De Vliegende Hollander en Terneuzen

andewegHet is een wetenschappelijk onderzoek. Het resultaat is – toch – in een lekker leesbaar boekje gevangen. We hebben het over De Vliegende Hollander en Terneuzen van cultuurwetenschapper Agnes Andeweg. Ze neemt ons mee naar Engeland rond 1800. Daar dook De Vliegende Hollander voor het eerst op in reisverhalen. De Brit Frederick Marryat situeerde de duivelse kapitein Willem Vanderdecken in Terneuzen. Zo is het gekomen. Vandaag de dag wordt De Vliegende Hollander niet meer zo gauw met het spookschip van weleer geassocieerd. De Vliegende Hollander staat voor snelheid en vooruitgang. Dus kunnen we met een gerust hart de nieuwe zeesluis van Terneuzen naar hem vernoemen.

Wij Hollanders vliegen nog steeds

We koesteren de Vliegende Hollander. Hoe kwam die duivelse Vanderdecken in Terneuzen terecht?

door Jan van Damme
We geloven zo graag. Er zijn echt Terneuzenaren die het geboortehuis van kapitein Willem Vanderdecken kunnen aanwijzen. In de Noordstraat. En het spookt er, dat wil je niet weten. Terneuzen – echt waar – is de haven van waaruit de voor niets en niemand bange VOC-kapitein Vanderdecken halverwege de 17e eeuw uitvoer. Op een paasdag, of een zondag, in elk geval op een dag dat gelovigen niet in actie horen te komen. Een andere versie van het verhaal wil dat Vanderdecken er niet in slaagde om de Kaap te ronden en uit frustratie zijn stuurman doodde. Sindsdien verbood God hem ooit nog een haven aan te doen en doolde hij over de wereldzeeën als het spookschip De Vliegende Hollander. Altijd vol onder zeil en met open geschutspoorten.
Cultuurwetenschapper Agnes Andeweg – verbonden aan de Universiteit Maastrischt en het University College Utrecht – verdiepte zich in de geschiedenis van het spookverhaal. Waar komt het vandaan, en hoe is de duivelse kapitein in Terneuzen terecht gekomen. Ze vatte haar bevindingen samen in het zeer leesbare boekje De Vliegende Hollander en Terneuzen – Van internationaal symbool tot lokale legende.
Hoe graag we ook zouden zeggen dat het verhaal een van oorsprong Nederlandse, zelfs Zeeuwse sage is – dat klopt niet. Rond 1800 dook de spookkapitein voor het eerst op in Engelse reisverhalen. Een mogelijke verklaring is dat de Engelsen tegen die tijd de hegemonie op zee van de Hollanders definitief hadden overgenomen. Hun eeuwenoude vijand zag er nog dreigend uit, maar was niet meer dan een fantoom.
Als er al een thuishaven werd vermeld, dan was dat in de meeste oude verhalen Amsterdam. Pas toen de Britse schrijver Frederick Marryat (1792-1848) in zijn The Phantom Ship Terneuzen als thuisbasis aanwees, kwam de Zeeuwse havenplaats in beeld. Het verhaal verscheen vanaf 1837 eerst in afleveringen. Marryat had zelf gevaren en was in 1809 bij de Engelse landing op Walcheren betrokken. Zijn schip zou langs Terneuzen gevaren en beschoten zijn. Waarschijnlijk gaf hij Vanderdecken om die reden daar een thuis. In Nederlandse vertalingen werd het spookschip vervolgens steeds Nederlandser en Zeeuwser.
In zijn tijd was Marryat net zo populair als Jules Verne. Zijn Vliegende Hollander overleefde. Mede dankzij de KLM, die aan de spooknaam een gevoel van snelheid en vooruitgang verbond. Tot op de dag van vandaag laten we Hollanders vliegen, zoals voetballer Robin van Persie en turner Epke Zonderland. Minister Melanie Schultz van Haegen opperde begin dit jaar om de nieuwe zeesluis van Terneuzen naar het spookschip te vernoemen.

Agnes Andeweg: De Vliegende Hollander en Terneuzen – Van internationaal symbool tot lokale legende – Uitgeverij Den Boer|De Ruiter, 96 pagina’s, 12,50 euro.

Bestel: De Vliegende Hollander en Terneuzen

********************

Het boek De Vliegende Hollander en Terneuzen is geschreven door Universiteit Maastricht-onderzoeker Agnes Andeweg. Het boek is het resultaat van een samenwerking tussen de gemeente Terneuzen en de Universiteit Maastricht. Het onderzoeksproject De Vliegende Hollander: van (inter)nationaal symbool tot lokale held werd gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Proza, Scheepvaart, Zeeuws erfgoed met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.