Ze was 16

allewijn

Voor dit boek moet u maar even de tijd nemen. Marlies Allewijn heeft nogal een pil geschreven. Een jeugdboek, met twee meisjes in de hoofdrol: Ize en Janna. De constructie met steeds afwisselende hoofdstukken is goed gekozen. Ze was 16, heet het net verschenen boek. En het speelt in Zeeland. Ize leeft nu, Janna leeft in 1944. Er komen wezenlijke vragen aan bod: wat is goed, wat is fout? De antwoorden bieden voldoende stof tot nadenken. Het is een roman, waarin veel zo uit het leven is geplukt. Ook uit de historie, want de bommen op Westkapelle, die zijn echt gevallen. Marlies Allewijn brengt die oorlogsgeschiedenis op een aanstekelijke manier bij jonge lezers. Opdat ook zij niet vergeten.

PZC van woensdag 24 februari 2016

Stel je voor dat het oorlog is, wat doe je dan?
Zeeuwse jeugdroman over jong zijn in roerige tijden

Marlies Allewijn brengt de oorlog in Zeeland tot leven in haar roman Ze was 16. ,,De Duitser sloeg me, de klap was voor moeder bedoeld…’’

door Jan van Damme

Ze heet Janna. Zestien is ze. Het is 1944 en ze leeft in de omgeving van wat we zonder al te veel fantasie als Westkapelle herkennen.
Ze heet Ize. Zestien is ze. Anno 2015, 2016 mag ook. Ize is een Amsterdamse en ze is op vakantie bij haar oma in wat heel goed Yerseke zou kunnen zijn.

Zo zit het boek in elkaar: hoofdstukje Janna, hoofdstukje Ize. De twee meisjes hebben met elkaar te maken, omdat Ize bij haar oma op zolder foto’s vindt van haar overleden opa en een meisje, dat verdacht veel op haar oma lijkt. Zonder al te veel van het verhaal te verklappen: Ize houdt daar Janna in haar handen.

Het is niet echt de keuze van Ize om in Zeeland op vakantie te gaan. De appgroep met haar vriendinnen heeft ze ‘Zeeland Neeland’ gedoopt. Haar ouders verkeren in een huwelijkscrisis, ze hebben besloten een zomer zonder Ize op vakantie te gaan in een ultieme poging hun relatie te redden.

 Dan herinner ik het me weer. De horror, de ellende. Dit is dag zeven van mijn zomer in de hel. Ik ben in Zeeland. De provincie. Gedumpt in niemandsland. Of all places: Zeeland. (…) Vandaag zou ik eigenlijk met de meiden naar het vetste festival van Amsterdam gaan, in het Westerpark. Maanden geleden heb ik er voor de grap mijn wekker al voor gezet. Maar in plaats van dat ik nu midden in een outfitcrisis zit, lig ik hier in een oud bed bij een oud mens (a.k.a. mijn oma) in the f-ing middle of nowhere.(pag. 10-11)

Ook Janna heeft geen al te lekkere thuissituatie. Nog even afgezien natuurlijk van het feit dat ze in de oorlog leeft. Haar vader is een goedzak, die misschien wat al te gedienstig is richting de Duitse bezetter. Die bijna pijnlijke onderdanigheid heeft een reden. Janna’s moeder is ernstig ontregeld geraakt toen Jan, de oudere broer van Janna, plotseling overleed. Sindsdien probeert vader in alles om zijn vrouw te ontzien. Ten koste van Janna, die in plaats van haar moeder voor de Duitsers gaat werken.

‘Er is net een Duitser langs geweest.’ Ze zegt het snel en zacht. Haar vader trekt een wenkbrauw op en stapt langzaam naar binnen. ‘Wat?’ ‘Hij stond ineens voor de deur. Ik was net bezig met wassen.’ Pa ziet nu haar gezwollen gezicht. Geschrokken vraagt hij: ‘Wat is er met je wang gebeurd?’ Janna wendt haar hoofd af. ‘Hij heeft me geslagen. Maar de klap was voor moeder bedoeld.’ (…) Janna voelt een kleine steek in haar buik. Hij vraagt niet of zij pijn heeft. (pag. 71)

Goed of fout? Daarmee zitten we midden in de hoofdthematiek van het boek. Schrijfster Marlies Allewijn, die met Ze was 16 haar tweede roman aflevert, knikt. Een ruim 400 pagina’s dikke pil, die als ondertitel heeft meegekregen ‘Een oorlogsverhaal over vooroordelen, jezelf durven zijn en keuzes maken’. Geschikt voor lezers vanaf – laten we zeggen – de puberleeftijd.

schrijfster Marlies Allewijn; Yerseke; bij natuurgebied de Moer; 2016;

foto Marcelle Davidse

Dat Janna en Ize hun avonturen in Zeeland beleven, is geen toeval. Marlies werd in 1977 in Goes geboren, ze groeide op in Yerseke. Haar vader was metaalbewerker, haar moeder werkte als administrateur bij onderzoeksinstituut Imares. Jarno is haar broer, 35 jaar. Die runt samen met haar man Jacco een elektrotechnisch bedrijf in Yerseke. Dat kan, hoewel Jacco en Marlies met hun zoon Daantje van zes in Amsterdam wonen. Nee, voor geen goud wil ze terug. Op haar achttiende wist ze zeker dat ze uit Zeeland weg zou gaan. Inmiddels voelt ze zich thuis in Amsterdam.

Marlies studeerde film- en televisiewetenschappen, ze werkte als redacteur/verslagever voor verschillende televisieprogramma’s. Zoals Gemma Glitter Gezondheidsgala, waarin BN’ers tegen de draairichting een roltrap op moesten rennen. Sinds een aantal jaren maakt ze als freelancer videoproducties over jongeren.

Hoe die carrière met schrijven te rijmen is? Met haar moeder was Marlies de talige in huis. Ze las veel, eigenlijk alles wat op haar pad kwam. Zelf schrijven, daar dacht ze in eerste instantie niet aan. Tot: ,,Ik heb reuma vanaf mijn twaalfde. Op een gegeven moment ging het zo slecht, dat ik niet meer op een redactie kon werken. Ik moest aangekleed worden. Voor iemand als ik, met best wel ambitie, was dat moeilijk. Mijn man zei toen: je loopt al jaren met het idee voor een boek, begin er nou maar aan. Zo heb ik SchEef geschreven, over een puber met reuma. Over het moment dat je net onafhankelijk wordt en te maken krijgt met een lijf dat niet wil wat jij wil. Het feit dat het slecht ging met mij was dus goed voor het schrijven.’’

Marlies is van ver na de oorlog. Op school hoorde ze over D-Day, Marketgarden, het Ardennenoffensief. Geen woord over de Slag om de Schelde. Hoe hard er in Zeeland gevochten is, ontdekte ze pas toen ze zich voor haar boek in de oorlogsgeschiedenis verdiepte. Nu speelt het bombardement op de dijk van Westkapelle in het najaar van 1944 een cruciale rol in de roman.

Janna slaat haar armen om haar knieën heen en legt haar hoofd erop. Dan begint de grond te schudden. Stof dwarrelt door de kleine kelder. Hij kraakt. Het lawaai is overdonderend. De anderen in de kelder, ze weet niet eens wie ze zijn, prevelen zachtjes. Een man huilt. (…) De kleine ruimte schudt voor haar ogen. (pag. 410)

Het hele verhaal heeft wat Marlies betreft urgentie. Ze kwam in contact met de Zeeuwse verzetsstrijder Jaap Rus. De nu 92-jarige man vertelde hoe hij voor het verzet koos en als spion bij de Atlantikwall actief was. Marlies: ,,Het groepje van Jaap Rus is al aardig uitgedund. Straks is er niemand meer om dat soort verhalen te vertellen. Terwijl het juist nu belangrijk is om te laten horen hoe erg oorlog is.’’ Jaap Rus krijgt volgende maand in het Bevrijdingsmuseum Zeeland in Nieuwdorp het eerste exemplaar van het boek aangeboden.

De verzetsman vertegenwoordigt de ene kant van het verhaal. We vinden hem in het boek terug in Willem, de grote liefde van Janna. Marlies’ opoe in Yerseke – ze heette Janna – reikte verhalen aan, waaruit bleek dat niet alle Duitsers slecht waren: ,,Ze vertelde dat een Duitse soldaat haar vroeg om een emmer mee te nemen. Wat moet die met mijn spullen, dacht ze. En nam het kleinst mogelijke bakje mee dat ze kon vinden. Toen ze het overhandigde schepte de soldaat het vol met suiker, die ze mee mocht nemen naar huis. Toen had ze natuurlijk spijt dat ze niet haar grootste emmer had meegenomen.’’

Ize mag in een bespiegeling de gedachten van schrijfster Marlies verwoorden:

Vroeger, op de basisschool, was ik ervan overtuigd dat ik in het verzet zou gaan, maar nu weet ik het niet meer zo zeker. Ik denk aan het filmpje van de man die gaten moest graven voor de Duitsers en hoe hij zei dat hij niet anders kon. Ik denk dat hij gelijk had. Het is zo moeilijk om je kop boven het maaiveld te steken, in het dagelijks leven alleen al. (…) Stel je voor dat het oorlog is (…). Ik vrees dat ik mijn kop gewoon omlaag zou houden en braaf mee zou lopen met de rest. Maakt mij dat laf? Ik weet het niet. Het maakt de mensen die wel iets doen eerder dapper. (pag. 298)

Marlies Allewijn: Ze was 16 – Uitgeverij Kluitman, 428 pagina’s, 14,99 euro. Presentatie woensdag 16 maart in Bevrijdingsmuseum Zeeland in Nieuwdorp. Het boek ligt nu al in de winkel.

Bestel: Ze was 16

Dit bericht is geplaatst in Jeugdboeken met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.