Van Dale 94: Propellor of propeller?

vandalevignetRein Leentfaar uit Breskens schrijft een wekelijkse column voor Zeelandgeboekt over de Dikke Van Dale. Over het nieuwe, misschien laatste papieren woordenboek. Ook van het Groene Boekje verscheen een nieuwe editie. Wat Rein uit de Van Dale haalt boeit. Je krijgt net weer eens een andere blik op een woord of een begrip, waaraan je in het dagelijkse leven gedachteloos voorbij gaat. Deze keer: Propellor of propeller?

**************************************************

Propellor of propeller?

Wat is de juiste schrijfwijze? Met spellingcorrector geen enkele probleem: ‘propellor’; krijgt een rood kringellijntje, ‘propeller’; niet. Statistisch heb je – situatie 2016 – ook veel minder kans met ‘*lor’; dan met ‘*ler’;. De eerste vorm geeft immers in VD 17 treffers (hits), de tweede maar liefst 964.

Daarom kunnen we dat eerste lijstje (met ‘*lor’) best integraal even doornemen: 1) bachelor: opleiding aan hogeschool of eerste deel universiteit, ook aldus behaalde graad. Aan de universiteit heb je ook nog ‘master’. Gerelateerde termen: hbo-bachelor, wo-bachelor, bachelor of arts (BA), bachelor of laws (LLB) en bachelor of science (BSc), 2) counselor (adviseur, vertrouwenspersoon), 3) exitcounselor = deskundige die personen deprogrammeert om ze zo te helpen onder een dwingende geestelijke invloed van anderen, bv. sekteleden, uit te komen, 4) flor = schimmellaag op (sherry)wijn, 5) hbo-bachelor – zie eerder, 6) lor: een vod, een prul. Vergelijk: het kan me geen lor (= niets) schelen), 7) en 8) ni fallor = nisi fallor (Latijn): als ik me niet vergis, 9) Selor = in BE Selectie en Oriëntatie (selectiebureau van de federale overheid), 10) en 11) semilor = similor = (s)pinsbek en dat is goudkleurige legering van koper en zink, 12) tailor: kleermaker, 13) technicolor (handelsnaam): procedé bij de vervaardiging van (de oudste) kleurenfilms waarbij kleuren afzonderlijk maar wel gelijktijdig zijn opgenomen, 14) tricolor (bnw.) = a) driekleurig, b) BE; niet algemeen; figuurlijk: belgicistisch, unitaristisch, 15) tricolor (znw.) = driekleurige amarant (Amaranthus tricolor), een plant dus, 16) VLOR = Vlaamse Onderwijsraad (instantie die de Vlaamse regering adviseert over onderwijsmateries) en 17) wo-bachelor – zie eerder.

Uit de 964 hits op ‘*ler’; – veelal eenvoudige woorden – doen we een absoluut willekeurige greep: 1) wortkoeler = arbeider in de brouwerij die de wort laat afkoelen, 2) tweedeprovincialer = BE; sport: ploeg uit de tweede provinciale afdeling, 3) thriller = spannende sensatieroman, -film, toneelstuk vol sensatie, meestal over misdaad, 4) steepler = steeplechaser, 5) satkiller = raket waarmee satellieten kunnen worden vernietigd die zich in een baan om de aarde bewegen, 6) quatre-mainsspeler, 7) Bijbelverteller, 8) pis-aller (Frans) = lapmiddel, pispaal, voetveeg. Een uitdrukking is ‘au pis-aller’, in het ergste geval, 9) mp3-speler, 10) luitspeler (!), 11) laissez-passer = het overlaten van de loop der zaken aan zichzelf = achteloosheid. NB Nu nog in VD zonder koppelteken, is fout, zal verbeterd worden, 12) kahler = de ziekte van Kahler: kanker van de plasmacellen in het beenmerg, 13) ik-verteller = iemand die in een ik-roman in de ik-vorm vertelt (koppelteken vanwege de zogenaamde zelfnoemfunctie; vergelijk oeps-gevoel: het gaat om het woord ‘oeps’ zelf), 14) hooipeiler = iemand die hooibergen op broeien onderzoekt, 15) xylofoonspeler, 16) cd-romspeler, 17) hoekpijler = hoekpilaar, 18) heckler = iemand die voorstellingen, debatten enz. opzettelijk verstoort door te roepen of door voortdurend kritische vragen te stellen, 19) croquetspeler, 20) xtc-dealer (ecstasydealer), 21) CO 2 -vervuiler, bokstriller (uit de muziek!, onzuiver, onzeker of ongelijk uitgevoerde triller = versiering bestaande in snelle afwisseling van een hoofdnoot en een bovenseconde), 22) Appenzeller kaas (= appenzeller), 23) 06-dealer, 24) aadler: in verouderde literaire taal: adelaar en 25) ankeiler = tot lezen uitnodigende tekst op de voorpagina van een krant of tijdschrift, of op een homepage.

En nou gaat u me toch niet vertellen, dat u hier helemaal geen lor aan vond?

Rein Leentfaar – foto Peter NicolaiNicLeentfaar2.jpg

Dit bericht is geplaatst in Woordenboek met de tags . Bookmark de permalink.

3 reacties op Van Dale 94: Propellor of propeller?

  1. Mieke Schepens schreef:

    Prachtig, deze column. Vooral de luitspeler en het oeps-gevoel zorgden voor een glimlach. Graag gelezen!

  2. Jan Zegers schreef:

    Gelukkig hebben we de dikke Van Dale en Rein Leentfaar. Bij het lezen merk ik dat mijn parate kennis in hoge mate tekortschiet.

  3. Johan Everaers schreef:

    Ik heb ze uiteraard niet geteld, maar laissez-passer lijkt me geen woord dat eindigt op ler. Het zouden er echter geen 963 worden want laisser-aller past er natuurlijk weer prima bij.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *