwoord ‘stuiten’ in de betekenis van ‘tegenhouden’. In dit woord blijft de ‘ui’ uitdrukkelijk een ‘ui’. Als van de ‘ui’ een ‘uu’ wordt gemaakt, dan krijg je ‘stuute’. In kustdialecten hebben ze het dan over een boterham.
Op merote gaan: betekent ‘op stap gaan, plezier maken’. Soms is de uitdrukking negatiever bedoeld en betekent het stelen. Ook hier weer een Franse herkomst: ‘Aller à la maraude’ betekent ‘op strooptocht gaan’.
Postekop: het bekendste Zeeuwse woord voor hoofdkaas. Bij de bereiding wordt het vlees van de varkenskop gebruikt. Op Schouwen-Duiveland, in West-Zeeuws-Vlaanderen en het Land van Axel wordt ‘postekop’ gezegd, in de rest van Zeeland ‘poskop’.
Stremien: wordt in Vlaanderen en Zeeland gebruikt om een ‘vergiet’ aan te duiden.

Veronique De Tier, Elsa van Hermon en Jan Willem Hament (illustraties): Zeg jie da nog? – Uitgeverij Het Paard van Troje, 128 pagina’s, 9,95 euro.

Bestel: Zeg jie da nog?

Dit bericht is geplaatst in dialect met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.