Carolijn Visser wint Zeeuwse Boekenprijs 2017

Carolijn Visser (foto  Marco Okhuizen) heeft met haar biografie ‘Selma’ de Zeeuwse Boekenprijs 2017 gewonnen. Dat maakte Commissaris van de Koning Han Polman zaterdagavond 4 november 2017 bekend. Het is voor de tweede keer dat de in Middelburg opgegroeide schrijfster de prijs wint. In 2006 was ze winnaar met haar bundel ‘Miss Concordia’.

Het juryrapport:

Juryrapport Zeeuwse Boekenprijs 2017

Tekst: Anya Marinissen          secretaris ZBP

 Inleiding Voor de vijftiende editie van de Zeeuwse Boekenprijs werden 76 boeken ingezonden waarvan twee hors concours omdat zij respectievelijk al in januari en mei 2016 werden uitgegeven en daarmee buiten de verlangde verschijningsdatums vallen. Derhalve dingen er 74 boeken mee naar de ZBP 2017. In totaal zijn er meer dan 90 auteurs, illustratoren en fotografen bij betrokken. De publicaties werden ingezonden door 45 uitgeverijen uit Nederland en Vlaanderen. De 74 boeken die meedingen vallen dit jaar in elf categorieën onder te verdelen: Biografie [3], Column [3], Fictie [21], Fotografie [2], Jeugdboek [5], Kunst [4], Macro Geschiedenis [3], Micro Geschiedenis [16], Oorlogsgeschiedenis [3], Overig [8] en Poëzie [7]. Fictie vormt zoals gebruikelijk de grootste categorie, direct gevolgd door geschiedenis. De ZBP konden dit jaar acht debutanten noteren. Het schrijven is in opmars in Zeeland! In het juryrapport komen de genomineerde boeken en de accolades in alfabetische volgorde aan bod.
  

 Shortlist

Alle gedichten / Verhagen, Hans en J. Bremmers. Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar, 2017 PC Hooftprijswinnaar Hans Verhagen en de bezorger van zijn verzamelde poëzie, Joep Bremmers, verdienen veel lof met de schitterende uitgave van dit monumentale werk. Verhagen, geboren en getogen in Vlissingen, behoort buiten kijf tot Nederlands grote dichters. Zijn strofische poëzie staat dikwijls voor engagement: het belang van de gedichten wordt niet alleen zichtbaar in de literaire aspecten, maar ook in die van meer maatschappelijke aard. De gedichten zijn sober en helder geschreven, vaak met een humoristische wending. Ze stellen regelmatig misstanden aan de kaak en beschikken bovendien over een krachtige symboliek. Poëtische durf en eigenzinnigheid zijn Verhagen niet vreemd. De beschreven ervaringen overstijgen in vele gedichten het strikt persoonlijke, waarbij het overwinnen van weerstand, immers een belangrijk onderdeel van het leven, centraal staat.

Het boek is een meer dan 700 bladzijden lange uitnodiging om het werk van Hans Verhagen te blijven verkennen: ‘Ik weet niet beter dan te blijven leven. Toch mis ik/ mezelf nog het meest. Ik weet wel beter/ waar ik ben gebleven. Ik was thuis in dat tijdperk// Mijzelf was nu mijn werk’.

Bezorger Joep Bremmers is er in geslaagd om van deze uitgave, waar ook niet eerder gepubliceerd werk in staat, een prachtig overzicht te maken, waarin Verhagens innerlijke leven in veranderende tijden meer dan zichtbaar wordt gemaakt.

Bramen plukken / Wim Hofman. Vlissingen, Den Boer | De Ruiter, 2016 Wim Hofman is een veel gelauwerd auteur en beeldend kunstenaar met een zeer uitgebreid oeuvre. De bundel Bramen plukken bestaat uit een zelfportret in 75 eerder in de PZC verschenen columns, over zo’n beetje alles wat er in Hofmans leven speelt. Ze bieden een kijkje in zijn wereld: zijn Toke, zijn vroegere kleuterschool, zijn kleinkinderen aan de andere kant van de wereld, zijn boeken, zijn schilderijen, zijn herinneringen. Elke column, soms in de vorm van een gedicht, is voorzien van een herkenbare illustratie van Hofman. Stillevens en grafisch werk, kleur en zwart-wit, Zeeuwse landschappen, we zien het allemaal terug. De illustraties vormen een mooie afspiegeling van Hofmans kunstenaarschap en zijn een verdiepende aanvulling op de teksten. Die teksten zijn zeer toegankelijk geschreven. In een volstrekt eigen, wat zwaarmoedige, maar humoristische stijl.

Veel komt samen in het schitterende miniatuurtje over de nacht waarin het gezin Hofman vlucht voor de bombardementen in september 1944. Hofman was toen drie. Ze vluchtten de stad uit en sliepen in een schuur bij de boer. “Toen het ochtend werd en stil, scheen de septemberzon door een raampje, juist op een kistje met knalgele peren, hun steeltjes stonden allemaal parmantig omhoog!”

De superioriteit waarmee hij zijn columns schrijft en zijn lezers een inkijkje gunt in zijn speelse geest, toont opnieuw aan dat Wim Hofman een Zeeuwse auteur is die zijn plaats in de literatuur meer dan verdient.
De drager / Jan Vantoortelboom. Amsterdam/Antwerpen, Atlas/Contact, 2017 Deze vierde roman van Jan Vantoortelboom snijdt opnieuw de thema’s aan uit zijn vorige roman De man die haast had, waarmee hij in 2015 de Zeeuwse Boekenprijs won. Omgaan met ouderschap, imperfectie, leven en dood; het zijn diepgravende onderwerpen. De roman vertelt het verhaal van de vriendschap tussen ICT’er Nicolas en bioloog Bruno. De erfelijke ziekte van het zoontje van Bruno laat genadeloos de verschillen zien tussen beide mannen en hun benadering van deze ziekte en het leven. Is het een te herstellen systeemfout? Of is het een fout in de evolutie, waardoor wie niet de goede genen heeft onherroepelijk afvalt en waar de wetten van de natuur de boventoon voeren?

In een trefzekere, compacte stijl leidt van Toortelboom de lezer in dit verhaal naar een genadeloze en gruwelijke climax. De visie op de vader-zoonrelatie en de zin van het bestaan worden in De drager door Vantoortelboom op overtuigende en subtiele wijze behandeld, waarbij de impliciete conclusie dat uiteindelijk de macht van de mens en de rol van het individu zeer relatief zijn, nog lang blijft na zinderen.
Een getekend leven. Reimond Kimpe / Lo van Driel. Vlissingen, Den Boer | De Ruiter, 2016 Voor deze boeiende en omvangrijke biografie over de Vlaming Reimond Kimpe, werd door auteur Lo van Driel uitvoerig onderzoek gedaan in o.a. het familiearchief van de kunstschilder. Kimpe, een in 1919 vanuit België naar Middelburg gevluchte Vlaamse activist, ontwikkelde zich als kunstschilder. Voor de Tweede Wereldoorlog oogstten zijn schilderijen veel waardering, landelijk en zelfs internationaal. In de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog werd hij lid van de NSB, in de hoop alsnog zijn Vlaamse idealen te kunnen realiseren. Na een periode van internering tussen 1944 en 1946, vestigde Kimpe zich opnieuw als beeldend kunstenaar. Hij richtte zich, met succes, vooral op de verbeelding van het Zeeuwse leven.

In ‘Een getekend leven’ wordt Kimpe gedetailleerd beschreven in de verschillende fases van zijn leven: als gevluchte Vlaming, als gewaardeerde kunstschilder en als omstreden collaborateur. Lo van Driel heeft als professioneel onderzoeker een zeer toegankelijk, leesbaar werk afgeleverd, waarbij uitvoerig gebruik is gemaakt van primair bronnenmateriaal.
Selma / Carolijn Visser. Amsterdam/Antwerpen, Atlas/Contact, 2016 Deze indrukwekkende, spannende biografie van reisschrijver Carolijn Visser over de in WO II aan de nazi’s ontkomen joodse Selma Vos, die vervolgens in de greep van de communisten terecht komt, roept op magistrale wijze de sfeer op van de Culturele Revolutie in het China van Mao. De gebeurtenissen verhalen over een jonge vrouw die de liefde volgt en met haar Chinese man en twee kinderen naar Peking verhuist om een toekomst op te bouwen. Selma en haar gezin worden echter op dramatische wijze slachtoffer van de maoïstische heilstaat. Minutieus en zeer beeldend wordt door Visser op basis van brieven en gesprekken met familieleden gereconstrueerd hoe Selma’s leven in een tijd van grote onzekerheid en ingrijpende, communistische hervormingen verloopt. Indringend vertelt ze over verborgen misstanden en over de vreselijke gevolgen van het niet opvolgen of het verkeerd begrijpen van dictatoriale regels.

Het resultaat is een overtuigend en soms bloedstollend familieverhaal, waarin Visser tegelijkertijd ook een waarschuwing uitdeelt: wees op je hoede voor ideologieën. Een boodschap die in onze huidige tijd nog altijd niet aan kracht en waarheidsgehalte heeft ingeboet. Selma is een pakkend portret van een eenzame vrouw die vergeefs hoopte dat liefde alles zou overwinnen.
De weergekeerde bloem / Wessel te Gussinklo. Amsterdam, Koppernik, 2017 Deze roman treft de lezer in het hart. In de eerste plaats door de voortreffelijke stijl én het ritme van de taal. Maar ook het thema, vriendschap tussen twee aankomende schrijvers en de teloorgang van deze vriendschap, draagt daar toe bij. Rivaliteit tussen twee schrijvers, uitmondend in hoogoplopende rancune wanneer er een mooie vrouw opduikt en de leerling zijn mentor overtreft. De tragikomische scènes stapelen zich op en maken dat de lezer niets liever wil dan doorlezen.

Te Gussinklo pleit tevens met de nodige humor voor een ander soort literatuur. In de gesprekken tussen de twee vrienden komen boeiende zaken over het schrijven van literaire fictie aan de orde. Zoals inspiratie en het ontbreken ervan, faalangst en de plotselinge jaloezie die een schrijver kan overvallen als de ander succes heeft – ook al omdat elke auteur zichzelf nu eenmaal hoger acht dan de rest. De Weergekeerde Bloem wordt daarmee een sleutelroman. Te Gussinklo vertelt dit verhaal met gevoel voor twijfel en detail en laat zijn hoofdpersoon van het ene misverstand in het andere tuimelen. Daarbij weet de lezer nooit zeker of het inderdaad een misverstand is, of de uiting van een diep weggedrukt verlangen.

Te Gussinklo zet in dit fascinerende, geestige verhaal op tragische wijze een geblokkeerde schrijver neer, het prototype van de eenzame, worstelende mens.
ZBP-Accolades

 

Beste debuut In het museum van Joost van Driel. Antwerpen, Uitgeverij Vrijdag, 2017 Neerlandicus Joost van Driel heeft reeds diverse wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. Met In het Museum debuteert hij als romanschrijver. Deze solide vertelling speelt in het recente verleden. David Schijndels, zes jaar oud, reist met zijn vader – een verkoper van luxe overhemden – maandelijks vanuit het Zeeuwse provinciestadje waar ze wonen naar Brussel. De reisjes moeten geheim blijven voor Davids labiele moeder. In Brussel wordt David gedropt in het natuurwetenschappelijk museum onder de hoede van Sarah, zijn ‘museumoppas’, die een belangrijke sturende rol heeft in Davids ontdekking van het leven. Terwijl zijn vader met een paarse Borsalino op zijn hoofd een dubbelleven leidt en in de stad de bloemetjes buiten zet, zwerft David door het museum en ontdekt de fascinerende wereld van de dinosauriërs. David beschrijft deze uitstapjes vanuit zijn fantasierijke kinderwereld.

Joost van Driel leidt de lezer in een fijnzinnig uitgesponnen verhaal, met mooie, beklijvende zinnen, naar een onverwacht en surrealistisch einde. De kinderlijke verbeeldingskracht en loyaliteit van David leiden je door de complexiteit van de menselijke relaties, waarbij alles mogelijk is en blijkt te zijn. In het museum is het verhaal van het verborgen leven in dode fossielen, van de liefde tussen vader en zoon en tenslotte over de onvermijdelijke ondergang van een huwelijk en het verraad van volwassenen.

De gedachte dringt zich na lezen automatisch op: dit is een schrijver van wie we meer willen horen. Reden voor de jury om In het museum de Accolade Beste Debuut toe te kennen.

Beste wetenschappelijke uitgave Lexicon Bijbels Grieks; alle Griekse woorden in Septuaginta en Nieuwe Testament: betekenissen, grammaticale vormen en de Hebreeuwse en Aramese equivalenten van Johan Murre. Vught, Skandalon, 2016 Dit woordenboek bevat 2.016 pagina’s in twee delen, met alle woorden in het Nieuwe Testament en de Septuaginta, de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel door Joodse geleerden, gemaakt tussen de derde en eerste eeuw v.Chr. De jury beoordeelt deze voortreffelijke wetenschappelijke uitgave als buitengewoon zorgvuldig en compleet. Het is een praktisch hanteerbaar en overzichtelijk werk, waarbij basale kennis van Hebreeuws en Grieks al voldoende is om dit standaardwerk te kunnen gebruiken. Daarmee is het een ideaal woordenboek voor de beginnende student, maar ook hét analytisch lexicon voor beroepsmatig gebruik. De jury bekroont dit prachtig uitgegeven lexicon dan ook graag met de Accolade voor de Beste Wetenschappelijke Uitgave.

Best Uitgegeven Boek Uitgeverij Verloren uit Hilversum met twee titels: –Reislustige Zeeuwse regenten; de reis van Isaac en Paul Hurgronje, Paulus Ribaut en Johan Steengracht naar Londen in 1769  van Irene Storm van Leeuwen–Van der Horst –Turbulente Tijden; zorg en materiële cultuur in Zierikzee in de zestiende eeuw van Katie Heyning Dagelijks doen honderden mensen in provinciale archieven onderzoek naar stukjes verleden waarvan zij hopen dat ze niet definitief verloren zullen gaan. Het levert voor de regionale geschiedenis veel moois op, waarvan slechts een klein deel een groot publiek bereikt – en een nog kleiner deel dat publiek bereikt in voortreffelijke uitgaven. Tot dat exclusieve gezelschap behoren Turbulente tijden. Zorg en materiële cultuur in Zierikzee in de zestiende eeuw van Katie Heyning en Reislustige Zeeuwse regenten van Irene Storm van Leeuwen–Van der Horst. Beide boeken danken hun bevoorrechte status aan het liefdevolle werk van de Hilversumse uitgeverij Verloren, die al 38 jaar een onmisbare bijdrage levert aan de uitgave van geschiedkundig werk.

De twee vandaag met een Accolade bekroonde boeken blinken opnieuw uit in een zeer verzorgde uitgave, waarin de puntgave reproductie van oude prenten en documenten een groot gevoel verraadt voor wat Johan Huizinga ‘de historische sensatie’ noemde: het gevoel even werkelijk in contact te staan met het verleden – de stille motor achter het verlangen om het verleden te kennen.

Dat geldt ook voor de volledige transcriptie van een journaal in Reislustige Zeeuwse regenten, waardoor wij nu weten dat detectiepoortjes in bibliotheken een lange voorgeschiedenis hebben: ‘De bibliotheek was niet groot, de boeken mogen niet dan in de zaal gebruikt worden leggende ten dien einde aan kettingen.’ Of voor de taartdiagrammen, waarin in Turbulente tijden duidelijk wordt dat het aandeel religieuze kunst in Zierikzeese boedelinventarissen tussen 1540 en 1590, daalde van 52 tot 16 procent.

De geschiedenis – en zeker ook de Zeeuwse – in de volle breedte laten zien, dat is waar uitgeverij Verloren in uitblinkt en deze inspanningen bekroont de jury graag met de Accolade Best Uitgegeven Boek.
Het juryrapport is gebaseerd op de inbreng van de juryleden van de ZBP 2017: Arjen Fortuin, Cathrin Ginsberg, Han Polman, Jan van Damme en Perry Moree. Het rapport werd uitgesproken door juryvoorzitter Han Polman tijdens de ceremonie rond de Zeeuwse Boekenprijs op 4 november 2017 in ZB| Planbureau en Bibliotheek van Zeeland.

 

Dit bericht is geplaatst in Boekenprijs met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *