Het eiland Tiengemeten toen

Op de drempel van de herfst lijkt er een nieuw boekenseizoen aangebroken. Ik hield rekening met een hausse tegen Sinterklaas en kerst. Maar september, dat verbaast me. Het fotoboek Het eiland Tiengemeten toen van Gerard Kuster en Astrid-Kuster Bellmann vraagt om voorrang. Omdat het een bijzonder boek is. (foto: Tiengemeten 1980, Brienenswaardpolder, Grevesweg)

En Tiengemeten in het Haringvliet is niet eens Zeeland. Nee, maar op de foto’s herken ik Zeeland. De hele discussie over de opoffering van goede landbouwgrond voor natuur speelt in Zeeland de laatste jaren constant. Bovendien: de van oorsprong Zeeuwse cineaste Digna Sinke heeft de recente ommezwaai van het eiland in een aantal documentaires vastgelegd. Zij schreef ook het voorwoord in het boek: ,,De foto’s van Gerard Kuster laten het landschap zien zoals het was. Met de mensen die daarbij hoorden: boeren, bewoners, de veerman.”

(foto: Midden- en Benedenpolder)

Voor de oorsprong van het boek moeten we zo’n dertig jaar terug. Gerard Kuster legt het uit in zijn inleiding: ,,Door de jaren heen kreeg Tiengemeten te maken met diverse bestemmingsplannen. Eén daarvan was stortplaats voor sterk verontreinigde baggerslib uit de Rotterdamse havens. Dit speelde in de jaren 1980/1981. In het kader van die problematiek heb ik toen een documentaire over Tiengemeten gemaakt, een band-dia productie met beeld en geluid. De vele bezoeken aan het eiland leverden veel en uniek beeld- en geluidmateriaal. Interviews op het eiland met de landbouwer Adrie Vos en zijn vrouw Geertje werden op band vastgelegd en waren de rode draad voor de band-dia productie. (…) De huidige bestemming van Tiengemeten als natuureiland werd de aanleiding voor dit fotoboek met een selectie van beelden uit de band-dia productie uit 1980/1981. Omdat in die tijd Adrie Vos de woordvoerder was van de eilandbewoners heb ik ervoor gekozen om ook een deel van zijn interviews uit die periode in dit boek te verwerken. (…) Dit boek is een tijdsbeeld van het leven en werken in 1980/1981 op het eiland. Een fotografisch en historisch document: het eiland Tiengemeten, toen.”

(foto: De Kruik, voormalig arbeidersschafthuisje in de Middenpolder).

Bij het begin van de fotoserie schrijft Kuster verder: ,,Dit boek is een impressie van het karakteristieke cultuurlandschap op het eiland Tiengemeten zoals wij het tijdens onze ‘werkbezoeken’ in 1980 en 1981 hebben meegemaakt en zoals het eigenlijk tot 2005 is geweest. Een vlak land met subtiele kleurschakeringen, een bomenrij midden over het eiland en steeds weer de dijk als een kaarsrecht lijn aan de horizon de het einde van het eiland aangeeft.”

(foto: Brienenswaardpolder) Aan die uitleg heb ik weinig toe te voegen. Tiengemeten is sinds 2007 officieel natuureiland. De ongeveer vijftig bewoners waren vertrokken, de boeren uitgekocht. Die wetenschap geeft het boek een meerwaarde. Wat de foto’s laten zien is niet meer. Het strakke cultuurlandschap, het beetje rommelige boerensamenlevinkje – de mens moest wijken, weliswaar niet voor verontreinigd slib, maar dat is aan het eind toch een schrale troost.

(foto: Benedenpolder met zicht op de Dwarsdijk)

Wat het geheel bijzonder maakt is de abrupte verandering. Er verdwijnen dagelijks landerijen en boerderijen als er weer eens een nieuwe (rond)weg of nieuwbouwwijk wordt aangelegd. Dan gaat het – kun je zeggen – sluipend. Op Tiengemeten gaat het om een heel eiland, dat van de één op de andere dag van cultuur in natuur werd omgezet.

Digna Sinke schrijft in haar voorwoord dat ze op Tiengemeten het landschap van haar jeugd vond. Ik heb datzelfde gevoel bij het zien van de foto’s. Ik kijk naar West-Zeeuws-Vlaanderen in de jaren 1960-1970. Het landschap, maar meer nog de boerenbedrijvigheid. Tot mijn niet geringe verbazing zag ik ergens een Vicon-aardappelrooier op een foto. Bij ons thuis werkten mijn vader en broer met het prototype van die machine. Omdat ik zelf volop heb meegewerkt met het binnenhalen van het stro en – in mindere mate – met het planten en rooien van aardappels, wordt hier ook een beetje mijn wereld van toen getoond.

(foto: Schafttijd)

De foto met de schaftende mannen tegen de schuur, in overalls die wij ketelpakken noemden, is uit m’n jeugd gegrepen. Ik hoor de gesprekken, de intonaties, ik ruik de koffie uit de thermoskan en verbaas me er weer over dat landwerk je boterham altijd beter doet smaken.

Gerard Kuster & Astrid Kuster-Bellmann: Het eiland Tiengemeten toen – € 24,50 (exclusief € 3,– verzendkosten); mocht het niet in of via de boekhandel verkrijgbaar zijn, kan het ook via de site van de fotograaf worden besteld: www.fotoboektiengemeten.nl

*****************************************************

Tekst van de site van Tiengemeten (www.tiengemeten.com) over de filmdocumentaires van Digna Sinke

TIENGEMETEN: een lange termijn filmproject

In 1994 begon Digna Sinke met de research voor een documentaire over Tiengemeten. Voor het Nederlands Fonds voor de Film schreef ze vervolgens een filmplan. Ze wilde de geplande ontwikkeling van agrarisch gebied naar natuureiland over een langere periode volgen. In oktober 1996 maakt ze de eerste opnames.
In 1998 draaide de korte documentaire TIENGEMETEN, EEN VOORLOPIG VERSLAG op het Nederlands Film Festival.
De lange documentaire TIENGEMETEN deel 1 volgt de ontwikkelingen tussen 1996 en 2001: de meeste boeren verlieten het eiland, terwijl de Projectorganisatie aan een plan voor natuurontwikkeling werkte. De film ging in première tijdens het IDFA 2001, werd door de NPS uitgezonden, en is te zien geweest op festivals in Athene, Houston, Catania (Italië), Montreal, Parijs en Rouen.
TIENGEMETEN 2001 – 2006 laat zien hoe langzaam maar zeker het landschap verandert. De akkers maken plaats voor braakliggende grond. De oude boerenschuren die hun bestemming verloren hebben raken in verval. Een gedetailleerd plan voor natuurontwikkeling ligt klaar maar de uitvoering laat op zich wachten. Lange tijd is er onzekerheid over de financiering. En er is één boer overgebleven op het eiland, met een pachtcontract dat nog niet is afgelopen. Zolang hij er zit kan niet met de uitvoering begonnen worden. Tenslotte verhuist hij. De werkzaamheden beginnen.
Dit tweede deel is in première gegaan tijdens het Nederlands Film Festival 2006. De NPS heeft de film in een verkorte versie uitgezonden op 1 februari 2007.
Op 4 maart 2010 wordt NIEUW TIENGEMETEN uitgezonden, op Nederland 2, in HollandDoc (NPS). Nieuw Tiengemeten is het derde en laatste deel dat de veranderingen in de periode 2006 – 2009 volgt. De gebroeders Vos hebben het eiland dan verlaten en de aannemer begint met de herinrichtingswerkzaamheden. Op 10 mei 2007 opent de minister Tiengemeten als natuureiland en een half jaar later wordt de laatste ingrijpende handeling verricht: de grote kreek op Tiengemeten wordt verbonden met het Haringvliet en de natuur kan -begeleid- haar gang gaan. Tiengemeten is klaar.

Naast de drie delen heeft Digna Sinke een lange film gemaakt die de hele periode van dertien jaar omvat: WEEMOED & WILDERNIS. De film laat beelden van het langzaam veranderende landschap zien, terwijl in het geluid persoonlijke herinneringen, dagboekteksten en verslagen van vergaderingen te horen zijn. Het is een poëtische, persoonlijke film over vergankelijkheid.
WEEMOED & WILDERNIS wordt uitgebracht door Mokum Filmdistributie.

Een DVD van TIENGEMETEN deel 1 is verkrijgbaar bij sngfilm@xs4all.nl voor € 12,50 inclusief BTW en verzendkosten (Engelse ondertitels optioneel).
DVD’s van TIENGEMETEN 2001 – 2006 en NIEUW TIENGEMETEN zijn verkrijgbaar voor € 15,- per stuk inclusief BTW en verzendkosten (Engelse ondertitels optioneel).
De DVD van WEEMOED & WILDERNIS verscheen in februari 2011.
De box met alle vier films van Digna Sinke over Tiengemeten is uit! Bij de box hoort een boekje met foto’s en informatie. De box is te bestellen door een mailtje te sturen naar sngfilm@xs4all.nl. De DVD van Weemoed & Wildernis maakt deel uit van de box, maar is ook los verkrijgbaar.

Op het 28e Festival International du Film d’Environnement in Parijs (november 2010) heeft Weemoed & Wildernis de prijs gekregen voor de beste documentaire. De jury met regisseur Julie Bertucelli als voorzitter gaf de prijs voor deze ‘poetic, strong and beautiful documentary’ (poëtische, sterke en prachtige documentaire).

Dit bericht is geplaatst in Fotoboeken met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *