Troebele betrekkingen

De Schelde is van ons

Eindelijk duidelijkheid. Met dank aan oud-Rijkswaterstater Roel Zijlmans: België mag een recht op verdieping van de Schelde claimen, maar heeft het niet.

Jan van Damme

Roel Zijlmans (1945) was als civiel ingenieur werkzaam bij de hoofddirectie van Rijkswaterstaat. In die functie was hij in de jaren negentig van de vorige eeuw nauw betrokken bij de totstandkoming van de Waterverdragen, waaronder het Scheldeverdiepingsverdrag. Nederland en België regelden daarin de bevaarbaarheid van de Schelde.

Toen hij met pensioen ging, werd hem gesuggereerd een boek te schrijven over die vaak spannende onderhandelingen. Hij nam die raad ter harte. Maar besloot de actuele geschiedenis nog even te laten rusten en zich eerst in de ‘oudere’ geschiedenis te verdiepen. Dat onderzoek resulteerde in een omvangrijke studie, waarop hij in september 2016 promoveerde aan de Universiteit van Tilburg: ‘Troebele betrekkingen: Grens-, scheepvaart- en waterstaatskwesties in de Nederlanden tot 1800’. Eerder dit jaar kwam het proefschrift als handelsuitgave in de boekhandel.

Wat Zeeland en de Schelde betreft kraakt Zijlmans twee harde noten. Ten eerste: de gedachte dat Zeeland tussen 1600 en 1800 de Schelde voor scheepvaart heeft gesloten en daarmee Antwerpen in een economische crisis stortte, is onzin. In die eeuwen kon er wel degelijk naar Antwerpen worden gevaren, op voorwaarde dat er op Zeeuwse schepen werd overgeladen en dat er doorvoerrechten werden betaald. Volgens Zijlmans was dat praktijk op alle grote rivieren in Europa. Bovendien was Zeeland gebaat bij scheepvaartverkeer, zodat de lasten niet te hoog werden opgetrokken. Dat Antwerpen toch aan belang inboette, kwam vooral door de eigen regering in Brussel, die meer heil zag in de zeehavens Oostende en Duinkerken.

Een tweede mythe is dat Nederland verplicht zou zijn om de Westerschelde bevaarbaar te houden voor alle soorten schepen. Dus ook voor de containerreuzen, die een steeds diepere vaarweg vergen. België beriep zich lange tijd op een in 1928 gepubliceerde juridische onderbouwing voor dat recht op een vrije doorvaart. Onhoudbaar, constateert Zijlmans, aan de Nederlandse soevereiniteit valt niet te tornen. Dat er sinds 1995 in goed overleg over bevaarbaarheid en veiligheid wordt beslist, juicht hij toe. Maar Nederland moet zich volgens hem niet te bescheiden opstellen.

Roel Zijlmans: Troebele betrekkingen: Grens-, scheepvaart en waterstaatskwesties in de Nederlanden tot 1800 – Uitgeverij Verloren, 688 pagina’s, 49,- euro.

PZC van maandag 9 oktober 2017

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Scheepvaart met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *