Topsy Baits

1965_001

Het is een bedrijfsboek. Maar dan wel meteen een heel erg mooi bedrijfsboek. Over een onderneming die een vleugje Zeelands trots met zich meebrengt. Zagerkwekerij Topsy Baits in de Wilhelminapolder bestaat 25 jaar. Dat op zich is al een hele prestatie. En de toekomst ziet er nog rooskleurig uit ook. Dit boek markeert het einde van de eerste periode en het begin van een nieuwe, veelbelovende toekomst. Ruden Riemens bracht het bedrijf prachtig in beeld. Gees van Hemert weet in tekst de juiste toon te treffen. Al met al jammer dus dat deze uitgave niet in de boekhandel terecht komt. U kunt het boek wel bestellen bij Topsy Baits.

PZC van dinsdag 8 december 2015

Zagers kweken op de Zeeuwse klei
Zeeuws bedrijf Topsy Baits is toonaangevend in Europa

De Zeeuwse zagerkwekerij Topsy Baits bestaat 25 jaar. Directeur Bert Meijering: ,,We staan op het punt van een wereldwijde doorbraak.’’

door Jan van Damme
Topsy Baits is een naam die wat zegt. Misschien nog wel meer buiten Zeeland dan erbinnen. De zagerkwekerij in de Wilhelminapolder bestaat 25 jaar. In Europa is het de enige kwekerij die ertoe doet.
Inmiddels is de zager niet alleen meer bestemd voor de hengelaar. Als voer voor de garnalenkweek is de Zeeuwse zager – Nereis virens – tot in China en Zuid-Amerika in trek. Ook in de farmaceutische industrie zal het diertje in navolging van de zeepier een rol gaan spelen in de productie van menselijk bloed en celkweek.
pzc_tb01

Bert Meijering – foto Ruden Riemens

De start van het bedrijf ging met vallen en opstaan. Bert Meijering (1954) werkte eind jaren zeventig, begin jaren tachtig bij de Milieudienst van Rijkswaterstaat in Zeeland. In die tijd nam de vraag naar aas voor de hengelsport explosief toe. „Het was bij wildwest”, herinnert Meijering zich. „Winkels uit Holland hadden adresjes van mannen in Zeeland, die voor hen aan het spitten waren.”
In overleg met Rijkswaterstaat besloot Meijering een proef met het kweken van zagers te gaan doen. Die proef resulteerde in 1984 in de oprichting van het bedrijf Aqua Farms, met een vijvertje van 400 vierkante meter aan het Kanaal door Walcheren, ter hoogte van de hogeschool. Meijering: „Zagers kweken in de buitenlucht was een grote, ongewisse stap.”
Dat bleek. Meteen de eerste winter na de oprichting van Aqua Pharms kon er in Nederland voor het eerst sinds 1963 weer een Elfstedentocht worden verreden. Vrijwel alle zagers vroren dood. Het bedrijf verhuisde naar de omgeving van Aagtekerke, waar op een hectare grond bassins werden aangelegd waarin zout grondwater werd gebruikt.
pzc_tb03

foto Ruden Riemens

Er waren nog steeds verrassingen, zegt de directeur: „Op de kerstavond van 1985 zag het water in de bakken plotseling rood van de zwemmende zagers. Als het kouder wordt, gaan ze migreren naar dieper water. Dat was wel schrikken. We gebruikten toen dompelpompen. Als de zager daarin zwom, kwam hij er als gehakt uit. Nu hebben we borstelpompen, die het water een zacht duwtje geven en de zager heel laten.”
Een andere ramp: de zomer van 1994 was zo heet, dat de temperatuur van het water opliep tot 32 graden Celsius. Dat leidde tot massale sterfte onder de zagers.
Juist uit rampen kun je lering trekken. Dat heeft Meijering gedaan. Hij kreeg de kweek in buitenbassins onder de knie. In 1990 ging hij een joint venture aan met het Franse bedrijf Normandie Appats, verhuisde naar de Wilhelminapolder en ging verder onder de naam Topsy Baits.

Japan was een sprong
In de Wilhelminapolder bij het Goese Sas ontwikkelde Topsy Baits zich na de start in 1990 tot een bedrijf dat wereldwijd opereert. Aanvankelijk werden er levende zagers gekweekt voor de hengelsport in Nederland en België. Daarvoor werden veertien bassins aangelegd met Oosterscheldewater. De groei ging snel: van honderd kilo zagers per week in eerste instantie naar zo’n 15.000 kilo per jaar. Het door de kwekerij in beslag genomen perceel werd van 2,5 naar 17 hectare uitgebreid. Momenteel zijn er 94 bassins, waarin jaarlijks 100.000 kilo wordt gekweekt. Daarvan wordt 35 ton levend en 65 ton bevroren afgezet.
De uitbreiding van de afzetmarkt was bij die ontwikkeling essentieel. Export naar Japan betekende een enorme sprong voorwaarts, omdat vissen daar een nationale volkssport is. Voor die Japanse tak werd met het oog op het vervoer een speciale verpakking ontwikkeld: per doos zes kilo zagers en zes kilo water in plastic zakken met pure zuurstof. Het geheel wordt verpakt in ijs.

pzc_tb07

foto Ruden Riemens

Jubileumboek vol foto’s
Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van Topsy Baits is er een jubileumboek samengesteld. Het is vooral een fotoboek geworden met werk van de Middelburgse fotograaf Ruden Riemens.
Gees van Hemert verzorgde de teksten in het boek. Zij geeft een sfeerimpressie van het bedrijf in de Wilhelminapolder: „Op de smalle, natte paden tussen de vijvers rijden busjes heen en weer als in een niemandsland zonder verkeersborden. Er groeit zeekraal en lamsoor. In de bassins ligt hier en daar een vlot met een machine erop. Oogstmachines om zagers uit de vijvers te vissen. Er is ook een speciale oogstmachine om wier (soorten die de zagers niet lusten) uit het water te vissen. (…) Buiten bij de vijvers klinkt ergens in de verte een knal om meeuwen en andere rovers af te schrikken. De vogels zitten in groten getale roerloos te wachten op het voeren van de zagers om een graantje mee te pikken.”

Er zit nog groei in
De kweek van zagers staat volgens directeur Bert Meijering van Topsy Baits op het punt op diverse terreinen door te breken. Het Zeeuwse bedrijf heeft op dit moment een monopoliepositie, met klanten op alle continenten, behalve Antarctica. Meijering: „Verwerken van zagers in visvoer heeft de toekomst.” Er wordt onderzoek gedaan naar het drogen – verkorrelen – van zagers. Dat product blijkt heel geschikt voor de garnalenkweek.
Er wordt ook gekeken naar zogenaamde combinatieteelt: Zeeuwse tonglarven groeiden goed op larven van zagers.
Een hele nieuwe tak betreft de teelt van zeepieren voor medische en farmaceutische toepassingen. Uit de hemoglobine van de zeepier wordt een bloedvervanger ontwikkeld. Hemoglobine van zagers zou gebruikt kunnen worden voor het kweken van gist.
De toekomst vraagt meer productie. Bij de Zeelandbrug is in 2013 een tweede locatie geopend.

Topsy Baits: 25 jaar zagerkweek. Boek te bestellen via www.topsybaits.com – prijs: 32,- euro.

 

Dit bericht is geplaatst in Ondernemend Zeeland, Visserij met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.