Ben Joppe – schilder van het onmogelijke

Ik heb het eerder  zien gebeuren. Een levensverhaal schrijven van iemand is bepaald geen sinecure. Een goed levensverhaal schrijven van een persoon, die je als auteur zelf (min of meer) van nabij hebt gekend, is nog moeilijker. Dat blijkt weer eens uit de catalogus bij de expositie van het werk van Ben Joppe in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg. Historicus Marty Bax schrijft in die catalogus de biografie van de schilder: Ben Joppe – schilder van het onmogelijke. Op diens eigen verzoek, werd me duidelijk nadat ik al tot de conclusie was gekomen dat het zeker niet het meest geslaagde boek is dat ik het afgelopen half jaar in handen heb gehad.

Om de schilder Ben Joppe compact neer te zetten neem ik de tekst over die ter gelegenheid van de expostie is verspreid: ,,De buitengewone carrière van de in Zierikzee geboren abstracte schilder Ben Joppe (1915-2007) begon in Japan in de jaren 1950. Hij behoorde tot de avant-garde in de kunst van het houtsnijden (Hanga) en aardewerk (Mingei), gepromoot door Shiko Munakata en Shoji Yanagi. Ben was de eerste niet-Japanner die de nationale Hanga prijs won. In zijn ‘andere’ dagelijkse leven, is Ben werkzaam geweest als de succesvolle promotor van de platenmaatschappij Phonogram (Philips), en vervolgens als directeur van het Nederlands Paviljoen op de Wereld Expo ’70 in Osaka. Van 1971 tot 1991 was hij werkzaam als privé-secretaris van Bernard Haitink, dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest in Amsterdam. Al deze activiteiten hadden invloed op zijn kunst. Een Zen-houding ten opzichte van het leven, de muziek van Mahler en Debussy en zijn liefde voor de natuur smolten samen tot een buitengewoon expressieve vorm van abstracte schilderkunst, waarin hij zijn overvloedige vreugde van het leven vierde.”

Op de site van de Stichting Ben Joppe staat een iets uitvoeriger bio:

Ben Joppe (1915-2007)

,,Ben Joppe’s levensloop en artistieke ontwikkeling zijn uitzonderlijk. Na de Tweede Wereldoorlog verbleef hij op Bali, waar hij vele kunstenaarsvrienden maakte, onder wie Rudolf Bonnet. Daarna vertrok hij naar Japan, waar hij vriendschap sloot met beroemde kunstenaars zoals de schilder Shikō Munakata en de keramist Suetso Yanagi. Hij ontving in 1957 voor zijn werk een bijzondere nationale prijs. Eind jaren vijftig verbleef hij in Canada, waar hij veel schilderde. Terug in Japan werd Ben promotor van het platenlabel Phonogram. Hij correspondeerde met de schrijver Graham Greene, sloot contracten met avant-garde Japanse musici, zoals Tōru Takemitsu, en met de Nederlandse schilder Karel Appel voor diens plaat Musique Barbare. Deze Japanse tijd, waarin hij kunstenaarschap combineerde met zakelijke activiteiten in de culturele sector, werd afgesloten met het directeurschap van het Nederlands Paviljoen van Expo ’70 in Osaka. Aansluitend belandde Joppe diep in de wereld van de klassieke muziek: hij werd privésecretaris van de Nederlandse dirigent Bernard Haitink. Die functie bracht hem ten slotte terug naar Nederland. In 1993 ontmoette Joppe in Amsterdam de kunstenaar Guido Pera. Zij hebben elkaar wederzijds sterk beïnvloed. Ben Joppe liet een omvangrijk oeuvre na van ettelijke honderden kunstwerken. Zijn mooiste doeken komen recht uit het hart en lijken vaak – bewust of onbewust – op bloeiende tuinen. Joppe noemde ze de bladzijden van zijn dagboek.”

 Ik neem deze teksten over om snel een indruk te geven van de hoofdpersoon van het boek. Uit die citaten wordt duidelijk dat we het over een man met een turbulent leven hebben. Marty Bax weet in haar boek daar nog treffende verhalen aan toe te voegen. Bijvoorbeeld over zijn prille jeugd. Op 21 januari 1915 geboren in Zierikzee als eerste zoon van kruidenier Willem Joppe en Thona Joppa Gaanderse. Volgens Bax leed de moeder vermoedelijk aan Multiple Sclerose, maar kwam er toch een tweede zoon, Daan, op 31 januari 1919. Pag. 13: ,,Op de ochtend na de geboorte van Daan kwamen drie ongehuwde tantes (…) de moeder en de baby bezoeken, en namen een eensgezind besluit: broertje Ben ging mee, want de moeder zou twee kinderen niet kunnen bolwerken.” Ben kwam nooit meer terug in het gezin van zijn ouders. De tantes zorgden voor goede scholing, Ben werd de intellectueel van de familie die zich al op jonge leeftijd voor kunst interesseerde. Zijn jongere broer bleef wel thuis en had het veel moeilijker: vanaf zijn veertiende moest hij in de kruidenierswinkel meewerken.

Dat het levensverhaal niet geslaagd is, komt wat mij betreft omdat er te veel van vooral de zakelijke carrière onduidelijk blijft. Dat begint met zijn werk in Indonesië. Bax maakt veelvuldig gebruik van veronderstellende zinsconstructies, zoals op pagina 21 over zijn jaren in Indonesië, Singapore en Maleisië: ,,In al deze landen zou Ben de leiding hebben gekregen over het plaatselijke handelskantoor van Jacoberg.” (Jacoberg was een technische handelsmaatschappij in Rotterdam). Even later gaat het over zijn relatie met de Britse schrijver Graham Greene. Het is 1951. Ze ontmoeten elkaar, schrijven elkaar. Greene was informant van de Britse inlichtingendienst, ,,… en mogelijk Ben ook”, schrijft de biografe. En verder: ,,De verstandhouding met Greene is interessant, omdat het (sic) allerlei vragen oproept omtrent diverse activiteiten van Ben in Azië.” Dat klopt. Maar er komen helaas geen antwoorden op die vragen.

Er blijven zo wel erg veel vraagtekens staan. Zoveel, dat het levensverhaal voor mij te onvolledig is. Bovendien staan er zinnen in het verhaal, waar ik ook bij teruglezen over blijf struikelen. Ik citeer er één, op pagina 13: ,,Ben Joppe werd geboren op de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, een gebeurtenis die in Nederland economische repercussies had.” Hier gaat er in heel klein bestek volgens mij heel veel fout. Op de vooravond is een foute formulering, 21 januari 1915 is niet de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, en wat de schrijfster bedoelt met economische repercussies is niet duidelijk.

Mijn indruk is dat het echte levensverhaal van Ben Joppe nog moet worden geschreven. Dat heeft Marty Bax me in elk geval wel duidelijk gemaakt.

Marty Bax: Ben Joppe, schilder van het onmogelijke – catalogus bij de tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg, uitgave van de Stichting Ben Joppe.

Zie verder:

http://www.stichtingbenjoppe.nl/publicaties.php.

Dit bericht is geplaatst in Biografie, Catalogus met de tags . Bookmark de permalink.

0 reacties op Ben Joppe – schilder van het onmogelijke

  1. Marty Bax schreef:

    Beste Jan,

    Het is altijd fijn om te zien dat er aandacht aan een expositie wordt besteed, en dat je hebt begrepen dat de biografie van Ben Joppe nog niet compleet is. Dat hangt samen met het doel van de catalogus en de expositie. De catalogus is bedoeld als een _introductie_ op het _beeldend werk_ van Ben Joppe. En dit is weer bedoeld als de introductie van de activiteiten van de Stichting Ben Joppe, die muzikaal en artistiek talent wil steunen. In het voorwoord van de catalogus worden het doel van het boek, de expositie en de stichting vermeld. Het zou fijn zijn geweest als hiervoor in Zeeland juist de interesse was gewekt.
    Jammer dus, dat je een en ander zo negatief benadert. Je bericht had juist een eerbetoon aan een buitengewoon dynamische Zeeuw kunnen zijn.

    Het reconstrueren van een leven dat zich hoofdzakelijk buiten de grenzen heeft afgespeeld, is niet eenvoudig, nee. Ook en zeker niet, wanneer dat zulke recente geschiedenis betreft en iemand die niet met zijn prestaties te koop liep. Maar dat zijn onderzoeksbeperkende omstandigheden, bijvoorbeeld ook op grond van privacywetgevingen, die voor historici als ik van groot belang zijn. In het boek wordt uitgebreid beargumenteerd en onderbouwd, waarom bepaalde perioden van Ben’s leven in voorwaardelijke termen zijn gesteld. Net als jij zou ik graag meer weten. Je kritiek beschouw ik dus eerder als een uiting van onvrede van iemand, die graag meer zou weten. Daarin zijn wij het dus met elkaar eens. Maar dat kan dan ook anders worden gezegd.

    Misschien is het een idee als je ons (mij, de stichting) erbij helpt door bijvoorbeeld een oproep te plaatsen? Dat zou heel fijn zijn. Elke herinnering aan de persoon en zijn leven zijn meer dan welkom. Die moeten ook komen van mensen die nog leven, of hun familie. Die informatie kan men (nog) niet in archieven vinden.

    Ik heb ook iets eerder zien gebeuren, namelijk dat teksten, waarop auteursrecht rust, zonder toestemming van de auteur worden gereproduceerd. Dat je de tekst van de persberichten overneemt, is tot daar aan toe. Die zijn daar ook voor bedoeld, dat wil zeggen: binnen het kader van de expositie. Het nawoord echter maakt integraal deel uit van de catalogus. Ik zou graag zien, dat je die tekst van de site haalt, en dit vervangt door een link naar de pagina op de website van de Stichting Ben Joppe. Voor de duidelijkheid is dat: http://www.stichtingbenjoppe.nl/publicaties.php.

    Bij voorbaat dank, en met vriendelijke groet,
    Marty Bax

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *