Geheim Dagboek 1942-2001

Eerlijk gezegd: de laatste jaren werd het een beetje pijnlijk. Wat ooit begon als een baanbrekend, veelbesproken, populair Geheim Dagboek, werd uiteindelijk een schier eindeloze reeks notities over wel erg intieme beslommeringen, die behalve van een trouwe kern volgers nergens meer applaus ontlokte. Het leven van de Zeeuwse dichter Hans Warren (1921-2001) in 23 delen, uitgebracht tussen 1981 en 2009, verzandde. Nu heeft Mario Molegraaf – van zijn zeventiende tot zijn veertigste vriend en levensgezel van Warren – een compilatie van de dagboeken samengesteld. Van 5795 naar 385 pagina’s: zo hebben we nog steeds een kloek boek in handen, dat misschien wel in staat is nieuwe generaties lezers aan te spreken: Geheim Dagboek 1942-2001.

Op de foto van Klaas Koppe hiernaast ziet u het duo waar het om gaat: Hans Warren (links) en zijn vriend Mario Molegraaf, in de tuin aan het Pykeswegje in Kloetinge in 1996. Ze woonden daar in een uitgebouwd arbeidershuis, van 1978 tot 2001.  Ze verzorgden samen de uitgave van het Geheim Dagboek. Daarnaast publiceerden ze poëziebloemlezingen, vertalingen van Plato en andere klassieken, poëziekalenders. 

Over het Geheim Dagboek is Mario Molegraaf betrekkelijk duidelijk. Het had in een korter tijdsbestek gepubliceerd moeten worden. Dat kon weer niet, gezien de opzet en de omvang. Dus ja, zat er niet veel anders op dan de 23 delen uit te brengen tussen 1981 en 2009. Nu de tiende sterfdatum van Hans Warren is verstreken, vindt hij het wel een mooi moment voor de compilatie. In de hoop zo toch weer nieuwe, jonge lezers aan te spreken en ook lezers, die ooit wel eens één deel ter hand hebben genomen en nooit verder zijn gekomen.

Mario stuurde me een PDF van het boek, zodat ik zijn nawoord op dit weblog kon overnemen. Dat vindt u hierna. Vervolgens laat ik in de PZC van vandaag (woensdag 25 januari) Mario Molegraaf aan het woord: ook die tekst vindt u hier. Ik sluit af met enkele korte fragmenten uit het Geheim Dagboek 1942-2001.

*********************************************************

Nawoord

Bij het cryptogram laatst in de krant moest bij verticaal, 18 een woord van zes letters in een gedicht worden ingevuld. ‘Natuurlijk moest die … in het duin/ merken dat ik intens naar hem keek.’ Ter toelichting werd nog vermeld dat het om dichtregels van Hans Warren ging, en nu komt het: ‘dus niet moeilijk te completeren’. Blijkbaar wordt iedereen geacht te weten wie Hans Warren was én dat hij van jongens hield. Dat is dan ook het woord van de puntjes: jongen. De jongen in het duin lokt de dichter:

Natuurlijk lag hij later
loom kauwend op een helmspriet
in dat aandoenlijke verschoten badbroekje
helemaal alleen in een warme duinpan.

Even vanzelfsprekend is het vervolg:

Natuurlijk ging ik zacht en ongemerkt weg
en natuurlijk heb ik daar de hele dag spijt van.

Hans Warren (Borssele, 20 oktober 1921-Goes, 19 december 2001) was vooral een dichter van het welbewust missen van zulke kansen voor open doel, een dichter van ‘nakijken, dromen, derven’, zoals hij het zelf noemde. Met zijn gedichten werd hij bekend, met zijn Geheim dagboek werd hij beroemd, vooral door de delen uit zijn Parijse periode.
Waarom eigenlijk?
Omdat het dagboek zo goed, zo openhartig, zo intiem en sensationeel tegelijk, zo anders was. Van de dichter die zich zacht en ongemerkt terugtrekt, valt in de dagboekschrijver weinig te herkennen. Hij scoort juist vanuit de onwaarschijnlijkste hoeken, pakt alle jongens die hij pakken kan, en heeft daar lekker nooit spijt van. Behalve dan een beetje wanneer hij een via geslachtsverkeer overdraagbare aandoening oploopt.
Misschien was het dit contrast tussen de braaf ogende studeerkamerman en de onstuimige straatheld uit het dagboek dat hem zo veel lezers opleverde en mooie noteringen in de bestsellerslijsten. Waarbij hij uiteraard ook weer stilstond in zijn dagboek. Hij hield het bij tot een paar dagen voor zijn dood. Bijna zestig jaar eerder, op 16 april 1942, was hij ermee begonnen. ‘Een schrift waarin ik me geregeld uiten kan als ik er behoefte toe voel,’ zei hij toen, een schouder om tegen uit te huilen, een vriend voor de schemering.
Het werd een rij van vijfenzeventig grote cahiers, plus mobiele supplementen, op reizen bijgehouden notitieboekjes. Al deze documenten worden bewaard in de kluis van de Zeeuwse Bibliotheek te Middelburg. Het gedrukte dagboek, dat hij vanaf 1981 begon te publiceren, is hiervan uiteraard de neerslag.
Het eerste deel was Geheim dagboek 1942-1944. De laatste aflevering die onder Hans Warrens eigen verantwoordelijkheid verscheen, was Geheim dagboek 1982-1983. Ik was steeds bij het leesklaar maken betrokken. Zodoende wist ik wat me te doen stond met de cahiers uit de resterende jaren, 1984-2001. Heel veel aantekeningen: het leek wel of hij dagelijks méér dagboekschrijver werd, een uurschrijver soms.
Er zijn trouwens ook tijden geweest dat het dagboek eerder een jaarboek was, soms zelfs dat niet eens. De duistere Middeleeuwen van Hans Warren, toen hij huisvader was, duiven fokte en niet meer schreef.
Het wonder van Warren is zijn wederopstanding. Hij kwam terug, als aanbidder van jongens, als dagboekschrijver, als dichter van sprankelende poëzie, zo fris dat het ook in een herfstvers lente lijkt. Gedichten die mij betoverden, ik zocht contact. Op 29 juli 1978, ik was zeventien, stapte ik zijn bestaan in, zijn dagboek in. Dat laatste was geen onverdeeld genoegen. Soms is het dagboek voor mij als een dierbaar fotoalbum, vol herinneringen aan de vele mooie momenten uit de drieëntwintig gedeelde jaren. Maar ook is het een aanklacht, onwrikbaar, geen tegenbewijs mogelijk.
Vrienden werden vijanden door het Geheim dagboek, maar met de publicatie pijnigde Hans Warren vooral Hans Warren zelf. Het eerste deel, over de oorlogsjaren, was meteen de wreedste marteling. Zijn ouders waren misschien niet fout geweest, maar toch ook niet goed. Vooral daarom heeft hij zo lang geaarzeld met het uitgeven van zijn dagboek. Wat immers met zich meebracht dat hij over deze schande niet langer kon zwijgen, het geheim niet meer kon verhullen.
In deze keuze uit het Geheim dagboek zijn tweeëntwintig boeken, duizenden bladzijden, teruggebracht tot één kloek boek. Hans Warren zelf stelde al eens Om het behoud der eenzaamheid samen, een bloemlezing uit het dagboek tot halverwege 1982. Ik diende nog strenger te selecteren. Desondanks hoop ik dat het verhaal van zijn bestaan bewaard is gebleven, de grote lijnen, maar vooral de veelzeggende bijzonderheden. Hij was een buitenstaander bij uitstek, maar hij blijkt tegelijk op een of andere manier de kroniek van zijn tijd te hebben geschreven. Niemand beleefde de Tweede Wereldoorlog, de rampzalige stormvloed van 1953, de vernietiging van de Nederlandse natuur zoals hij.
Deze uitgave is bedoeld om iedereen dat te laten meebeleven. De mensen die verticaal, 18 van het cryptogram feilloos kunnen invullen, maar vooral zij die geen idee hadden wat er op de puntjes moest staan.
Een leven lang keek hij in de spiegel én door het raam, genadeloos voor zichzelf, ironisch over anderen. De tegenstrijdigheid in persoon, bewonderenswaardig groot en onuitstaanbaar klein, tussen hooglied en schaamluis, thuis en vreemdeling tegelijk in Borssele en in Parijs. Een mens als geen ander en toch een mens zoals wij. Wie? Natuurlijk Hans Warren.

Mario Molegraaf

**************************************************************

Mario Molegraaf vat de 23 delen Geheim Dagboek van Hans Warren in één deel samen

Een buitenstaander bij uitstek

De Zeeuwse dichter en schrijver Hans Warren hield vanaf 1942 tot zijn dood in 2001 een Geheim Dagboek bij. Dat werd in 23 delen gepubliceerd, het eerste deel in 1981, het afsluitende in 2009. Nu is er een samenvatting: het hele leven in één band.

door Jan van Damme

Nog maar drie jaar geleden zag het afsluitende deel van het Geheim Dagboek van Hans Warren (1921-2001) het licht. Het afsluitende, niet het laatste deel. Dat klinkt meteen ingewikkeld, maar dat is het niet. In 2002, heel snel na het overlijden van schrijver Hans Warren op 19 december 2001, verscheen het dagboek met de schrijnende aantekeningen van zijn laatste, door ziekte overwoekerde levensjaar. De dagboekdelen over de jaren daaraan voorafgaand kwamen in de periode 2002-2009 uit. Toen in 2009 de serie werd voltooid stond de teller op 23 delen. En was het de hoogste tijd om te stoppen. De belangstelling voor de dagboeken, waarvan de publicatie in 1981 begon, was – op zijn zachtst gezegd – over zijn hoogtepunt heen. Nu, min of meer ter gelegenheid van de tiende sterfdatum van Warren, verschijnt er een compilatie van het Geheim Dagboek. Mario Molegraaf (1961) selecteerde de fragmenten. Hij bracht de 23 delen, in totaal 5795 pagina’s, terug tot één deel van 385 bladzijden.

Molegraaf kwam op 29 juli 1978 in Warrens leven aan het Pykeswegje bij Kloetinge, hij werd vriend en levensgezel. Hans Warren in zijn Geheim Dagboek 30 juli 1978, 21.30 uur: ,,Vannacht niet zo goed geslapen. Mario en ik zijn wél en niet met elkaar naar bed geweest, ik weet niet hoe je deze tussenvorm moet aanduiden. (…) We reden naar huis en kwamen op het paadje Gideon tegen. Ik zei niet direct wie Gideon was, voelde een lichte gêne om een amoureus vriendje van zeventien voor te stellen aan mijn zoon van twintig.’’

Momenteel werkt Molegraaf aan de biografie van Hans Warren, die – als alles goed gaat – in 2014 klaar zal zijn. Het nieuwe, alomvattende dagboek is wat Molegraaf betreft bestemd voor een nieuwe generatie lezers, die niet weten wie Hans Warren was. In de dagboekselectie is het leven van de schrijver te volgen. Het dagboek begint op 16 april 1942, midden in de oorlog, als hij met zijn ouders nog op de zeedijk bij Borssele woont. Het is meteen een moeilijke periode, omdat zijn vader en moeder niet afwijzend staan tegenover de Duitse bezetter.

Na de oorlog begint Warren te publiceren: Pastorale is in 1946 zijn poëziedebuut. Er is later veel heen en weer gepraat over het aanvankelijk doorslaande succes van het Geheim Dagboek. Volgens Molegraaf heeft dat alles te maken met de niets ontziende eerlijkheid van de schrijver. Hij doet zichzelf niet mooier voor dan hij is. In het nieuwe boek meteen op pagina 7, over zijn kip Pauwtje: ,,Zogezegd ‘speelde’ ik daar altijd zo ‘lief’ mee. Maar als niemand het zag, schopte ik haar soms (…). Ik gooide haar ook wel omhoog om haar te zien vliegen, want dat vond ik een mooi gezicht, en eenmaal, toen ik haar met een vaart van de dijk smeet, brak ze een teen. Ik hield echt van Pauwtje, maar ik kon het niet laten haar te kwellen.’’ Het is een spagaat, een tweedeling, die in het dagboek vaak terugkomt. Molegraaf zegt het in zijn nawoord van het dagboek zo: ,,Misschien was het dit contrast tussen de braaf ogende studeerkamerman en de onstuimige straatheld uit het dagboek die hem zo veel lezers opleverde (…).’’ En ook: ,,De tegenstrijdigheid in persoon, bewonderenswaardig groot en onuitstaanbaar klein, tussen hooglied en schaamluis, thuis en vreemdeling tegelijk in Borssele en Parijs.’’

In het dagboek komen we Hans Warren in al zijn hoedanigheden tegen. Als schrijver, dichter, schilder, kunstverzamelaar, literair recensent van de PZC. Maar ook als echtgenoot, vader, liefhebber van jongens. Mario Molegraaf, die Warren toch het beste gekend moet hebben, zegt bij herlezing van het dagboek nog op verrassingen te zijn gestuit. ,,Vergeet niet’’, zegt hij, ,,dat we sinds het eerste deel verscheen dertig jaar verder zijn. ,,Voor mij is zijn wederopstanding rond 1969 de grootste verrassing. Hij was na zijn Parijse jaren helemaal ingezakt. Zijn uitbraak geeft blijk van een wonderbaarlijke kracht. Hij is niet langer de eeuwige aarzelaar.’’ Hij noemt het huwelijk met Sibylle, de uitbraak uit het het huisvaderschap rond 1969, officieel bezegeld met de scheiding in 1975.

Molegraaf in het nawoord: ,,Hij was een buitenstaander bij uitstek, maar hij blijkt tegelijk op een of andere manier de kroniek van zijn tijd te hebben geschreven. Niemand beleefde de Tweede Wereldoorlog, de rampzalige stormvloed van 1953, de vernietiging van de Nederlandse natuur zoals hij.’’

Hans Warren: Geheim Dagboek 1942-2001 – Uitgeverij Bert Bakker, redactie Mario Molegraaf, € 24,95.

 

*********************************************************************

Fragmenten Geheim Dagboek 1942-2001

27 april 1942: Ik geloof niet dat ik van nature bijzonder slecht ben, of gemeen. Maar door verwaarlozing, eenzaamheid, vertrapping en onderdrukking zijn er van de weeromstuit veel wrede en slechte eigenschappen in me opgeschoten, als wildgroei. Zo ben ik erg wreed geweest voor dieren die ik aankon, die zwakker waren dan ik. Neem mijn liefste kip, Pauwtje. Zogezegd ‘speelde’ ik daar altijd zo ‘lief’ mee. Maar als niemand het zag, schopte ik haar soms, of liet ik haar met opzet in een openstaande muizenklem trappen (wat overigens voor het dier weinig gevolgen had, want zo’n klem was te zwak om een kip ernstig letsel te bezorgen).

8 juni 1954: Rabah zorgde ervoor midden  in ons bed te liggen, spiernaakt, éér wij kwamen. Mabel en ik stelden uit, stelden uit, langer dan een uur. Hij riep ons telkens en was erg geil. Mabel lag het eerst naast hem, ik bleef kranten lezen. Mijn hart begint fel te bonzen nu ik aan deze passage kom. Want wat volgt is een dieptepunt in mijn leven geweest, een moment van onzegbare ellende. (…) Ik draaide het licht uit en schoof naast hen. Rabah kuste ons beiden. Ik likte wat langs zijn tong, lusteloos en opeens ook verschrikkelijk beu van alles. Het licht was nog geen minuut uit of ze begonnen al. Inderdaad, ‘ze’. Ik walgde, ik wilde er niets meer mee te maken hebben. Ik sprong het bed uit, knipte het licht aan, wou wat kleren aantrekken om elders te gaan slapen. Maar toen ik ze zo bezig zag, Rabah op Mabel met haar dikke buik waarin mijn kind zit, werd ik dol. (…)

30 januari 1981: Liever schreef ik er niet over, maar gister hebben Mario en ik hevige ruzie gehad. Ik voelde me verschrikkelijk in het nauw gedreven. Ik herinner me niet meer goed wat er gebeurd is, ik heb Mario geslagen, ik gilde en tierde, weet voor het eerst wat ‘verstandsverbijstering’ en ‘blinde woede’ betekenen. Het is beschamend. Ik hoor nog m’n eigen stem, schel overslaand, krijsend, ik weet nog mijn wanhoop.

16 december 2001: Het lijkt onmogelijk, maar de ellende is nog groter geworden. Ik schrijf heel langzaam, maar dan doe ik tenminste iets. Ik ben helemaal afhankelijk van M., die het ook niet meer aankan. Het lijkt wel of alle medicijnen tegen elkaar inwerken. (…) Ik kan uit geen enkele stoel opstaan, ik moet blijven zitten tot M. me overeind komt duwen. Ik heb mezelf weer erg bescheten. M. betrapte me en werd woedend. Ik moest hem al m’n schande van de kapotte anus tonen en dan vindt hij nóg dat ik me niet moet aanstellen. Gelukkig heeft hij me eergister gezegd dat hij van me houdt, dat wij één zijn, dat wij samen alles kunnen, maar als hij dan zo tegen me tekeergaat, me in die ijzige wc op wil sluiten, beweert dat ik alles enkel doe om hem te pesten, dan loei ik van vernedering en verdriet.

Dit bericht is geplaatst in Biografie, Proza met de tags , . Bookmark de permalink.

3 reacties op Geheim Dagboek 1942-2001

  1. Berend Willem Hietbrink schreef:

    Zeeland zeevaart zee land en dan weer zee… Een meer dan geografische naam. Hans Warren puur naakt eerlijke =natuurlijke schrijver zoals ik zelve…
    In de jaren 80 deed ik veld werk in Zeeland daar ik er van overtuigd dat de Grieken moeten gewoond hebben. Dat weet ik misschien wel heel alleen… Doch ik vermoed dat Warren er ook meer van wist gezien zijn Griekse intrest. Hietbrink verteld jaren dat Grieken hier eens vertoefde omdat er oude boeken over gaan. De Belg Charles de Grave en ook het Oera Linda boek beweren het. maar… Er zijn meerdere directe bewijzen en wel zeer recent. Morgen vertel ik u meer van
    Dit meest verbluffende oud nieuws.

  2. Berend Willem Hietbrink schreef:

    Omdat er na zoveel jaren nog geen
    Reacties wil ik deze schamelheid gaarne
    Doorbreken. Met louter logika. Jack Asselman
    Zaliger 1e boekverkoper Atheneum te
    Amsterdam kwam 1987 de winkel uitgerend…
    Met een open geslagen deel een der geheime
    Dagboeken… Riep tegen mij… Hier Willem
    Je hebt gelijk … Ja, Zeeuws dialekt stamt
    Af van het Grieks!!! En hij las het woord…
    Ketalanvano=ik heb het al lang vernomen,
    Ik weet het al… Ik heb het al gehoord etc…
    Daar als de Zeeuw spreekt lijkt alles nog
    Het meest op Ioonse eilanden taaltje.
    Zeus .= suis en dat doet de wind.
    Pandora open die zak en alle winden gaan
    Er van Doora Patrocules = Piet
    roekeloos… Achilles = hak hiel us…
    Alle klassieken gaan in oerspronkelijke
    De taal van Jakop van maerlant. Diets.

  3. Berend Willem Hietbrink schreef:

    Achilles=hak hiel los. Ik had ook de kroniek
    Van Smallegangen onder ogen en ook deze
    Rept van de ioonse kontakten in Zeeland.
    Doch Charles Joseph de Grave via Hubert
    Lampo ook door mij in lees honger
    geraadpleegd. De Friezen. En Zeeuwen
    Gezamenlijke tijdperk van geschieden.
    Je gelooft het niet, maar,.. In de compleet
    Atlantis studie op internet staat het
    Oera Linda boek op de 2 e plek van de index
    Na egiptische bronnen genoteerd; dat is
    4000 jaar voor nul. Op het stadhuis van
    Middelburg staat niet zo maar een Griekse
    Kruik … Handel met de oudheid als symbool.
    De boeken die er over gaan zijn te gretig
    geschreven veel klokken luiden zonder te weten
    Waar de klepel hangt. Kennis van dialekt
    Diets en oud Grieks of Ioons lost alle raadsels
    Op. Dan wordt Acropolis=ouwe kroon paleis…
    Ilias = al lees. Homerus=hoe maare us.
    Maare=om horen… Van Maerlant. Het ganse
    Byzantse tijdperk 1.500 jaar Grieks.
    Klasieker=ik lees zeker.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.