De vrouw die zeven koeien waard was

Léonie Dieleman is na twaalf jaar Mozambique terug in Zeeland. Ze presenteert een verhalenbundel over haar Afrikaanse jaren: ‘De vrouw die zeven koeien waard was’.

De boektitel klinkt naar Afrika. Een bruidsschat is in vele landen traditie, sinds mensenheugenis. Vaak geld. Maar het zou ook zo kunnen: één koe als het meisje niet zo knap is, twee koeien als ze er goed mee door kan, drie wanneer ze een absolute schoonheid genoemd mag worden. In het boek breekt een jongeman met die traditie en biedt zijn aanstaande schoonfamilie zeven koeien. Zeven: de schoonvader weigert in eerste instantie. Hij ziet ook wel dat zijn dochter niet hoeft mee te doen aan de Miss World-verkiezingen. De aanbidder houdt aan, betaalt zeven koeien en bewerkstelligt dat zijn aanstaande zich zo gewaardeerd voelt, dat ze helemaal opbloeit en inderdaad een te benijden schoonheid wordt.

De moraal ligt in de lijn van: heb respect voor elkaar, geef elkaar ruimte, behandel de ander zoals je zelf behandeld zou willen worden. Het is een boodschap die Léonie Dieleman (1965) uit Oost-Souburg duizenden Braziliaanse en Afrikaanse jongeren heeft voorgehouden.

Lesgeven in het buitenland was voor haar een droom die in vervulling ging. Ze volgde zelf een hele lijn van christelijk onderwijs: Smytegeltmavo en Delta College in Middelburg, het basisjaar van de Evangelische Hogeschool in Amersfoort en de Sociale Academie op de Christelijke Hogeschool Ede. Het buitenland trok. Na werkvakanties en stages in Jamaica en Zuid-Afrika gaf ze van 1997 tot 2003 bijbellessen aan kinderen in de sloppenwijken in Rio de Janeiro. In 2004 volgde ze aan de Theologische Faculteit Leuven een zendingsopleiding, waarna ze voor de internationale organisatie Africa Inland Mission (AIM) naar Beira in Mozambique ging. Ze benaderde scholen en ontwikkelde een eigen lesprogramma met ‘levenslessen’. ,,Ik deed niet aan evangelisatie”, zegt ze. Afgelopen december stopte ze met dat werk. Ze is nu terug in Zeeland, in een ‘gastenverblijf’ in winters Veere.

Op het strand van Beira met donna Adelina.

Over haar buitenlandse jaren schreef ze op haar weblog ‘Zeeuwse Kust-hopper’ verhalen, waarvan nu een selectie gebundeld is onder de titel ‘De vrouw die zeven koeien waard was’. Het boek wordt dinsdag 6 maart in boekhandel ‘Afslag 29′ in Middelburg gepresenteerd. De verhalen zijn thematisch gerangschikt: over werk, cultuurverschillen, corruptie en kerk: ,,De lezers kijken in de spiegel van de Afrikaanse cultuur – in Afrika doen ze het zo, hoe doen we het hier?”

Verschillen tussen daar en hier zijn er legio. Tijdens haar verlofperiodes viel het haar op hoe jongeren in Nederland als prinsessen en prinsen worden behandeld. In Mozambique zien kinderen volop lijden, ziekte en dood en ze weten dat de wereld zeker niet om hen draait. De hele maatschappij is in het Afrikaanse land anders georganiseerd. Als je met enig geluk en geld toegang hebt gekregen tot het middelbaar onderwijs, dan heb je daarna een beperkte keuze: je kunt gaan werken in de gezondheidszorg, bij de politie of douane, of in het onderwijs. Léonie: ,,Voor de meeste leerkrachten betekent hun baan dat ze brood op de plank hebben of een visje op tafel. Ze zijn niet altijd even gemotiveerd.” Per jaar had ze in Beira 28 groepen, zo’n 1.800 leerlingen van 11 tot 18 jaar.

Levenslessen. Dat hield in dat er over groepsdruk werd gesproken, over zwangerschap, alcohol, corruptie, aids. Over de meest gevreesde en dodelijke ziekte schrijft ze: ,,Er heerst in Beira een gigantisch taboe op aids en dat terwijl men zegt dat een op de vier mensen hier aids heeft. De wachtkamer van de dood zit overvol en het is er muisstil. Het wordt soms letterlijk doodgezwegen of ontkend.” Een voorbeeld: ,,Ik herinner me een zieke man van 22 jaar. Zijn symptomen wezen in de richting van aids en ik spoorde hem aan een test te gaan doen. Er zijn immers goede medicijnen. Hij zei: ‘Ik ga niet, ik ben betoverd door een familielid. Door de betovering zullen de uitslagen van de testen niet kloppen en is behandeling ook zinloos’. Een paar maanden later was ik op z’n begrafenis.”

Corruptie is in Mozambique zoiets als een levensstijl. Weegschalen in de winkels en op markten geven te veel aan, de verkeerspolitie vindt wel heel vaak een bankbiljet tussen de autopapieren, elk jaar wordt er in januari druk gehandeld in ‘schoolplaatsen’. En in de gezondheidszorg: ,,Bloed wordt verkocht in een ziekenhuis, medicijnen worden achterovergedrukt, vroedvrouwen helpen alleen bij de bevalling als je met geld schuift, operatie-apparatuur verdwijnt op klaarlichte dag…”

Toch kijkt Léonie Dieleman voldaan terug op haar Afrikaanse jaren. Er is immers veel moois. Kinderen die zich nooit vervelen en heel creatief zijn, leerlingen en oud-leerlingen die verheugd ‘professora’ roepen als ze ’s avonds hardlopend in haar wijk tussen de mensen door slalomt, de opgeschoten knul die na een les over ‘respect’ voor haar tafel staat en zegt dat hij met meisjes heeft ‘gespeeld’ maar ze niet langer als ‘gebruiksvoorwerpen’ ziet. Ze zegt: ,,Je kunt nooit de hele wereld veranderen. Maar het is wel mogelijk om de hele wereld van één persoon te veranderen. Dat is mijn motto.”

Nu heeft ze een punt gezet achter haar werk in Mozambique. Het gevoel dat het ‘mooi af’ was ging overheersen. Ze kreeg last van wat ze ‘cultuurstress’ noemt. Het altijd en overal aanwezige lawaai speelt daarbij een rol: ,,Mozambikanen schreeuwen tegen elkaar, in de straat van mijn appartement zitten vijf hanen, overal zijn radio’s, overal waar je komt zie je televisies met soaps aanstaan.” En dan is er nog de hitte: ,,Bloedheet, heel vochtig. Ik moest me tussen de middag altijd verkleden, dan was ik drijfnat en ik stonk.”

En nu? Léonie Dieleman is er nog niet uit. Een beetje piano spelen, eens naar Middelburg fietsen. Ze zou nog wel cursussen aan volwassenen willen geven in Mozambique, maar daarvoor moet dan eerst geld bij elkaar worden gesprokkeld.

Léonie Dieleman: ‘De vrouw die zeven koeien waard was’ – Uitgeverij De Banier, 100 pagina’s, 11,95 euro. Presentatie: dinsdag 6 maart om 10.00 uur in boekhandel ‘Afslag 29’ in Middelburg.

 

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Emigranten, Onderwijs met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.