De Deltawerken

DeltaOmslagPZC 24 juni 2016

Hier werd iets groots verricht

De deltawerken brachten veiligheid en ontsloten meteen het tot dan geïsoleerde Zeeland. De Zeeuwen werden de nieuwe tijd in gekatapulteerd.

door Jan van Damme

Zo af en toe moeten we er weer eens bij stilstaan. Want voor je het weet vinden we het maar heel gewoon dat we ons nu veilig voelen achter deltadammen en -keringen. In dat opzicht komt De Deltawerken, een nieuwe uitgave van het Nederlands Architectuur Instituut in Rotterdam, op een goed moment. Met magnifieke (lucht)foto’s van Siebe Swart wordt eens te meer duidelijk, dat er de afgelopen zestig jaar iets groots is verricht in de Zeeuwse delta.
Het boek heeft een tweeledig doel. Een terugblik op de uitvoering van de deltawerken is logisch, we krijgen alle veertien ingenieursprojecten overzichtelijk voorgeschoteld. In die terugblik zit meteen de toekomst verscholen. Inzichten veranderen, de deltawerken moeten mee met hun tijd.
In de inleiding van het boek wordt er nog eens fijntjes aan herinnerd dat de waterstaatswerken veel hebben betekend voor de reputatie van Nederland. De grote meesters van de twintigste eeuw zijn niet de schilders en dichters, maar de waterbouwers en de landschapsarchitecten. Zij hebben Nederland op de wereldkaart gezet, met de Afsluitdijk en de deltawerken.
De aanleiding voor de waterstaatswerken was zoals zo vaak een catastrofe – ‘disaster driven’ in het jargon. In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 braken de dijken, 1836 mensen kwamen om het leven, 160.000 hectare land liep onder water, 30.000 huizen en boerderijen werden verwoest of beschadigd. En dat terwijl drie (!) dagen eerder het rapport ‘De afsluitingsplannen der Tussenwateren’ was gepresenteerd. Men wist dat de dijken te laag waren, maar de naoorlogse wederopbouw had prioriteit gekregen.
Veiligheid, kustlijnverkorting was één van de hoofddoelen van het deltaplan. Maar ook de factoren leefbaarheid en bereikbaarheid werden meteen meegenomen. Plannenmakers onderkenden dat Zeeland een geïsoleerde en daardoor achtergestelde regio was, die door de aanleg van dammen ‘de nieuwe tijd werd in gekatapulteerd’.
Zo geeft dit boek het gevoel dat er daadwerkelijk een Zeeland voor en na de watersnoodramp bestaat. Er was een noodlottige stormvloed nodig om de provincie aansluiting te laten vinden bij de moderne tijd. De waterbouwers hebben daarin een belangrijke rol gespeeld.
In de bespreking van alle keringen en dammen wordt duidelijk, dat ook de hele opzet van de deltawerken goed doordacht was. Van klein naar groot, van betrekkelijk simpel naar uiterst ingewikkeld. Zo was de in 1960 voltooide Zandkreekdam de achterdeur van het Veerse Meer, die ervoor zorgde dat de Veerse Gatdam later zonder al te grote technische problemen kon worden aangelegd. Bovendien werd die eerste dam een mooi voorbeeld van voortschrijdend inzicht. Tussen 2002 en 2004 werd er een doorlaat in gemaakt, die ervoor zorgde dat schoon Oosterscheldewater in het Veerse Meer te laten stromen.
Zo worden vele facetten van een groots waterstaatkundig project belicht. De waarschuwing voor de dreigende versnippering van het beheer klinkt meerdere malen. Veertien afsluitingen, in samenhang ontworpen, moet je als geheel blijven zien.

Marinke Steenhuis (red.): De Deltawerken – nai010 uitgevers, 224 pagina’s, 44,95 euro.

Bestel: De Deltawerken

Dit bericht is geplaatst in Watersnood, Waterstaat met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.