De Spuije voorjaar 2016

2253_001Iedereen denkt bij de naam Schmidt aan Annie M.G., literaire moeder van Dikkertje Dap, Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet, Floddertje, Wiplala en nog vele, vele andere jeugdhelden. Maar – o verrassing – ze had ook een vader: dominee Johan Daniël Schmidt (1871-1951). Hij was van 1909 tot september 1945 verbonden aan de hervormde kerk van Kapelle. Voor de inwoners van Kapelle-Biezelinge was hij lange tijd bekender en belangrijker dan zijn dochter. ,,Hij was een begrip, een man van groot aanzien en natuurlijk gezag”, schrijft Kees van Oosten in het jongste nummer van de Spuije, het tijdschrift van de heemkundigen en museumvrienden op de Bevelanden.

In kerkelijke kringen wordt ook wel over de houdbaarheidsdatum van een dominee gesproken. Een gemeente en een voorganger kunnen op elkaar uitgekeken raken. Van Oosten: ,,Bij ds. Schmidt was het tegenovergestelde het geval. Hoe langer hij in Kapelle ‘stond’ hoe geliefder hij werd. Vanaf z’n komst tot aan z’n vertrek zat de kerk vol. Meer dan 3.000 (!) keer ging hij voor in een dienst en al die keren kon je een speld horen vallen, zo boeiend wist hij te vertellen.”

De ‘tentzending’ – een interkerkelijke organisatie op het gebied van evangelisatie – bracht hem in de zomer van 1909 naar Goes. Daar zag de kerkenraad van de hervormde kerk van Kapelle hem aan het werk. Die moeten we hebben, dachten ze. En ze kregen hem. Van Oosten: ,,Hij was zo in de smaak gevallen dat de zuinige kerkvoogdij snel inging op z’n financiële eisen en de aangeboden jaarwedde van f. 1.400,- ijlings met f. 200,- verhoogde tot f. 1.600,-.”

Honderden dopen, honderden begrafenissen, honderden huwelijken. Van 1920 tot 1945 was hij voorzitter van de vereniging Liefdadigheid naar vermogen. De dominee was ook een gestudeerd man. In 1915 promoveerde hij in Utrecht tot doctor in de godgeleerdheid op het proefschrift ‘Weezenverpleging bij de Gereformeerden in Nederland tot 1875’. Hij had ook voor zijn tijd redelijk vooruitstrevende ideeën, zeker als het over de positie van de vrouw ging. Zo was hij het niet eens met Paulus, dat de vrouw onderdanig moest zijn aan de man. Tijdens de doop van een kind van een ongehuwd meisje keek ds. Schmidt van links naar rechts en zei: ‘Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen’.

In 1927 deed de gemeente Sittard een beroep op hem. Hij bedankte. Dat ondanks zijn echtgenote Truida, die haar draai niet kon vinden in Kapelle en heel graag weg wilde. Van Oosten: ,,De kerkvoogdij ging ijlings in op de door haar gewenste verbouwingen en de dominee zelf werd overladen met stoffelijke en geestelijke blijken van sympathie.” Officieel ging hij in 1943 met emeritaat, maar hij bleef aan tot 1945. Toen verhuisde hij met zijn vrouw naar Den Haag. In 1951 keerde hij terug naar Kapelle, om er begraven te worden.

Leuk dat zo eens de schijnwerper wordt gericht op de vader van. Het lijkt erop dat Annie haar verteltalent van zeer nabij had meegekregen.

*******************

In dit nummer komt nog een dominee aan het woord: dominee Henk Aalbers in Rilland tijdens de Tweede Wereldoorlog. We krijgen de brief te lezen, die hij 24 mei 1945 schreef aan familie in het noorden van het land. Zo krijgen we een ooggetuigenverslag van de bevrijding. Het was spannend. Na Dolle Dinsdag was er hoop: ,,We dachten dat Zeeland zou leegstromen en zonder verder verzet door de geallieerden bezet worden.” Dat liep echter heel anders. Op 12 oktober 1944: ,,We hoorden roepen, mensen renden langs de straat. ’t Waren granaten, die vlak bij ons dorp neerkwamen en een paar tussen de boerderij naast ons en ons huis. Je begrijpt, hoe we schrokken, we schoten ons keldertje in. We hadden toen ook een ondergedoken man in huis en die kwam ook naar beneden, ’t Eerste werk, dat we deden, was de tralies van het kelderraampje loswrikken, om een nooduitgang te hebben.”

De maanden na de bevrijding waren nog moeilijk genoeg. Voedsel was er wel. Gas, licht en water niet. Het huis was ook deerlijk beschadigd.

De dominee had nog geen totaal overzicht van de bevrijding. Hij schrijft dat Walcheren het zwaarst getroffen was. Daarna kwam Zuid-Beveland met Ellewoutsdijk, Hoedekenskerke en ‘s-Gravenpolder. Rilland zou de vierde zwaarst getroffen gemeente zijn. Kennelijk was de dominee niet op de hoogte van de situatie in West-Zeeuws-Vlaanderen.

De winter 1944-1945 was streng. Het was zo koud, dat zelfs een dominee… ,,Alle velden stonden vol met palen en de hele bevolking sloeg aan ’t stelen, wij incluis.” De Rommelasperges leverden kennelijk goed brandhout op. Hoe turbulent de tijd was geweest, blijkt uit het aantal verschillende ‘logé’s’: ,,We hebben nu van allerlei gehad: eerst moffen, toen Canadezen, daarna eens voor een nacht 9 Engelsen, een Ireneman, een Amerikaan (mormoon op zoek naar geloofdgenoten!) een week geleden een Rotterdamse onderwijzer met een Joegaslavier. Er is een Pool bij ons geweest, die samen met Niemoller gezeten had, 6 jaar lang gevangen, gemarteld en tenslotte ontvlucht. ’t Was een wonderlijke tijd.”

*************************

Hans de Vos wijdt een uitgebreid artikel aan de katholieke begraafplaats aan de Zuidvlietstraat in Goes. Het kerkhof deed dienst van 1885 tot 1990. Het verhaal van de verwerving van de grond, de bijzondere inrichting van het perceel in ovalen en wie er ter aarde werden besteld is meteen het verhaal van de katholieke emancipatie in de Nederlandse verzuilde maatschappij. Het kerkhof had ook een stukje ongewijde grond: voor de ongedoopte kinderen en voor de volwassenen die een doodzonde hadden begaan, onder wie zelfmoordenaars – ‘die wierre over d’aege ezet’. De gewijde grond was in vijf klassen ingedeeld. De eerste en tweede klasse mochten een monument, zerk of stenen kruis plaatsen, de derde moest het doen met ijzeren kruisen, de vierde met houten, en de vijfde kreeg helemaal niks op het graf. Dit artikel krijgt een vervolg.

De Spuije, tijdschrift van de Heemkundige Kring De Bevelanden en de Vereniging Vrienden van het Historische Museum De Bevelanden, aflevering 97, voorjaar 2016.

Dit bericht is geplaatst in Heemkunde, Tijdschriften met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *