Teruggevonden scherven

Heel met soms een barst

Ida Smit beschrijft in ‘Teruggevonden scherven’ het herstel van de joodse gemeenschap in Zeeland. De herbouwde sjoel was vanaf 1994 de lijm die alles en iedereen weer aan elkaar verbond.

door Maurits Sep

Haar naam had niet op het omslag van ‘Teruggevonden scherven’ gehoeven, zegt Ida Smit. ,,Het zijn niet mijn verhalen maar die van anderen. Ik heb er slechts woorden aan gegeven.”

Wie zijn ze? Die anderen? De hoofdrolspelers in de ‘korte, waargebeurde, soms inspirerende verhalen over een Joodse gemeenschap in Zeeland die zich na de herbouw van de synagoge in 1994 langzaam weer opricht en vormgeeft’? ,,Ik noem bewust geen namen. Hun verhalen zijn universeel. Zo veel joodse jongens en meisjes zijn grootgebracht met de angst om te tonen wie en wat ze zijn: joods. En zo velen zijn weer op zoek gegaan naar hun wortels.”

Ida Smit is niet één van hen – ze is katholiek opgevoed – maar is wel getrouwd met zo’n joodse jongen. Wie hem kent, vindt zijn leven terug in het eerste verhaal in ‘Teruggevonden scherven’. ‘Zijn weg was een wonderlijke. Hij werd geboren uit een joodse moeder en was de zoon van een gereformeerde vader. Geboren onder het sterrenbeeld tweelingen… heeft hij dan twee wortelstammen?’

Zoals ze zijn zoektocht mee beleefde, was ze ook oog- en oorgetuige van wat andere joden in Zeeland meemaakten. ,,Bijzondere verhalen, die ik graag wilde bewaren. In de loop der jaren heb ik ze opgeschreven. Zonder dat mensen dat wisten. Moeilijk was het niet. De verhalen schreven zichzelf. Voor mij was het: zitten, tikken en klaar. Het was een drang, ze moesten eruit. Ik heb er voor dit boek ook niks aan veranderd. En van mensen die zichzelf herkennen, hoor ik: het was precies zoals je het beschrijft. Ik weet zeker dat ze er diep in hun hart blij mee zijn, trots op zijn.”

Ida Smit noemt zich ‘een zeer betrokken toeschouwer’. ,,Ik kan met iets meer afstand kijken en de persoonlijke verhalen in een iets groter verband zien.”

Het boek begint bij een kantelmoment in de geschiedenis van de joodse gemeenschap in Zeeland: de herbouw van de sjoel in de Herenstraat in Middelburg. ,,Door de Tweede Wereldoorlog was de gemeenschap uiteengevallen. Er waren nog maar weinig joden hier en wie er was, liet dat niet merken. De joodse gemeente was te klein en het verleden te beladen. Maar met het gebouw bloeiden ook de gemeenschapszin, spiritualiteit en religiositeit weer op. Dat heeft me heel erg geraakt.”

Ze verwoordt het beeldend aan de hand van de eerste steenlegging. ‘De steen wordt stevig vast gemetseld. Een gedenksteen. Een nieuw begin. Een zich oprichten. Een voortzetten.’

Ida Smit – foto Ruben Oreel

Die synagoge is één van de scherven waar de titel van het boek op duidt. Ze trekt een parallel: ,,Een vaas die valt, spat in scherven uiteen. Je kunt de scherven aan elkaar lijmen. De breuken blijven zichtbaar maar het wordt wel weer een vaas. De joodse gemeenschap in Zeeland was als die vaas. De gebruiken, de mensen, de herinneringen vielen in de Tweede Wereldoorlog als scherven uiteen. De wederopbouw van de sjoel was de lijm die alles en iedereen weer aan elkaar verbond: er was weer een veilige plek waar je vol-uit joods kon zijn. De gemeenschap is nu weer heel, met hier en daar een barst en een lek.”

Onbewust was de herbouw van de synagoge ook een motivatie om de oude mensen die zo veel verloren hadden in de oorlog, iets terug te geven, meent ze. En diezelfde motivatie zette haar aan het schrijven. ,,De verhalen mochten niet verloren gaan.”

‘Teruggevonden scherven’ is geen geschiedenisboek vol feiten, zegt ze. ,,Het is alsof je rond een kampvuur zit en op een willekeurig moment willekeurige verhalen worden verteld. Het gaat over mensen van wie ik veel houd. Als ik erin lees, schieten soms de tranen in mijn ogen en lees ik het weer helemaal uit. En denk dan: goh, dit is mijn boek.”

Ida Smit: Teruggevonden scherven. Uitgave van De Drvkkery|Schrijverspodium, 80 pagina’s, 9,99 euro.

PZC maandag 27 november 2017

Dit bericht is geplaatst in Godsdienst met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *