Gids van joods erfgoed

joodsegidsPZC van 27 mei 2016

Tekens van nieuwe toekomst

De Gids van joods erfgoed in Nederland toont eeuwen bewogen historie. In Middelburg en Zierikzee is het joodse verleden nog steeds tastbaar.

door Jan van Damme
Het heeft eigenlijk best lang geduurd. Kennelijk was de schaamte over wat er tijdens en ook na de Tweede Wereldoorlog met de joden is gebeurd zo groot, dat we niet konden of durfden herdenken. Pas de laatste twintig à dertig jaar worden er op grote schaal gedenkstenen en plaquettes onthuld ter herinnering aan het bijna onbenoembare. Ook worden er – zoals in Middelburg – synagoges hersteld en begraafplaatsen weer toonbaar gemaakt, ten teken dat er sprake is van een voorzichtig herstel van joods religieus en traditioneel leven. De pas in de Zeeuwse hoofdstad onthulde ‘struikelstenen’ voor de huizen van in de oorlog wegevoerde joden zijn de nieuwste vorm van ‘publiek’ herdenken.
Sinds kort is ook de Gids van joods erfgoed in Nederland beschikbaar. Een uitgebreid overzicht van wat er her en der aan gebouwd joods erfgoed is overgebleven. Veel aandacht voor Amsterdam, uiteraard. Maar ook ‘de provincie’ komt ruim aan bod.
In het inleidende hoofdstuk wordt in het kort teruggeblikt op vijf eeuwen joodse aanwezigheid in Nederland. De komst van de sefardische joden uit Portugal en Spanje na 1585, later ook de immigratie van asjkenaziem of Hoogduitse joden. De Republiek was een tolerant eiland binnen Europa nadat in de Unie van Utrecht in 1597 was vastgelegd dat niemand ‘om zijn geloof’ vervolgd kon worden. In 1796 stelt de Nationale Vergadering van de Bataafse Republiek nog eens vast ‘dat geen Jood zal worden uitgestooten van eenige rechten of voordeelen’. De meeste joden bleven desondanks arm. Pas in de 19e eeuw kwam het integratieproces goed op gang, in 1940 was er sprake van een ‘vernederlandst jodendom’.
De Gids van joods erfgoed vertelt de geschiedenis van de joodse gemeenschappen in Middelburg en Zierikzee. En wat er in de steden aan het jodendom herinnert. In Middelburg zijn dat de in 1994 gerestaureerde en weer in gebruik genomen synagoge en de twee begraafplaatsen: de asjkenazische aan het Seisplein en de sefardische aan de Jodengang. De laatste stamt uit 1655 en is één van de oudste in Nederland. Nadat de begraafplaats in 1721 werd gesloten, raakte het geheel in de vergetelheid. Engelsen die begin vorige eeuw op zoek waren naar de laatste rustplaats van rabbijn Menasseh ben Israel zorgden voor hernieuwde aandacht. Verder wordt gewezen op het huis van de sefardische familie De Pinto aan de Rouaansekaai, het geboortehuis van Etty Hilleum op het Molenwater en het kantoor van de firma Polak en Zoon op de Loskade.
In Zierikzee wordt de lezer geleid langs de voormalige synagoge in de Meelstraat, het oude slachthuisstraatje De Hem, de katoenweverij van Salomonson en de begraafplaats.

Jan Stoutenbeek en Paul Vigeveno: Gids van joods erfgoed – Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 496 pagina’s, 39,99 euro.

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Godsdienst, Reisgids met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *