De leugenboom

UnknownDe uitgever heeft er ‘het verhaal van een Zeeuwse jeugd’ van gemaakt. Met een Zeeuws knopje op de rug van het boek, Zeeuwse knopjes als afsluiting van de paragrafen, en een Zeeuws knopje in het oorlelletje van het meisje dat de cover siert. Schrijfster Hebrina Blok (63) heeft er vrede mee. Ze vertelt in De leugenboom een verhaal dat in Zeeland speelt. Natuurlijk, het verhaal over een jeugd in een bekrompen jarenvijftiggezin en over een dementerende vader is universeel, het kan overal opgetekend worden. Echter, de schrijfster situeert haar debuutroman niet overal, maar wel in Axel, in Hoek, in Terneuzen, en in het Schouwse Serooskerke. Dat is de wereld van haar vader, dat is de wereld waar zijzelf opgroeide: Hebrina Blok, dochter van meester Blok.

Hoofdpersoon is Liesbeth, enig kind van meester Blok. Het verhaal begint in de jaren vijftig van de vorige eeuw. We volgen de hoofdpersoon in feite tot op de dag van vandaag. Ze vertelt van een liefhebbende maar strenge vader, hoofdonderwijzer van de openbare lagere school, die alles doet om de schone schijn op te houden. Haar moeder is vooral huisvrouw en speelt duidelijk de tweede viool. Als Liesbeth acht jaar is komt opa, haar vaders vader, in huis. Door zijn komst raken de ouders van elkaar vervreemd, ze zwijgen of maken ruzie. De dochter groeit op in een ontwricht gezin. ,,In de huidige tijd zouden mijn ouders gescheiden zijn”, zegt Hebrina. ,,Maar dat kon toen niet.”

Pagina 83: ,,Ze hoort haar vader schreeuwen in de gang, wil naar hem toe, deinst terug voor zijn woede. Hij loopt met grote stappen heen en weer tussen de hal en de slaapkamer, smijt een tas tegen het halkastje, loopt weer terug, komt tevoorschijn met een jas. ‘Papa, wat is er?’ Ze vraagt het zacht, met trillende lippen. Hij lijkt haar niet te horen, geeft geen antwoord. Hij schreeuwt, maar niet tegen haar. ‘En het gebeurt, zoals ik het zeg!’ In de slaapkamer vindt ze haar moeder huilend voor de kaptafel. Ze wrijft steeds met een zakdoek over haar ogen, terwijl ze zichzelf aan lijkt te kijken in de spiegel. Maar het is onmogelijk dat ze zichzelf door haar tranen kan zien, zo hevig huilt ze. ‘Ik wil het niet meer. Ik wil het niet meer’, snikt ze. ‘Er verandert niks. Als het je niet aanstaat, dan ga je maar’. ‘Ik was al lang weggeweest als het niet om haar was’. Liesbeth begrijpt meteen dat er op haar gedoeld wordt (…).”

hebrinaHebrina (foto) benadrukt: ,,Dit boek is een roman, geen biografie, de lezer ziet alles door de bril van het kind.” Hebrina is getrouwd. Voor haar debuutroman koos ze haar meisjesnaam Blok, en Hebrina is de naam van haar oma van vaderskant. ,,Een typisch Zeeuwse naam”, zegt ze, ,,een opvallende naam ook. Ik speelde al lang met het idee om te gaan schrijven en wist, als het me lukt, dan zal ik Hebrina heten.” Geboren en opgegroeid in Axel, voortgezet onderwijs in Terneuzen. Ze studeerde Nederlands aan de Universiteit van Utrecht, trouwde en vestigde zich in het oosten van het land, gaf drie jaar les op een middelbare school, stopte toen er kinderen – een zoon en een dochter – kwamen, werkte vervolgens vele jaren als vrijwilligster in een museum. Vijf jaar geleden begon ze met schrijven.

Het idee om aan een boek te beginnen kreeg vaste vorm toen ze de laatste jaren vaak naar haar vader in Axel ging. Nadat haar moeder was overleden begon hij in steeds heviger mate te dementeren. Hebrina: ,,Elke keer als ik in Zeeland kwam maakte ik wel iets mee waarvan ik en ook mijn man later zeiden: dat zou je op moeten schrijven. Opschrijven, zodat ook andere mensen er iets van kunnen opsteken. Bijvoorbeeld het hele gedoe met het rijbewijs. Wat ben ik kwaad geweest op het CBR, het Centraal Bureau voor de Rijvaardigheid. Op een gegeven moment was het echt onverantwoord dat mijn vader nog auto reed, hij overzag het verkeer niet meer. Hij woonde vlak bij een school, er liepen daar veel kinderen als hij achteruit de garage uitreed. Ik schreef het CBR of zijn rijbewijs kon worden ingetrokken. Er werd niet op mijn vraag ingegaan, ik werd als een crimineel gezien die iemand zijn rijbewijs af wilde pakken. Ik hoop dat andere mensen in eenzelfde soort situatie door mijn verhaal gewaarschuwd worden.”

Van het een, kwam het ander. Door over haar vader te schrijven, dienden ook de herinneringen aan haar jeugd zich aan. Als kind hield ze een dagboek bij, maar dat heeft ze toen ze zeventien was weggegooid uit angst dat iemand erin zou lezen. Hebrina heeft al vele jaren een briefje bij haar bureau hangen: ‘If a story is in you, it has to come out’. Dat is precies wat er uiteindelijk gebeurde. Zo is De leugenboom het levensverhaal van een Zeeuwse onderwijzersdochter geworden.

In Hoek, waar haar vader werd geboren, stond daadwerkelijk een leugenboom: een boom waar verzonnen verhalen werden verteld. Voor de schrijfster staat die boom symbool voor belangrijke episodes in haar leven: haar jeugd en het huwelijk van haar ouders. En de periode dat haar vader ging dementeren, als hij stug bleef volhouden dat alles in orde was en zijn vaste riedel afdraaide: ,,Ik rij nog auto, ik fiets nog, ik hoor goed, ik zie nog goed en ik ben nog goed bij mijn hoofd.” Ook die jaren hingen van leugens aan elkaar.

Er is nog iets wat haar leven heeft getekend. Noem het maar ‘graaiende mannenhanden’. Als ze pubermeisje is zit opeens opa in haar blouse te voelen. Later raakt ze ervan overtuigd dat opa ook haar moeder heeft lastiggevallen. Wat haarzelf betreft: haar vioolleraar kan evenmin van haar afblijven. Hebrina: ,,Graaiende mannenhanden zijn voor veel meisjes een gegeven, je leest er dagelijks over. Ik heb me zeker door mijn opa heel kwetsbaar gevoeld. Thuis hoort een veilige haven te zijn. Ik heb altijd mijn best gedaan, wilde een braaf kind zijn en probeerde aan de verwachtingen van mijn vader te voldoen. Maar ik werd gekwetst en voelde me machteloos. Een kind heeft een gelukkige jeugd nodig, heeft daar recht op. Wat verdraag je en wat niet? Die grens is bij mij overschreden.”

In het huidige ‘echte’ leven herkent haar dementerende vader haar soms, maar meestal niet. Inderdaad, zegt ze, als hij het kon lezen zou hij niet blij zijn met haar boek. Toch noemt ze De leugenboom geen aanklacht tegen hem: ,,Het is meer een aanklacht tegen de bekrompen maatschappij van de jaren vijftig en zestig. De sociale dwang van de omgeving, daar is ons gezin slachtoffer van geworden. Met de huidige bezuinigingen in de zorg en de roep om weer ouders in huis te nemen, is mijn boek eigenlijk heel actueel. Op grond van wat ik heb meegemaakt, zou ik dat nooit en te nimmer doen.”

Pagina 301: ,,Hij kijkt, ziet hij eigenlijk iets? Geen antwoord. Een vierkante plompe toren, die moet hij toch herkennen. Ze wijst aan: ‘Kijk, Zierikzee’. Het blijft stil. Verder, steeds verder, zwijgend door eindeloos vlak land. Rechtsaf een dijk af, dan linksaf. Een barst in de stilte, van hem: ‘Serooskerke! Zie je dat! Daar staat Serooskerke!’ Langzaam rijdt ze het dorp in, rondt de cirkel om de kerk, zet de auto stil. Ze helpt hem uit de auto, neemt hem bij de arm. ‘Kijk, de kerk’. ‘Ja, wat een grote kerk’. Voor zijn vroegere huis blijft ze staan, draait hem een beetje. ‘Waar heb je gewoond?’ ‘Dat weet ik niet meer, hoor’. De hitte drukt loodzwaar op alles: het gras, de kerk, de huizen, zijn huis. (…) Ze stappen weer in de auto en langzaam rijdt ze hem nog een keer rond de kerk. Daarna neemt ze de afslag aan de noordwestkant, het dorp uit. Aan de grens van het dorp staat een blauw bord: Serooskerke, een paar rode strepen brutaal schuin erdoorheen. ‘Kijk eens! Daar staat Serooskerke! Daar zou ik nog weleens naartoe willen!’ De woorden slaan als verpletterende stenen tegen haar aan. ‘Dan gaan we daarheen’. Iets verderop keert ze, rijdt opnieuw het rondje, wijst hem op de kerk (…)”

Haar vader leeft nog. Hij is 97 jaar, en woont sinds kort in een verpleeghuis bij haar in de buurt.

Hebrina is aan haar tweede boek begonnen.

Hebrina Blok: De leugenboom – Uitgeverij The House of Books, 320 pagina’s, 17,95 euro. Presentatie: vrijdag 30 augustus om 16.30 uur in boekhandel De Drvkkery in Middelburg.

Bestel: De leugenboom

Dit bericht is geplaatst in Biografie, Proza met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *