Hoor nu mijn stem

Schrijven geeft het leven zin

Een nieuwe Franca Treur! De uit Meliskerke afkomstige schrijfster duikt opnieuw in het gereformeerd bevindelijke milieu. ‘Hoor nu mijn stem’ is een psychologische roman waarin de Zeeuwse Geraldina Wisse het geloof verliest. Of, beter gezegd: het geloof verliest haar.

door Jan van Damme

We hebben afgesproken op het station van Middelburg. Daar stapt ze als schrijfster zo haar boek binnen, constateert ze ook zelf. ‘De trein naar Vlissingen stond er al’ – dat is de openingszin van ‘Hoor nu mijn stem’. Op pagina 133, het begin van hoofdstuk 15, komt hoofdpersoon Gina na een lange treinreis vanuit Amsterdam aan in Middelburg. ‘Het lange zitten had haar stijf gemaakt. (…) Ook in Middelburg had het geregend; de weg was nat, de atmosfeer was koel en fris, maar er brak juist een splintertje zon door over het kanaal. Op die plek was het water goudkleurig en de brugleuning geel. Zeemeeuwen kwamen krijsend aangezweefd, vlogen in grote bogen rond en streken neer op de witte koppen van de meerpalen. Ze hield van deze plek. Het was iets wat ze nooit hardop zou zeggen, want het klonk te sentimenteel. Maar ze had dit station altijd gezien als de poort die haar had toegelaten tot de rest van de wereld. Onwennig, door en door provinciaals, maar met haar voelhoorns maximaal uitgestoken.’’

Franca Treur (foto Lex de Meester) wacht onder de overkapping van het Middelburgse station. Ze heeft er net een reis vanuit Amsterdam op zitten. Een paar dagen Zeeland. Haar broer – ze noemt hem ‘mijn broertje’, hij is jonger maar wel een kop groter – zal haar straks ophalen om naar de familieboerderij bij Meliskerke te gaan. ,,Eigenlijk’’, zegt ze, ,,wilde ik dit keer geen herkenbare locaties in mijn boek. Die leiden af, heb ik de vorige keren gemerkt, mensen gaan vooral zoeken naar de plaatsen die beschreven worden, en constateren dan dat alles wel echt gebeurd moet zijn. Maar Zeeland was handig voor mijn verhaal. Ik had een lange treinreis nodig, zonder dat er steeds moest worden overgestapt. Amsterdam-Middelburg is dan geschikt.’’

Een nieuwe Franca Treur! Het is alsof er door de literaire wereld reikhalzend naar een nieuwe roman van haar wordt uitgekeken. Zelf heeft ze ook dat gevoel: ,,Net alsof de mensen me weer iets gunnen, dat het tijd is om een boek van mij weer eens in de lucht te steken.’’ Vanmiddag is de officiële presentatie bij de uitgeverij in Amsterdam en tegelijkertijd ligt ‘Hoor nu mijn stem’ al in stapels in de boekwinkel.

Franca Treur (1979) is schrijver en columniste. In 2009 overdondert ze alles en iedereen met haar meteen ook verfilmde debuutroman ‘Dorsvloer vol confetti’, over het meisje Katelijne in een zeer bevindelijk milieu. Vijf jaar later krijgt haar tweede grote roman ‘De woongroep’ een gemengde ontvangst. In 2014 schrijft ze ook ‘Ik zou maar nergens op rekenen’, het Geschenk van de Week van het Zeeuwse Boek. En ze bundelt korte psychologische verhalen ‘X & Y’, die ze voor ‘NRC Handelsblad’ schreef.

Met ‘Hoor nu mijn stem’ keert ze terug naar het bevindelijke milieu, waarin ze opgroeide en dat ze in haar debuutroman al eens tekende. Is haar nieuwe roman een vervolg op ‘Dorsvloer’? De schrijfster: ,,Ik kan me niet verzetten tegen labels. Maar als mensen het een vervolg noemen, dan klopt dat niet. De hoofdpersonen zijn heel anders. Katelijne in ‘Dorsvloer’ is een meisje dat observeert, ze is optimistisch en vrolijk. Gina in mijn nieuwe boek is meer introspectief, ze is veel diepgravender, psychologischer, meer getekend door het leven.’’

Het was de zomer van 2015. Vrij Nederland, toen nog een weekblad, vroeg haar een verhaal in te sturen. ,,Het mocht wel drieduizend woorden zijn. Ik had al langer een idee om te schrijven over een domineesvrouw, die een bevindelijke familie overtuigt dat er niks engs is aan studeren. Ik hou ervan als personages iets doen wat je van hen niet verwacht. Hoe hard ik ook schreef, dat verhaal kwam steeds niet af. Vrij Nederland heb ik toen een ander verhaal gestuurd. Daarna dacht ik: ik ga nog even verder met de domineesvrouw. Dat ‘even’ werd twee jaar, en het verhaal is nu een roman van 350 pagina’s. Het was dus geen vooropgezet plan.’’ Of ze blij is met het boek? ,,Jawel, aan de ene kant. Aan de andere kant geeft het ook een gênant gevoel. Als schrijver wil ik dat we in het hoofd van Gina zitten. Mensen denken ongetwijfeld: wat in het boek staat, komt uit jouw hoofd.’’

Geraldina Wisse heet ze voluit. We leren haar op twee manieren kennen, in hoofdstukken om en om.

In de ene verhaallijn is ze het in een Walchers dorp opgroeiende meisje, dat bij haar opa en twee gereformeerde tantes woont, tante Ma en tante Sjaan. Ze wordt Ina genoemd. Toen ze drie jaar was zijn haar ouders bij een auto-ongeluk omgekomen. Haar tante Ma heeft als meisje al ‘de Heere als gekruisigde Zaligmaker mogen aanschouwen’, ze mag als één van de weinigen deelnemen aan het Heilig Avondmaal. Ina wil bereiken wat Tante Ma heeft bereikt, liefst nog een treetje hoger. Ze moet echter constateren: ,,De Heere had immers nog geen lust aan mij.’’ We volgen haar tot en met haar studententijd in Leiden, psychologie. Met dank aan de domineesvrouw.

In de andere verhaallijn is Ina rond de veertig. Na haar studententijd is ze radio-interviewer geworden. Sinds ze elke avond op Radio 1 in het programma ‘Kennis & Kunde’ te horen is, heeft ze haar naam in Gina veranderd. Pagina 267: ‘Haar refoverleden had ze van zich af gegooid als een jas die uit de mode was, en ze wenste er niet meer aan herinnerd te worden’. Ze is succesvol, denkt ze: ,,… op tevreden momenten, reflectieve momenten van tevredenheid, kon ze zichzelf zo zien: gracieus meanderend door het leven.’’ Daar komt verandering in, als haar vriend Jean-Paul ervandoor gaat. Tegen een kennis had ze over hem gezegd: ‘Leuk genoeg om van beter te kunnen dromen’. Dat was Jean-Paul ter ore gekomen. En dan doet ze ook nog eens mee aan het televisieprogramma ‘Haar voor haar’, waarin min of meer bekende Nederlanders zich voor de camera kaal laten knippen ten bate van vrouwen die kanker hebben. In de trein naar Middelburg draagt ze een pruik. En ze realiseert zich dat haar baan bij de omroep op de tocht staat.

Franca Treur: ,,Het verleden, mijn verleden laat zich niet zo makkelijk aan de kant zetten. Ik vind het prettig om daar via het creëren van personages grip op te krijgen. Nu ben ík de baas, kan ík een wereld scheppen. In tegenstelling tot mijn gereformeerde jeugd, toen er een wereld voor mij werd geschapen. ‘Hoor nu mijn stem’, dat klinkt bijbels. Eigenlijk staat er in de bijbel: ‘hoor naar mijn stem’.’’

Schrijven en godsdienst liggen in de wereld van Gina dicht bij elkaar. In haar radioprogramma interviewt ze een schrijfster, die zegt: ‘Als je fictie schrijft, ben je bezig een andere wereld voor te stellen (…). Dat is het begin van religie.’ Franca Treur: ,,Vroeger had ik dat niet zo door. Mijn Gina gaat leven in het hoofd van mensen, ze gaan over haar nadenken. Religie bestaat ook alleen maar in je hoofd. Ik geloof niet in een God. Maar er is in het leven wel veel waar je je vinger niet achter kunt krijgen. Als dat God genoemd wordt, heb ik daar geen bezwaar tegen. Ik kan me niet verzoenen met het idee, dat het leven geen zin heeft. Een tijdlang heb ik de zingevingsvraag genegeerd. Dat beviel me niet. Door dit boek te schrijven heb ik over de zin van het leven kunnen nadenken. Dat heeft me goed gedaan.’’

Gina, op pagina 305: ‘En toch, toen ze aan een wereld dacht zonder bevindelijk gereformeerden en hun ongelofelijke geloof, (…) die met hun geloof en hun geheimtaal God tot aanwezigheid dwongen, toen voelde ze ook een verlies, dat niet met wat voor kunst dan ook te compenseren was, ook al schreef je het met een hoofdletter K. Wie wilde er nu een absoluut werkelijke wereld?’

**************************************

Franca Treur: Hoor nu mijn stem – roman, Uitgeverij Prometheus, 349 pagina’s, 22,50 euro.

Boekpresentaties: donderdag 2 november om 19.30 uur in de Drvkkery in Middelburg; woensdag 8 november om 20.00 uur in de Nieuwe Kerk in Zierikzee; woensdag 29 november om 19.30 uur Kunstkamer Holland Huis Scherpenisse.

*************************************

RECENSIE

Het lezen en het overdenken waard

door Mario Molegraaf

Franca Treur maakt in haar nieuwe roman prachtige propaganda voor Zeeland. De herfst kan er verrukkelijk zijn: ‘Nooit is zonlicht er mooier dan in oktober, en de geuren die vanonder de nevels uit de aarde kruipen zouden ze in potjes moeten doen voor mensen in de stad die geen benul hebben.’ Het is lang niet de enige reden dat ik onder de indruk ben van Hoor nu mijn stem, nadrukkelijk aangekondigd als fictie: ‘Alles wat zich tussen (de oren van) de personages afspeelt is verzonnen.’ Een uitspraak die door de geurige woorden natuurlijk wordt gelogenstraft, die gaan wel degelijk op eigen ondervinding terug, zoals veel meer van dit Walcherse boek op eigen indrukken van de Walcherse schrijfster berust.

In 2009 verraste Franca Treur met Dorsvloer vol confetti. Een zegen natuurlijk om je loopbaan met zo’n meesterwerk te kunnen beginnen, maar ook een vloek. Want op alles wat je verder publiceert, rust de doem: kan ik mezelf ooit overtreffen? Met Hoor nu mijn stem is haar dat gelukt. Ik denk dat zelfs de filmmakers weer zullen uitrukken, alleen al vanwege het net-niet, net-wel sentimentele slot.

Ze voert de lezer weer naar bevindelijke kringen, het strenge protestantisme, ze heeft het over ‘gergemmers’. De hoofdpersoon, in haar jeugd Ina, later Gina geheten, maar volgens de burgerlijke stand gewoon Geraldina Wisse, beschouwt dit wereldje op een gegeven moment ‘als een antropoloog die nota neemt van een vreemde stam’. Maar in Franca Treurs benadering beluister ik een warme mengeling van mededogen en heimwee. Vooral haar stijl verdient bewondering. Ze weet uiteenlopende mensen levensecht te laten praten. Haar zinnen zijn steevast niet alleen het lezen, maar ook het overdenken waard. Hoor nu mijn stem is een eerbetoon aan een verloren geloof, een verloren jeugd. Let op de aandacht voor agrarische details, beschrijvingen van het melken van de koeien en beeldspraak als ‘jaloezie die zich in haar vastgreep als een koeienteek’. Alsof ze een heel boek lang ‘mensen in de stad die geen benul hebben’ tot het Zeeuwse land wil bekeren.

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Proza met de tags . Bookmark de permalink.

Één reactie op Hoor nu mijn stem

  1. Roland Reuter schreef:

    “… roman waarin de Zeeuwse Geraldina Wisse het geloof verliest. Of, beter gezegd: het geloof verliest haar.”
    Nou, daar kan het geloof mee…
    Maar is dat belangrijk, en ja, voor wie?
    Is dat een boodschap?
    Is dat een thema van onderwijs?
    Niemand leeft van het “neen”.
    Geen reden om een boek te lezen.
    Ik zou geinteresseerd zijn aan iemand,
    die God de schepper en vader van Jezus Christus terugvindt.
    “Ja!”
    Daar hebben de steden en dorpen van Zeeland misschien iets aan,
    maar vooral de mensen die op zoek zijn naar het leven!
    Of het een mooi boek is, is een ander vraagstuk waarop ik hier niet wil ingaan.
    God zal blijven – wij zonder hem niet.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *