Zo was het | Zo is het Aardenburg

Omslag AardenburgIn opzet heeft het project alles in zich om Aardenburg eens op een andere, verrassende manier op de kaart te zetten. Met een boek, tentoonstelling en website speelt Aardenburg zo was het | Zo is het volgens de initiatiefnemers André Bauwens en Estelle Slegers in op ‘de herkenning en de verwondering’. Ze zeggen in hun inleiding van het boek ook: ,,Zo brengt het een dialoog tot stand tussen mensen van allerlei pluimage.’’ Ik beperk me hier tot het boek. En heb na lezen en vooral ook kijken inderdaad een gevoel van verwondering. Wat is er veel veranderd, maar ook: wat is er veel gebleven.

Hoe de auteurs te werk zijn gegaan, is duidelijk. Ze putten ruim uit de fotocollecties van (vooral) het Gemeentearchief van Sluis en van George van Vooren, de overleden archivaris-gemeentesecretaris van Aardenburg. Zo krijgen we veel bijzondere beelden van het stadje van rond 1900. Enkele inderdaad van vóór de eeuwwisseling, zoals het zicht op de Kaai en de foto van het indrukwekkende stadhuis, beide rond 1890. Het boek volgt het stratenplan: Haven, Kaai, Weststraat, Marktstraat, Sint-Bavostraat, Markt, Oude Kerkstraat, Landstraat, Tuimelsteenstraat, Ruiterskwartier, Burchtstraat, Zuidstraat, Wandeldreef, Brouwerijstraat, Westmolenstraat, Peursensstraat, Sassenstraat.

AB-0092Van elke straat heeft fotograaf Peter Verdurmen recente foto’s gemaakt. En wel op die wijze, dat hij steeds eenzelfde standpunt innam als de fotograaf van een eeuw geleden. Zo wordt oud naast nieuw geplaatst, en word je uitgedaagd om de verschillen te zoeken. Dat vind ik een boeiende bezigheid. De Markt, met stadhuis, muziekkiosk en gemeenteschool rond 1910 – wat een plaatje. Vooral het stadhuis is imposant. Het werd in 1864-1865 gebouwd naar een ontwerp van architect Alleweireld. Al in 1891 besloot de gemeenteraad na heftige discussies de torenspits af te breken, omdat die wankel zou zijn. Bij het ontmantelen van de toren bleek dat een foute inschatting, de spits was hartstikke stevig en was daardoor lastig te verwijderen. Op de foto van 1910 (hierboven) zien we dus al een ‘onthoofd’ stadhuis. Maar dan nog, het bordes, de entree, de hoge ramen: welk stadje zou je nou niet zo’n onderkomen voor zijn bestuurders wensen?

Markt met zon(het nieuwe stadhuis, anno nu)

Overigens komt de discussie over de toren me typisch Aardenburgs voor. Begin jaren tachtig van de vorige eeuw heb ik voor de PZC de gemeenteraadsvergaderingen gevolgd. Het was de tijd dat burgemeester Willy Lockefeer na wat al te luchthartig bestuurdersgedrag van zijn voetstuk tuimelde. We zaten toen natuurlijk in het in de jaren vijftig nieuw gebouwde stadhuis. Dat viel in niets te vergelijken met zijn royale voorganger. Maar de discussies ín het lokale bestuurderscentrum hadden nog wel het niveau van eind 19e eeuw, toen er een hele stammenstrijd werd uitgevochten over het afbreken van de stadhuistoren.

Ik denk zomaar dat je Aardenburger moet zijn, om je voluit over Aardenburg toen en nu te kunnen verwonderen. De auteurs spelen in op de petite histoire, die voor niet-Aardenburgers wellicht minder interessant is. Ze hebben hun best gedaan om de op de oude foto’s figurerende inwoners van naam en beroep te voorzien. Zoals op de foto van de Marktstraat, genomen circa 1905: ,,Op de voorgrond zien we postbode Izaak Guiran bezig met zijn werk. Daarachter loopt dokter Jan de Glopper, arts in Aardenburg van 1884 tot 1912, tevens lid van de gemeenteraad. Wat verderop staat Bram Mol, in hemdsmouwen. De vrouw die de stoep dweilt voor het huis van Jacobus Rosseel is Suzanna de Molenaar, echtgenote van Jan Vinjé.’’ Nou weet ik uit ervaring hoe moeilijk het is om namen van mensen op foto’s te achterhalen. Zelfs met familiefoto’s is dat het geval. Kijk maar eens in een oud album van een overleden tante of oom – als die niet secuur in de annotatie is geweest val je van het ene (onoplosbare) raadsel in het andere.

Elk hoofdstuk – dus elke straat – begint met een pagina herinneringen van ‘ervaren’ Aardenburgers. Cecile de Milliano-Bonte, Alma Bauwens-Stekelinck, Marietje van Leeuwe, Walter Dierick, George Klaaijsen – om er enkelen te noemen. Zij herinneren zich de details die het geheel kleur geven. Alma Bauwens-Stekelinck herinnert zich de Tuimelsteenstraat, in de volksmond het Malverstraatje: ,,De winkeltjes in het Malvertstraatje waren echt klein. Om in de kruidenierszaak van Toontje de Bruijne te komen, moest je eerst door een laag deurtje. Dan kwam je in een portaaltje. Dan moest je een trapje op. Pas dan kwam je door een deurtje in de winkel terecht. Toontje verkocht ook sigaren.’’

Een heerlijk blader- en leesboek, dus. Met aardige anekdotes. Zoals over de Oostmolen, die in 1608 door het stadsbestuur werd aangekocht in Middelburg op Walcheren. De molen werd op twee schepen naar Aardenburg getransporteerd. Pas in 1926 moest hij wegens bouwvalligheid worden afgebroken. De kapel ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Aardenburg in de Westmolenstraat was een veel minder lang leven beschoren. De eerste steen gelegd in 1936, ingezegend op 15 augustus 1937, in de jaren zestig gesloopt om ruimte te maken voor een garagebedrijf. Ik kom prachtige bijnamen tegen: Kromme Sara en Wannes Tsjiep. Het arme gedeelte van de Landstraat werd ’t maoger ende’ genoemd. Op de foto’s van na 1910 is de rails van de stoomtram Breskens-Maldegem vaak prominent in beeld. Leuk ook om tatoe tatoe tatoe het Kamieltje – het trammetje dat van Aardenburg naar Brugge reed – tegen te komen. Kort na 1900 waren er kennelijk ambtenaren van de Rijksdriehoekmeting, die hun werk deden vanaf de galerij van de Sint Baafstoren.

Voor mij had het boek van paginanummers voorzien mogen zijn. Ik vind de stratenplannen van 1910 en 2010, achterin het boek, een welkome en eigenlijk noodzakelijke aanvulling. Een kaartje met de tijdens de beschietingen van 1944 zwaarst beschadigde straten en gedeeltes van straten was voor mij ook verhelderend geweest – dat zou immers veel ‘nieuwbouw’ verklaren. Tenslotte valt me op dat de recente foto’s van Peter Verdurmen geen onderschriften hebben gekregen. Als dat wel het geval was geweest, zou er ook in tekst een duidelijker link tussen verleden en heden zijn ontstaan.

Ik ben blij met de bio’s van de auteurs. André Bauwens (Oostburg, 1953) is historicus en sinds 1993 als bestuurslid zeer actief voor de Heemkundige Kring West-Zeeuws-Vlaanderen, hij heeft al heel wat publicaties over de streekgeschiedenis op zijn naam staan. Estelle Slegers (Mol, 1965) ‘organiseert en creëert projecten rondom erfgoed, cultuur en media’; ze woont sinds 2010 in Aardenburg. Peter Verdurmen (Oostburg, 1953) heeft veel Zeeuws-Vlaanderen gefotografeerd en publiceerde diverse fotoboeken.

De auteurs zeggen in hun inleiding dat hun boek een ‘blijvende herinnering’ is, ,,waarbij foto’s spreken en woorden beelden oproepen’’. Daar valt weinig op af te dingen.

André Bauwens, Estelle Slegers, Peter Verdurmen (actuele foto’s): Zo was het | Zo is het Aardenburg – Uitgeverij Drukkerij Durenkamp, hardcover, 120 pagina’s, 17,50 euro.

 

 

Dit bericht is geplaatst in Fotoboeken, Heemkunde met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *