Geert van Oorschot, uitgever

Geert_van_oorsch_55a7999ba04c8PZC zaterdag 7 november 2015

Zeeland heeft er een grote zoon bij

Geert van Oorschot was een spraakmakende uitgever. Nu verschijnt het levensverhaal van de boekenman in dundruk.

door Jan van Damme

Alleen al als je naar de foto van de man kijkt. De quasiboze blik, de altijd aanwezige sigaar, de anarchistendas – een strikje met flappen. Daar staat iemand. Je zou er een geluidsopname bij moeten hebben om de sonore bromstem te horen. Dan is het plaatje compleet en krijg je zo een vleug sigarenrook in je neus. Flamboyant en zwierig, meeslepend en overtuigend. Dat is Geert van Oorschot. Uitgever. Schrijver. Vlissinger.

Het is altijd link met een verhaal als dit. Vraag eens rond en zie wat de naam Van Oorschot teweegbrengt. Bij – laten we zeggen – jonger dan dertig krijg je een glazige blik retour. Twee vorstinnen en een vorst, Mijn tante Coleta? Ze hebben er nooit van gehoord. Bij de iets en zeker bij de veel ouderen klinkt meteen een zucht van herkenning en bewondering. Coleta! Vlissingen! Wie een beetje thuis is in boekenland zal ook de Russische bibliotheek meteen voorbij laten komen.

Hoogste tijd om de Zeeuwse zoon Geert van Oorschot (1909- 1987) voor eens en altijd op de kaart te zetten. Dat doet Arjen Fortuin. Gisteren verscheen zijn biografie Geert van Oorschot, uitgever. Een uitgave in dundruk – hét kenmerk van de uitgaven van Van Oorschot – ruim 750 pagina’s in totaal. Met leeslint, ook dat. Afgelopen woensdag promoveerde Fortuin (1971) aan de Universiteit van Amsterdam op het levensverhaal. Fortuin is coördinator literatuur bij NRC Handelsblad, alles wat met fictie te maken heeft komt op zijn bureau. Hij studeerde economische en sociale geschiedenis. Tijdens de Week van de Biografie in 1995 kwam hij in contact met de Werkgroep Biografie en werd eindredacteur van het Bulletin Biografie. Zo maakte hij kennis met bekende biografen als Koen Hilberdin (Paul Rodenko en Hans Lodeizen), Wam de Moor (J. van Oudshoorn) en Herman de Liagre Böhl (Herman Gorter en Floor Wibaut). Fortuin: ,,Een boek, dat één persoon doorgrondt, sprak me erg aan. Thuis hadden we een paar deeltjes uit de Russische Bibliotheek, die Van Oorschot uitgaf. Die uitgaven vond ik chic. Toen ik in 1995 of 1996 Brieven van een uitgever las, bleek dat Van Oorschot zelf helemaal niet zo chic was. Zo werd ik door hem gefascineerd. Hij was een innemende bullebak, die in niets op mij leek.”

Arjen_Fortuin_jpeg_73KB_lresDat laatste klopt. Arjen Fortuin komt bescheiden en beschaafd over, hij zal niet meteen alle aandacht naar zich toetrekken. Nee, dan Van Oorschot. Wie hem meemaakte heeft het over zijn overtuigingskracht, zijn werklust, de wijze waarop hij boekhandelaars altijd een voor hen te groot aantal boeken aansmeerde zonder recht op retour. Populair gezegd: hij ‘lulde’ ze onder tafel. Met die dadendrang bouwde hij na de Tweede Wereldoorlog een spraakmakende en sucesvolle uitgeverij in Amsterdam op. ,,Hij had de moed”, zegt Fortuin, ,,om toen jonge en nog onbekende schrijvers als W.F. Hermans en Gerard Reve een podium te bieden. In het begin van hun loopbaan heeft hij hen gekoesterd. Toen er geld te verdelen viel liep het mis.” Met Hermans kwam het zelfs tot een hele pijnlijke breuk. Van Oorschots zoon Guido, die zelfmoord zou plegen, was in 1960 zestien jaar toen hij met de Chevrolet van zijn vader in Amsterdam ging joyriden. Hij beschadigde drie auto’s en reed zijn vaders auto tegen een lantaarnpaal. Van Oorschot liet Hermans weten, dat hij niet veel geld beschikbaar had, omdat hij de schade aan vier auto’s moest vergoeden. In een volgende brief sprak hij over drie auto’s, omdat hij zijn eigen wagen niet meerekende. Hermans reageerde daarop dat het hem genoegen deed het aantal beschadigde auto’s in een maand met één te zien verminderen. En merkte ook op dat Van Oorschot een WA-verzekering moest overwegen. Fortuin: ,,Dit is een punt waarop ik geneigd ben partij te trekken voor Van Oorschot. Die lag sinds dat voorval op ramkoers en dacht: ‘laat die Hermans maar in de stront zakken’.”

Fortuin heeft een heerlijk uitwaaierende biografie geschreven. Daarin veel aandacht voor de florerende uitgeverij, die met de Russische bibliotheek en het werk van vormgever Helmut Salden allure uitstraalde. Salden ontwierp de door een open o omcirkelde v, die nog altijd op boeken van de uitgeverij prijkt. De biograaf: ,,Ik heb veel bewondering voor de zakenman Van Oorschot. Hij is miljonair geworden met het uitgeven van bijzondere boeken. Daardoor was hij relatief onafhankelijk van de grillen van het grote publiek en durfde hij de verzamelde Multatuli aan.” Fortuin vertelt dat Van Oorschot kort voor zijn dood 100.000 gulden van de bank haalde, dat bedrag verdeelde en per post naar hem dierbare vrienden stuurde. Ook dat hij behalve zijn poëzie al zijn boeken wegschonk. Van Oorschot schreef: ,,Alles wat verhaal of roman was heb ik vermaakt aan de openbare leeszaal van mijn geboorteplaats Vlissingen, waar ik als jongetje van zes jaar gratis boeken mocht komen lenen.”

Vlissingen en Zeeland hebben er dankzij de biografie een nieuwe grote zoon bij. Hij werd in Vlissingen geboren, de stad waar zijn vader Levien ruim dertig jaar voor de Socialistische Partij in de gemeenteraad zat. Geert leerde van zijn vader dat je zowel met arm als rijk moest kunnen omgaan. Van Oorschot beschreef zijn jeugd onder het pseudoniem R.J. Peskens in de later verfilmde romans Twee vorstinnen en een vorst (1975) en Mijn tante Coleta (1976). Volgens Fortuin heeft Van Oorschot zijn jonge jaren dramatischer neergezet dan ze in werkelijkheid waren. Hij werd op de hbs minder gepest dan hij deed voorkomen, zijn gezin was in het echt minder arm. Ook de seksuele relatie met zijn 19-jarige tante Coleta is volgens de biograaf vrijwel zeker verzonnen. Eén ding klopt wel: er was veel liefde voor theater in huize Van Oorschot. Dat blijkt ook: zus Mieke werd actrice, broer Adrie werd de eerste televisie-Sinterklaas van Nederland. Geert deed in dat opzicht niet voor hen onder. Hij was een levenslustige womanizer en was zich bewust van zijn imago. Als hij op de foto moest keek hij bij voorkeur bars.

Arjen Fortuin: Geert van Oorschot, uitgever – Uitgeverij Van Oorschot, gebonden met stofomslag, 765 pagina’s, 45,- euro.

Bestel: Geert van Oorschot, uitgever

Dit bericht is geplaatst in Biografie met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.