Mies

miesWat een heerlijk boek. Je proeft het plezier van de schrijfster Ada van Benthem Jutting (1929). Vanuit de bewaard gebleven correspondentie van haar tante Mies (1876-1928) schetst ze met behulp van kranten, andere bronnen en eigen herinneringen een sfeervol beeld van Middelburg in de eerste helft van de 20ste eeuw. Mies van Benthem Jutting dreef met haar broer Jaap de in 1801 opgerichte boekhandel. Een paar maanden na haar overlijden trouwde Jaap met de verpleegster van Ada. Weer ruim een jaar later werd hun dochter Ada geboren. Boven de boekwinkel in Middelburg. Zij schrijft nu over haar tante Mies, die ze dus nooit heeft gekend. Maar die toch heel dichtbij is.

PZC 19 februari 2016

Mies, de dame van de boeken
Mies van Benthem Jutting in Middelburg

Welkom in het oude Middelburg van boekverkoopster Mies van Benthem Jutting (1876-1928).

door Jan van Damme
Middelburg rond 1900. Een slaperig provinciestadje. Met een prachtige boekhandel, dat wel: Van Benthem & Jutting.
Gaat er een bel rinkelen? Tot 1998 was de in 1801 opgerichte boekwinkel te vinden in de Lange Delft. ‘Hofleverancier’ stond er op de gevel. Dat wapenbord is verdwenen. De boeken werden vervangen door lipstick en geurlijnen.
Nu komt die boekhandel in volle glorie terug. In boekvorm, hoe toepasselijk. En dan niet eens een echte bedrijfsgeschiedenis, maar veel meer een verhaal over de mensen die een eeuw geleden dat bedrijf draaiende hielden: Mies (1876-1928) en haar broer Jaap (1879-1967) van Benthem Jutting.
Het boek waar het om gaat heet Mies, naar boekverkoopster Mies van Benthem Jutting. Het is geschreven door Ada van Benthem Jutting (1929), de dochter van de hierboven genoemde Jaap. Mies was haar tante. Ada kreeg een dertigtal brieven van haar tante Mies overgeleverd. Er zijn er meer geweest, maar die hebben de latere familiecensuur niet overleefd.
De brieven beslaan grofweg de jaren 1900-1928. Ze zijn chronologisch in de verhaalvorm van het boek opgenomen. Ada van Benthem Jutting – ze was dertig jaar verslaggeefster bij Het Parool – noemt haar boek in de ondertitel ‘een uit de hand gelopen reportage’. Vanuit de brieven schetst ze met aanvulling van kranten, algemene bronnen en ‘opwellende herinneringen’ een sfeervol beeld van Middelburg in de eerste helft van de 20ste eeuw.
Het hart van het boek wordt gevormd door de jaren 1914-1918, als de Eerste Wereldoorlog ook het neutrale Nederland wakker schudt. Mies zet zich volop in voor de opvang van de Belgische vluchtelingen die Zeeland overspoelen. Op 17 oktober 1914 schrijft ze: ,,We zijn gezond, maar hebben het overdruk. (…) Deze week is echt verschrikkelijk geweest. We zijn kilo’s afgevallen. Als men een dikkert op straat ziet, is het persé een Belg, want die worden aan alle kanten te goed gedaan. Een magere is persé een Middelburger, want we hebben geen tijd om te eten, te slapen.’’ Mies richt een naaiatelier in voor de vluchtelingen, ze bezorgt lectuur bij de in de provincie gestationeerde militairen. Ze heeft contact met bekende figuren als advocate en fotografe Anne Bolle en de Amerikaanse Nederlander Hendrik Willem van Loon.
Na een jaar ziekte overlijdt Mies op 10 april 1928. Ze is ongehuwd gebleven. Ada Went uit Amsterdam was haar particuliere verpleegster. Broer Jaap trouwt op 28 juli 1928 met die Ada. Op 16 november 1929 wordt dochter Ada, de schrijfster van het boek, geboren.

Ada van Benthem Jutting: Mies. Een uit de hand gelopen reportage – Eigen uitgave, 206 pagina’s, 19,50 euro.

*****************************

Bovenstaand artikel stond vrijdag 19 februari 2016 in de PZC. Als de papieren krant meer ruimte had geboden, dan had ik graag nog het volgende aan het verhaal toegevoegd:

Ada van Benthem Jutting, de schrijfster van het boek, was dertig jaar lang verslaggeefster bij Het Parool in Amsterdam. Daar woont ze nu nog. Ze schrijft: ,,Nu, met pensioen, kan ik het schrijven niet laten. Dit boek is mijn lange-baan-debuut.”

Het boek is een mooie en overtuigende sfeertekening van het Middelburg begin 20ste eeuw. Aan de hand van de overgebleven brieven van Mies. Dat moet een stevige en doortastende tante zijn geweest. Ongehuwd. Vanaf haar 25ste was ze samen met haar broer Jaap verantwoordelijk voor de boekhandel. Het was in de tijd dat er wel meer weerbare vrouwen waren in Middelburg. Henriëtte van der Mey (1850-1945) was de eerste vrouwelijke verslaggever in vaste dienst: ze werkte voor de Middelburgsche Courant. En een vrouw als Anne Bolle (1883-1965) was advocaat en procureur in Middelburg.

Mies van Benthem Jutting heeft Anne Bolle ontmoet toen ze zich beiden op vele manieren sterk maakten voor de opvang van Belgische vluchtelingen. Die oorlogsjaren vormen de kern van het boek, uit die tijd zijn de meeste brieven van Mies bewaard gebleven.

Schrijfster Ada zegt zelf het volgende over haar belangrijkste bronnenmateriaal (pag. 118): ,,Het is zeker dat ze (Mies) veel meer brieven aan Tante heeft geschreven. Wie de selectie heeft gemaakt weet ik niet. Wat ik ook niet weet is of de verdwenen brieven een interessante inhoud hadden. En of er ook brieven zijn geweest waarin ze haar eigen innerlijke gevoelens heeft beschreven. Heeft ze ooit een echte vriend of vriendin gehad? Waren er ooit trouwplannen? Hoe ging dat samenwonen tussen broer en zus? Uit niets blijkt dat ze onderling problemen hadden, maar ze gingen wel hun eigen gang. Het zijn vragen die nooit meer beantwoord zullen worden…”

Het is Ada van Benthem gelukt een betekenisvolle en onderhoudende biografie van haar tante te schrijven, waarbij ze haar journalistieke achtergrond niet verloochent. Dat is – hoop ik – voor velen een reden om dit boek ter hand te nemen en met heel veel plezier te gaan lezen.

 

Dit bericht is geplaatst in Biografie met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *