Polderpioniers

rijk-polderpioniers-cmykPZC van vrijdag 4 november 2016

Kees en Naan Rijk vertrekken in 1939 van hun boerderijtje bij Kruiningen naar de Wieringermeerpolder. Kleindochter Marian Rijk vertelt hun verhaal.

*****************************

door Jan van Damme
De stamboom van de familie Rijk zit in een mooie groene kaft. Marian Rijk was tiener toen ze erin bladerde. En altijd uitkwam op de pagina waar Adriana Rijk bovenaan prijkte. Adriana, zonder dat er een naam van een man naast haar stond. ,,We zijn geen echte Rijken’’ – giebelde ze met jonge familiegenoten, ,,we zijn een beetje onwettelijk.’’
Nu zijn we ruim twintig jaar verder. Marian Rijk (1973) werkt bij een educatieve uitgeverij en heeft twee thrillers gepubliceerd. Ze woont in Leersum, tussen Utrecht en Veenendaal. Drie jaar geleden stelde vader Petrus haar voor om eens goed in de familiegeschiedenis te duiken. Immers, het verhaal van arme boeren die eind jaren 1930 vanuit Zeeland naar de pas drooggemalen Wieringermeerpolder in de kop van Noord- Holland verhuisden, is bijzonder genoeg om op te tekenen.
marian_0015Dochter Marian Rijk (foto) ging aan de slag. Ze dook in archieven, raadpleegde dienstbodenregisters. Het was niet meteen een vooropgezet plan om er een boek van te maken. Maar van het één kwam het ander. Vorige maand verscheen Polderpioniers, het verhaal van een boerenfamilie.
Het boek beslaat ruim anderhalve eeuw. Adriana Rijk is een landarbeidersdochter, in 1832 geboren. Ze groeit op in de polders bij Nisse. Als ze 24 jaar is en er nog geen huwelijkskandidaat in zicht is, gaat ze als dienstbode in Goes werken. Bij stoffenhandelaar Frans Knitel aan de Opril Grote Markt. Die heeft drie zonen. Ludo, de jongste, is ziek. Adriana verzorgt hem. Op 26 september 1859 keert Adriana terug naar haar ouderlijk huis. Ze is dan 27 jaar, ongehuwd en zes maanden zwanger. Op 9 januari 1860 wordt Jan geboren: een ‘voorkind’, zoals dat genoemd wordt, onwettig en buitenechtelijk. Hij krijgt zijn moeders naam, Rijk.
Of Ludo Knitel de vader is? Het staat nergens zwart op wit. Maar als je alle puzzelstukjes bij elkaar legt, kan het volgens schrijfster Marian Rijk niet anders. Adriana krijgt van Frans Knitel de belofte mee, ‘dat er voor het kind zal worden gezorgd’.
Die buitenechtelijke Jan legt de basis van het geslacht Rijk. Hij trouwt in 1892 in Ovezande met de katholieke landarbeidersdochter Joanna Pover. Met financiële steun van de Goese stoffenhandel kan hij pachtboer worden bij Kruiningen.
Een jaar later, in 1893, wordt zoon Kees geboren. Via hem komt de West-Brabantse familie Lodiers in beeld. Marijn Lodiers is een herenboer die aan lager wal raakt en met zijn gezin in de omgeving van Kruiningen terecht komt. Kees Rijk en Marijns dochter Naan trouwen in 1935. Ze betrekken een huis – Wachtpost 30 – pal aan de spoorlijn tussen station Kruiningen-Yerseke en Krabbendijke. In die jaren wordt de Wieringermeerpolder ontgonnen. Kees is keuterboer en meldt zich aan voor het nieuwe land, om zo ‘superboer’ te worden. Eind 1939 verhuist het gezin naar Slootdorp. In het voorjaar van 1945 maken ze daar de onderwaterzetting door de Duitsers mee.
Van Zuid-Beveland naar de Wieringermeerpolder. Marian Rijk noemt het een succesvolle ‘emigratie’. Ze schreef een boek over het leven van boerengezinnen, de familieperikelen over de verdeling van grond en de niet te benijden positie van vrouwelijke nakomelingen: ,,Boerendochters mogen alleen melken en karnen en helpen bij het huishouden, maar niet de baas zijn.’’

Marian Rijk: Polderpioniers, het verhaal van een boerenfamilie – Uitgeverij Ambo | Anthos, 272 pagina’s, 18,99 euro. Presentatie: vrijdag 11 nov. om 15.00 uur in boekhandel De Koperen Tuin Goes.

Bestel: Polderpioniers

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Landbouw met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *