Een getekend leven

2574_001PZC van dinsdag 15 november 2016

Reimond Kimpe, schilder tussen goed en fout

Een getekend leven

Lo van Driel schrijft het levensverhaal van Reimond Kimpe (1885-1970). Geboren Vlaming, gestorven Zeeuw, mislukt literator, geslaagd kunstschilder, met een Groot-Nederlands hart.

door Jan van Damme

Goed? Fout? Op zijn minst besmet. De Vlaams-Zeeuwse kunstschilder Reimond Kimpe is bejubeld en verguisd. Zeker in Zeeland, maar ook ruim daarbuiten, werden en worden zijn schilderijen met Zeeuwse koppen en klederdracht gewaardeerd. Maar: fout in de Eerste Wereldoorlog, en ook niet lekker in de Tweede. Kimpe wordt ervan beschuldigd altijd te veel enthousiasme aan de dag te hebben gelegd voor de Duitse bezetter. Dat hij daarbij vooral de Groot-Nederlandse gedacht in zijn achterhoofd had, een Vlaanderen bevrijd van Franse overheersers, biedt onvoldoende verontschuldiging.

ldm10/11/2016 - Middelburg - portret van Lo van Driel

Lo van Driel – foto Lex de Meester

Het kunstenaarsleven vol op- en neergang is nu in een omvangrijke biografie gevangen. Morgen wordt in Middelburg Een getekend leven – Reimond Kimpe gepresenteerd. Lo van Driel (1944) is de biograaf. De in Sint Laurens woonachtige auteur studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en maakte naam met de biografie van Johan Hendrik van Dale, de 19e-eeuwse onderwijzer én woordenboekenmaker uit Sluis. Vorig jaar publiceerde hij het levensverhaal van Jan H. Eekhout (1900-1978), de Sluise streekromanschrijver die tijdens de Tweede Wereldoorlog de kant van de Duitsers koos.
Die laatste naam – Eekhout – is van belang. Van Driel noemt zichzelf een biograaf, die altijd met een heel wijd sleepnet vist. Speurend in de archieven vindt hij behalve veel materiaal over zijn hoofdpersoon ook veel informatie over mensen in de directe omgeving. Deze keer ging het zo: ,,Bij de biografie van Jan Eekhout ontdekte ik dat Eekhout een boek had geschreven over de schilder Kimpe, dat nooit was uitgegeven. Zo kwam ik op het idee om op zoek te gaan naar het archief van Kimpe. Het werd extra interessant toen bleek dat de vrouw met wie Eekhout rond 1959 een relatie had, korte tijd later de rechterhand van Kimpe werd. Het archief van Kimpe bleek eerst onvindbaar. Via de overlijdensadvertentie van de zoon kwam ik terecht bij de oudste kleindochter, Veerle Kimpe in Maastricht. Zij bleek het hele familiearchief te hebben: veel brieven, foto’s en ook schilderijen.”

kimpezelfDe eerste zin van de biografie klinkt merkwaardig: ,,Reimond Kimpe werd naar eigen zeggen op 6 december 1885 in Gent geboren en op 8 december ambtelijk ingeschreven als Raymondus Josephus Petrus.” Naar eigen zeggen: de ambtenaar van de burgerlijke stand vergiste zich en noteerde de dag van aangifte als geboortedag. Kimpe merkte daarover later op dat hij zo twee dagen extra had in zijn leven. Tijdens en na zijn studie bouwkunde aan de Gentse Hogeschool deed hij zijn best om naam te maken in het Vlaamse literaire wereldje van begin 20ste eeuw. Ondanks enkele publicaties en een vriendschap met de wel erkende schrijver Felix Timmermans brak hij niet door. En verdiende de kost als ingenieur in Lier bij Antwerpen.

Belangrijker en spraakmakender was Kimpe’s deelname aan de Vlaamse Beweging, voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij liep voorop in het streven naar een onafhankelijk Vlaanderen. Toen in 1917 met hulp van de Duitse bezetter de Universiteit van Gent werd vernederlandst, kreeg hij daar een aanstelling die omschreven werd als ‘Ersatz-professor voor de faculteit van bruggen- en wegenbouw’. Biograaf Lo van Driel zegt het niet zijn taak te vinden om te oordelen, hij verzamelt en analyseert informatie, meer niet. Maar hij schrijft wel over Kimpe (pag. 65): ,,… in 1914-’15 heeft hij voluit de pangermaanse visie onderschreven en de collaborerende weg met overtuiging bewandeld.”

kimpefotoDe biograaf maakt volop gebruik van de krantenbank. En signaleert zo dat de Middelburgsche Courant nog op 1 februari 1919 van ‘een landverrader’ sprak toen het over Kimpe ging. Zonder te weten dat de ‘landverrader’ zich een jaar later in de Zeeuwse hoofdstad zou melden. Kimpe was in 1918 vanuit Gent met vele companen naar Nederland gevlucht. In België werd hij bij verstek ter dood veroordeeld. Eerst kwam hij in Zeist terecht, in 1920 verhuisde hij met zijn gezin naar Middelburg. Waarom Middelburg? Mogelijk omdat die stad voor zijn in Vlaanderen achtergebleven ouders goed te bereizen was. Mogelijk ook omdat hij er als weg- en waterbouwkundige aan de slag kon.

In 1923 begon hij te schilderen. Als technisch tekenaar had hij oog voor vormen van gebouwen, bomen, grachten. Wat hem als schrijver niet lukte, kreeg hij als kunstschilder wel gedaan: hij kreeg erkenning en exposeerde door heel het land.

De Tweede Wereldoorlog bracht nieuwe turbulentie in zijn kunstenaarsbestaan. Als verdachte Belg werd hij van 10 tot 18 mei vastgezet in fort Ellewoutsdijk. Zijn atelier in Middelburg met al zijn werken ging in vlammen op. Weer werd hij verdacht van Duitse gezindheid. Met het oog op de Groot-Nederlandse gedachte was hij in 1940 en 1941 lid van de NSB. Anton Mussert, de nationale leider van de beweging, bracht begin 1941 een bezoek aan Zeeland. Op 10 januari was Mussert bij Kimpe thuis aan de Herengracht in Middelburg. Bij die gelegenheid zou de NSB-leider een schilderij gekocht hebben. Van Driel heeft daarvan geen bewijzen kunnen vinden. 

Opvallend in die oorlogsperiode was verder, dat de schilder in juli 1942 wegens ‘anti-Duitse gezindheid’ Zeeland moest verlaten, en dat zijn werk ‘entartet’ werd genoemd. 

Goed? Fout? Op 8 november 1944 werd hij gearresteerd. Pas rond 1 februari 1946 kwam hij op vrije voeten, het grootste deel van de tijd zat hij vast in het gevangenkamp De Witte Driehoek in Rilland. Na 1950 was er kennelijk een brede behoefte om een streep te zetten onder het oorlogsverleden. Toen in 1951 in Groede de Benelux-dagen werden gevierd, was een expositie van Vlaamse meesters daarvan onderdeel. Kimpe had daarin het grootste aandeel. Sinds die tijd wilde iedereen in Zeeland maar al te graag een Kimpe aan de muur. Ook nadat kunstredacteur Andreas Oosthoek van de PZC de schilder in 1972 een na- en meeloper noemde, mislukt en zielloos in de schaduw van de ‘grote meesters’. 

Lo van Driel: Een getekend leven – Reimond Kimpe – Uitgeverij Den Boer | De Ruiter, 368 pagina’s, 24,90 euro.
Presentatie vandaag, woensdag 16 november: vanaf 15.00 uur rondleiding Zeeuws Museum; 16.00 uur: boekpresentatie in de filmzaal van de abij, plus overdracht van het persoonlijk archief van Kimpe aan het Zeeuw Archief.

Bestel: Een getekend leven

Dit bericht is geplaatst in Biografie met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *