Selma

selmaIk ben er nog een beetje van ontdaan. Dat rücksichtlose van Maoïstisch China heeft me altijd wel gefascineerd. Hoe je van het een op het andere moment in ongenade kon vallen en zelfs doodgeknuppeld kon worden. In Selma, het nieuwste boek van Carolijn Visser, wordt die massawaanzin en individuele nietigheid heel subtiel en daardoor juist overweldigend voor het voetlicht gebracht. Arme Selma, arme Chang, arme Dop, arme Greta. Zelfs hun poes Moumoun wordt slachtoffer van de Culturele Revolutie: als ze van Peking naar het platteland moet verhuizen blijkt dat ze geen muizen kan vangen (pag. 243).

Na Argentijnse avonden is dit het tweede boek van Carolijn Visser dat gebaseerd is op een bewaard gebleven correspondentie. Hoofdpersoon is Selma Vos. Ze is joodse, met haar vader Max overleeft ze de Tweede Wereldoorlog. Haar moeder en vrijwel alle ooms, tantes, neven en nichten worden in concentratiekampen omgebracht. Na de oorlog hertrouwt haar vader met de Brabantse Corrie, uit het gezin waar hij ondergedoken zat. Selma (1921) vestigt zich in 1946 in Cambridge en ontmoet daar de Chinees Chang Tsao. Op 2 december 1947 trouwen ze in Amsterdam: ,,Vrienden vonden dat ze bestemd voor elkaar waren” (pag. 48). Op 4 februari 1949 vertrekt Selma met haar zoontje Dop vanuit Southampton naar Hongkong. Chang wacht haar daar op.

Zo wordt ze de enige Nederlandse, die de opbouw van communistisch China in het land zelf meemaakt. Aanvankelijk in een bevoorrechte positie, omdat Chang als psycholoog hoog binnen het partijkader resideert. Wat niet wegneemt dat Selma, Chang en hun kinderen Dop en Greta volop meelijden als Mao in  1958 en volgende jaren het land in een hongercrisis stort tijdens de Grote Sprong Voorwaarts. In een bewaard gebleven ‘geheime brief’ vraagt Selma in de nazomer van 1961 haar vader Max om in China niet verkrijgbare kleding en gereedschap te sturen.

We krijgen een intiem inkijkje in een bijzonder leven. Selma en haar kinderen voelen zich buitenstaander in het land, alleen al door hun afwijkende uiterlijk vallen ze altijd op. Selma is eenzaam. Haar vader heeft het gevoel dat ze in China gevangen zit. In 1963 bezoekt hij haar, hij ervaart het land als ‘benauwend’. Een juiste constatering , die ook van toepassing is op Chang. Zoon Dop bezoekt zijn vader op zijn werk (pag. 122) als er een Cubaanse collega van hem op bezoek is. Hun in het Engels gevoerde gesprek moet na afloop minutieus aan de aanwezige tolk – die geen Engels verstaat – worden gedicteerd: ,,Het werd Dop steeds duidelijker hoe onvrij zijn vader was.”

In 1965 ontmoet Selma de uit Middelburg afkomstige Paul Minderhout. Hij is avontuurlijk ingesteld en komt taalles geven in China. Selma en hij kunnen goed met elkaar opschieten, ze zijn allebei muzikaal. In 1966 bezoekt Selma Nederland, ze logeert dan ruim een week bij de ouders van Paul Minderhout aan de Seissingel in Middelburg. Precies in die vijf maanden dat ze in Nederland is, begint in China de Culturele Revolutie. En daarmee de ondergang van Chang. Hij heeft in het buitenland gestudeerd en is opeens vijand van de staat. Bovendien is psychologie – zijn vakgebied – uit de gratie. Als Selma terugkomt van haar uitstap naar Nederland heeft de eerste huiszoeking plaats gevonden. Maart 1968 worden Selma en Chang gearresteerd.

carolijn2Carolijn Visser heeft met de briefwisseling en de nog levende Dop en Greta goud in handen. Dat is meteen ook een gevaar. Vaak zijn schrijvers met bijzondere bronnen erop uit om steeds maar te laten uitkomen hoe bijzonder hun materiaal is. Carolijn Visser weet dergelijke valkuilen te omzeilen. Ze vertelt en vertelt en vertelt, zonder het drama aan te zetten. Dat maakt haar verhaal ijzersterk. Ik ben het niet altijd eens met de ‘boek van de maand-keuze’ van het boekenpanel van De Wereld Draait Door. Maar deze keer wel. Van harte.

Carolijn Visser: Selma. Aan Hitler ontsnapt, gevangene van Mao – Uitgeverij Atlas Contact, hardcover, 288 pagina’s, 19,99 euro.

Vanavond (donderdag 13 oktober 2016) spreek ik met de schrijfster in de Kloveniersdoelen in Middelburg. Vanzelfsprekend wordt de avond pas echt leuk, als u er ook bij bent. We beginnen om 19.30 uur. Als u niet kunt is er een herkansing: 8 november in de bibliotheek van Heinkenszand.

 

Dit bericht is geplaatst in Agenda, Geschiedenis, Proza met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *