Zeeuwse schrijvers 57: Jan van Tienen

Tienen

Mario Molegraaf schrijft wekelijks een kort portret van een Zeeuwse schrijver. Zeeuws qua persoon en/of qua inhoud. Deze keer aflevering 57: Jan van Tienen. ‘Denk je nog wel eens na over die overleden broer en zussen van je, ma?’ Haar vork valt in de satésaus en ze huilt zachtjes.

Geheimen bij de nasi

Jan van Tienen

door Mario Molegraaf

Om een of andere reden gebeurt het altijd onder het eten. Onverhoeds dringen zich dan de gruwelijke geheimen, de beklemmende bekentenissen, de verontrustende vragen op. In het onlangs verschenen Er is niets wat hier nog blijft door Jan van Tienen staat er nasi op tafel. Als zestienjarige confronteert hij zijn moeder ineens met de onbespreekbare familiekwestie: ‘Denk je nog wel eens na over die overleden broer en zussen van je, ma?’ Haar vork valt in de satésaus en ze huilt zachtjes.

De vraag en het boek gaan over de zelfmoorden, binnen twee jaar, van Bernadette, Joanne en Joris. Wat is er gebeurd? Heeft het iets te maken met een haargroeimiddel en een dokter K.? Jan van Tienen ging navraag doen, wat tot opschudding leidde in de familie, en vertelt over zijn zoektocht. Die hem, zou je kunnen zeggen, niets leert, want hij krijgt slechts ‘minuscule biografische flarden, losgezongen van duidelijke tijdlijnen’ te horen. Die hem, kun je net zo goed beweren, juist veel leert, over hemzelf, over hoe mensen zijn, over het leven.

Het is Jan van Tienens eerste boek, maar hopelijk nog lang niet het laatste. Op aansprekende, bewogen, betrokken en vooral ook geestige toon vertelt hij een Zeeuwse familiegeschiedenis. Uiteraard wordt soms onvervalst Zeeuws gepraat. ‘Aan moeders,’ luidt de opdracht, met de typische s. Voor Tholen, in de literatuur zo karig bedeeld, is een belangrijke rol weggelegd. De schrijver groeide er in een katholiek gezin op.

We maken ‘langs dijken en sloten en zonneblinkend water’ een uitstapje naar een ander Zeeuws eiland, naar Kriekendorp dat je op geen kaart zult vinden. Hij heeft namelijk bepaalde feiten aangepast. Zo wordt hij, terwijl hij probeert het ontstellende familiegeheim te ontraadselen, toch ook weer medeplichtig aan het grote familiecomplot. Wat is dat toch met familie, de verboden knoppen, de gesloten gebieden, de dreiging achter voorgewende gezelligheid, de tijdens de maaltijd gevoerde oorlogen? Wij weten iets van elkaar en anderen mogen het niet weten. Ik zwijg als jij zwijgt.

*********************************************************

PZC 16 oktober 2015, editie Beveland

Waarom uit ’t leven stappen?

Een oom en twee tantes van oud-hoofdredacteur van Vice, Jan van Tienen, pleegden zelfmoord. Hij had veel vragen over wat was gebeurd.

Oud-Tholenaar schrijft boek over suïcide in familie

door Hayte Hugo

Veel mensen hebben wel iets in hun familie waar vragen over bestaan. Iets waar niemand het liever over heeft, maar wat op de achtergrond toch nog wel speelt. Dat gevoel had de uit Tholen afkomstige Jan van Tienen al vanaf zijn kinderjaren over zijn eigen familie. Zo’n drie jaar geleden besloot hij een boek daarover te schrijven. Dat komt vandaag uit met de naam Er is niets wat hier nog blijft.

20151014 AMSTERDAM  Jan van Tienen, afkomstig uit het Zeeuwse Tholen, publiceert over twee dagen een boek. Uitgever is Prometheus. Vanavond heeft een van onze verslaggevers een interview met Van Tienen in Amsterdam.

Jan van Tienen – foto Bram de Hollander

,,Van 1985 tot 1987 zijn een broer en twee zussen van mijn moeder uit het leven gestapt. Ik ben geboren in 1985, dus ik heb ze niet gekend. Toch heeft bij mij altijd de vraag geleefd: wie waren die mensen? Drie jaar geleden begon ik echt direct vragen te stellen aan de mensen om mij heen. Daar heb ik nu een boek over geschreven.” Het boek is geen verhaal over de levensloop van de overledenen, maar een ‘verhaal over een verhaal’.
De proloog van Er is niets wat hier nog blijft gaat over een verjaardag van een oom. Alle familieleden zitten in een kring, praten voornamelijk over koetjes en kalfjes. Van Tienen: ,,Iedereen kent zulk soort verjaardagsfeestjes wel. Iedereen praat wel met elkaar maar er ontstaat nooit een echt gesprek. Het staat symbool voor de zwijgzaamheid in de familie. Je merkt dat het moeilijk is het over bepaalde onderwerpen te hebben.”

Die proloog speelt zich voor de afronding van het boek. Er wordt kort in gesproken over de voortgang ervan. Het wordt meteen duidelijk dat niet alle familieleden tevreden zijn over de publicatie. ,,Dat maakte het voor mij soms lastig bepaalde vragen te stellen”, zegt de voormalige hoofdredacteur van Vice, een website die gericht is op jongvolwassenen. ,,Vaak voel je het aan als iemand meer weet dan wat diegene op dat moment zegt, maar je wilt hem of haar geen pijn doen met je vragen. Ook kwamen er soms heftige reacties van familieleden die dit niet naar buiten willen laten komen.”

Met zijn boek wilde Van Tienen niet alleen meer te weten komen over die familieleden, maar ook over zichzelf. ,,Ik ben bijvoorbeeld meer parallellen gaan zien met familieleden; je herkent dingen van jezelf in de gesprekken over anderen. Zo ben ik ooit na een avondje carnavallen in Bergen op Zoom lazarus richting huis gelopen. Op een gegeven moment kreeg ik het idee aan te bellen bij een vriend, waarna zijn ouders mij naar huis brachten. Pas na een gesprek met een familielid kwam ik erachter dat mijn moeder ook ooit zoiets heeft gedaan. Dat vind ik zo mooi, zeker gezien het feit dat zij zeven jaar geleden is overleden. Je gaat op zoek naar het diepe menselijke in jezelf.”

Er is niets wat hier nog blijft is het eerste boek van Van Tienen. ,,Het was soms lastig om de rode draad te vinden. Toch denk ik dat het wel is gelukt.” De titel zag Van Tienen ooit bij een geschreven knipsel van zijn oma. ,,Later kon ik het helaas niet meer terugvinden. Dat maakte het voor mij poëtisch. Het verhaal gaat over mensen die er niet meer zijn. Bij het schrijven is mij opgevallen welke impact suïcide heeft op de mensen die overblijven. Toen ik begon met het boek was ik naïef, ik heb het onderschat. Nu besef ik dat er zo veel vragen overblijven. En zo veel pijn en verdriet.”

Bio:
Jan van Tienen. Geboren op 8 maart 1985 in Bergen op Zoom. Opgegroeid in Tholen. Middelbare school: Scholengemeenschap ’t Rijks in Bergen op Zoom. Journalistiek gestudeerd en afgerond in Tilburg. Na een stage bij Vice werd hij gevraagd om hoofdredacteur te worden, daar van 2008 tot 2012 als hoofdredacteur gewerkt. Nu freelance-journalist en copywriter. Woont sinds 2008 in Amsterdam. Heeft een vriendin.

Jan van Tienen: Er is niets wat hier nog blijft – Uitgeverij Prometheus, 208 pagina’s, 17,95 euro.

Dit bericht is geplaatst in Biografie met de tags , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *