Golven – Walcheren in woord en beeld

Het nieuwe boek Golven – Walcheren in woord en beeld – is in vele opzichten een belevenis. De Utrechtse fotograaf Martin van Thiel nam het initiatief voor een serie boeken, waarin veel beeld en goed gekozen woorden (proza en poëzie) elkaar vinden. Als de informatie op de site van de uitgeverij klopt, is Golven deel 5. Wat het geheel extra bijzonder maakt is – alweer: als de info van de fotograaf klopt – dat het om een uitgave zonder winstoogmerk gaat. En dat in een tijd waarin aan alles een prijskaartje wordt gehangen. Idealisme, ik was bijna vergeten dat het bestaat.

Golven is boven alles een boek met foto’s. Vandaar dat ik begin met informatie over de fotograaf en zijn werk, afkomstig van zijn site: ,,Martin van Thiel (foto) is na zijn carrière als commercieel fotograaf gestart met het maken van fotoseries en het werken aan fotografieprojecten. De series en projecten worden afgerond in de vorm van een boek. De boeken zijn te koop via de uitgeverij www.dichterbijbeeld.nl . Uit elk fotoboek zijn een aantal foto’s te bestellen, in een beperkte oplage, genummerd en gesigneerd. Via ons platform kan iedereen een cultureel project indienen om uit te geven. U legt het aan ons voor, we bespreken het en kijken of het binnen ons profiel past. Uitgeverij Dichterbij Beeld werkt zonder winstoogmerk en ondersteunt lokale projecten voor kinderen, zowel cultureel als op het gebied van zorg en verlies, gezondheid en welbevinden. In 2007 ging onze steun naar SOS Kinderdorpen, in 2008 naar Jantje Beton, in 2009 naar Achter de Regenboog en in 2010 naar De Regenboogboom.”

Daaraan kan nog worden toegevoegd dat Van Thiel sinds 2009 werkt aan een boek over Utrecht, dat over pakweg twee jaar wordt afgerond. Verder is hij oprichter van de Fotoschool Statief, die nu ongeveer 27 jaar bestaat. Zelf zegt hij over zijn lessen: ,,Ik geef les in fotografie, meer op de manier van coachen in het vrijer leren werken, meer manieren zien om kunst te maken, met een degelijke onderbouwing vanuit de fotografische principes, zoals licht, Gulden Snede, compositie, de driehoek, het histogram, dissociëren en associëren, portfolio – analyse, conceptueel denken, werken met lichaamstaal, methoden uit de leertheorie, visuele analyse en andere perspectieven.”

Dan is natuurlijk meteen de vraag: wat heeft de fotograaf zelf voor benaderingen gekozen voor zijn boek over Walcheren. Er wordt in elk geval volop gespeeld met het Zeeuwse licht en de Zeeuwse luchten. De foto hiernaast moet u eigenlijk in het groot zien. Op de pagina’s 38-39, 54 en 55 en 86-87 wordt duidelijk dat je als fotograaf in elk geval geduld moet hebben, tot ze het ‘daarboven’ leuk vinden om een mooi streepje licht naar beneden te sturen. Dat doet me denken aan de helaas te jong overleden Zeeuwse fotograaf Wim Riemens, die nogal eens verbolgen was over de weinig coöperatieve houding van de weergoden.
Verder kiest Van Thiel nadrukkelijk voor Fremdkörper in zijn boek. Niet veel, maar wel zodanig dat je denkt: ???? Het meisje op de pagina’s 32 en 64, dat volgens het colofon Susan Bakx-Plasmans heet, de Zeeuwse klederdracht op de daar tegenoverliggende pagina’s, de modefotografie op de pagina’s 22 en 81, wederom met klederdracht op de tegenoverliggende pagina’s. En twee portretten: Karla Peijs op pag. 29 en op pag. 89 een mij niet bekende mevrouw, met de nadruk op de Zeeuwse halssieraden. Tenslotte knalt Van Thiel er ook zonder probleem twee linosnedes van kunstenares Jorien Brugmans tussendoor – op pag. 52 en 53.
Wat je van die aanpak ook mag zeggen: je wordt in elk geval even wakker geschud. Het boek is opgedeeld in de thema’s zee, Westerschelde, water, duin/dijk, land en stad. Het zijn overwegend sfeerbeelden van kust, land en stad. Walcheren zonder de Walcherenaren, zo zou het boek ook kunnen heten. Want Van Thiel is er in geslaagd om de mens wel een heel ondergeschikte rol op zijn foto’s te laten spelen. Of ze zijn er helemaal niet, of ze figureren in de verte. Zo vraag ik me met dit boek voor me op tafel af of er wel mensen wonen in de tuin van Zeeland.
Nog zo’n keuze: Van Thiel doet nergens aan plaatsaanduidingen. Nu is het een kwestie van smaak. Misschien heeft het met mijn krantenachtergrond te maken, maar ik zie bij een foto van het Wilhelminastandbeeld in Middelburg graag even vermeld – al is het achterin het boek – dat het Wilhelmina in Middelburg is. Een fotograaf zal daar ongetwijfeld tegenin brengen dat we weten dat we op Walcheren zijn en dat het beeld voor zich moet spreken.
Het boek staat vol bijzondere foto’s. Niet altijd even verrassend, maar dat heeft wellicht te maken met het feit dat ik toevallig op Walcheren woon.En al ken ik de land- en zeegezichten, het is toch altijd een aparte ervaring om je eigen wereld in een fotoboek terug te zien. Mijn absolute favoriet staat op pagina 13: de eenzame strandhokjes , die daar met zijn vijven op de zomer staan te wachten. Helaas heb ik die foto niet digitaal beschikbaar.
En dan de teksten. Zoals gezegd, de woorden in dit boek zijn schaars maar goed gekozen. Nu stuit ik meteen op weer zo’n typische kunstenaarsbenadering: ik weet niet honderd procent zeker wie welke teksten schreef. Ik ga ervan uit dat de prozateksten voor rekening van Jan J.B. Kuipers komen. Omdat hij ook dichter is, houd ik een slag om de arm. Over de prozateksten kan ik kort zijn: Jan weet wat schrijven is, beeldend en toch informatief. Bij hem geldt ook weer: ik, als simpele leek, zou het helemaal niet gek vinden dat het beeld aansluit bij zijn tekst. Een Nehalennia-altaar is misschien te veel gevraagd, maar een beeld van Domburg zou toch geen probleem moeten zijn als het over het Zeeuwse licht, Jan Toorop en diens tentoonstellingsgebouwtje gaat. Als er dan naast die tekst een foto staat van het uitzicht vanaf de Spijkerbrug in Middelburg, denk ik: schrijver en fotograaf hebben elkaar vrijgelaten, mooi, maar ook een beetje jammer.
Ik geef twee voorbeelden van het proza van Kuipers (foto), gewoon, omdat ik die teksten geslaagd vind. Het eerste is warempel de ‘flaptekst’, die meteen de boektitel verklaart : ,,Walcheren plat? Nee, Walcheren golft. In zijn duinlandschap en aan zijn stranden. In het spel van kreekrug en poelgronden. Walcheren golft als de wind het riet langs zijn kreken bespeelt en het graan op zijn akkers beroert. Walcheren golft in zijn stijgende en dalende trapgevels aan oude kaden. In zijn historie met verschillende nieuwkomers – Noormannen en toeristen, ijzertijdboeren en Vlaamse inwijkelingen. (…) Fotografie, poëzie en overige tekst vloeien in elkaar over. Als golven. Want Walcheren golft.”
En op pag. 15: ,,Nehalennia: een typisch Zeeuwse godin. Haar eredienst is alleen bekend aan de Scheldemond, bij Domburg en Colijnsplaat. Hier lagen belangrijke Romeinse handels- en havenplaatsen, die allebei in zee zijn verdwenen. Schippers en kooplui beloofden een altaar aan de godin als hun reis veilig was verlopen. Dankbare aanbidders lieten er honderden achter. Altaren tonen Nehalennia met een mand vruchten en een hond. Soms rust haar voet op een scheepssteven. Haar geheimzinnige, onvertaalbare naam heeft vermoedelijk een Keltische of ‘gemengd’ Keltisch-Germaanse achtergrond. Een recente auteur meende dat de voormalige zandplaat Neeltje Jans in de Oosterschelde ook naar haar was genoemd. Maar die naam duikt pas in de negentiende eeuw op en herinnert waarschijnlijk aan een gestrand of gezonken schip… En Nehalennia kelderde geen schepen. Zij beschermde ze.”
Jorien Brugmans (foto) uit Terneuzen is dichter en beeldend kunstenaar. Ik wees al op de twee linosnedes die van haar in het boek zijn opgenomen. Ze presenteerde eerder dit jaar haar derde dichtbundel: Over vloed. Eerder werk: Kleine leegte (2007) en Grenzen (2009). In Golven worden de meeste van haar gedichten meteen vertaald. Willekeurig, in het Duits, Engels, Frans en zelfs in het Chinees – hoewel ik dat laatste alleen vermoed. Gek genoeg doen die vertalingen iets. Bijvoorbeeld het gedicht weggeëbd:
oh land, mijn land, / verdronken land / van leven en van dood ‘waar laagtij dagelijks de ziel ontbloot / van een gemist bestaan / waar stemmen zijn /  verstomd in water, slik en klei
o land, mein land / ertrunknes land / von tod und auch von leben / hier wird verlor’nes dasein bis aufs mark / durch ebbe täglich preisgegeben / wo stimmen sind / verstummt in wasser, schlick und sand
oh land, my land / my submerged land / of life and death / where day after day at lower tide / the soul lays bare its lost existence / where voices died down / in water, slime and clay
Om kort te gaan: Golven is een bijzonder boek, met leeslint.
Golven – Walcheren in woord en beeld – poëzie en proza van Jorien Brugmans en Jan J.B. Kuipers – fotografie van Martin van Thiel; Uitgeverij Dichterbij Beeld, 25,- euro.
Dit bericht is geplaatst in Fotoboeken, Poëzie met de tags , , , . Bookmark de permalink.

0 reacties op Golven – Walcheren in woord en beeld

  1. Jan Kuipers schreef:

    Ha, Jan! Ja, een Butenhewoon Colofon. Prozateksten en ik meen 2 gedichten (Ostrea, Veere) van mij, overige gedichten van Jorien.

  2. martin van thiel schreef:

    dag Jan, fijn dat je zo lovend schrijft over mijn fotoboek “Golven”; het is een tijdloos boek geworden waar ik erg trots op ben, vooral door de fantasierijke samenwerking met Jan en Jorien, de portretten, de linosneden, fotomodellen, klederdracht en een breed perspectief over Walcheren; mijn doel om met vakmanschap een verrassend boek te maken is voor mijn gevoel goed geslaagd; Walcheren is in de afgelopen jaren mijn thuis geworden, altijd kom ik tot rust en voel een intens geluk als ik de laatste kilometers afleg en “het eiland” (dat blijft het gek genoeg) op ga te voet, met de fiets of in de auto .

    Martin van Thiel

  3. j.d.de voogd schreef:

    Golven, wat een schitterend fotoboek! Groot compliment. Het boek vraagt niet om veel tekst. De foto’s spreken voor zich.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *