Fietsen langs sporen van de oorlog

Dat de bevrijding van Zeeland in 1944 een zware strijd is geweest, dat weten we wel. Dat er her en der nog steeds bunkers, monumenten en andere ‘erfenissen’ staan, dat is ook bekend. Maar hoe vaak de jaren 1940-1945 nog zomaar in straatbeeld en landschap opduiken, dat realiseer je je pas als je ze bij elkaar ziet in een overzichtelijke gids. Die gids is er nu, met nog een sportieve component erin verweven ook: Fietsen langs sporen van de oorlog in Zeeland.

Dramatische gebeurtenissen hebben een eigen levenscyclus, zo lijkt het. Ik heb het meegemaakt, toen we in de PZC in 2003 terugblikten op de watersnoodramp van 1953. Tot die tijd hadden de meeste mensen, die de Ramp hadden overleefd, absoluut geen behoefte gehad om hun verhaal te vertellen. Toen we een halve eeuw na de overstroming een oproep in de krant plaatsten om foto’s en verhalen in te sturen, was het net of er een dijk doorbrak. De redactie kreeg stapels met brieven en foto’s te verwerken, die een vaak hartverscheurend beeld gaven van het drama. Kennelijk was de tijd er rijp voor om te gaan vertellen.

Met de oorlog deed zich dat verschijnsel ook voor. In de PZC stonden we begin jaren 1990 stil bij de Tweede Wereldoorlog, een halve eeuw geleden. Ook toen nog veel bitterheid, met name over de bevrijding van West-Zeeuws-Vlaanderen, maar er werd volop verhaald.

Nu zijn we ruim vijftien jaar verder, en is de tijd kennelijk rijp voor een fietstocht langs ‘de oorlog’. Als ik het zo schrijf, lijkt het misschien dat er een licht sarcastische toon in de vorige zin is verstopt. Dat is niet de bedoeling. Ooggetuigen worden schaarser, en tijd heelt misschien niet alle, maar toch wel heel veel wonden.

Dus is het tijd om te gaan fietsen. Fifi Visser (tekst) en Gijs Haak (fotografie) uit Middelburg hebben veertien tochten in het boekje opgenomen. Van 19 tot 49 kilometer, en ze volgen zoveel mogelijk het fietsknooppuntensysteem.

Op elke route staat een thema of gebeurtenis centraal. Tussen Hulst en Axel gaat het over het begin van de bevrijding: ‘De Polen komen’.  Biervliet, IJzendijke en Hoofdplaat liggen net aan de andere kant van de Braakman, en zijn het toneel van de verrassende landing van Canadese troepen. In de route die Breskens, Groede en Schoondijke met elkaar verbindt, staat het bombardement op Breskens (11 september 1944) centraal. Tussen Aardenburg, Oostburg, Cadzand en Sluis gaat het natuurlijk over de uiterst moeizame opmars van de geallieerden, en de zware beschietingen die vaak meer burgers dan (Duitse) militairen troffen.

Bij Nieuwdorp en Arnemuiden fietsen we langs ‘De slag om de Sloedam’; de tocht langs Westkapelle, Domburg en Zoutelande heeft de inundatie als thema. In Middelburg en de regio ten noorden van de stad met Serooskerke, Vrouwenpolder en Veere, komen zowel 1940 (de brand van Middelburg) als 1944 (inundatie) ruim aan bod. Bij Zoutelande staat de Atlantikwall centraal. De bevrijding van havenstad Vlissingen heeft een eigen route gekregen, met uitstapjes naar Rammekens en Park Toorenvliedt in Middelburg.

In de omgeving van Kapelle en Wemeldinge gaat het over de Franse hulp in 1940, met een monument voor de gevallen Franse militairen bij de Postbrug en natuurlijk de Franse militaire begraafplaats in Kapelle. De bevrijding van de Zak van Zuid-Beveland – route langs Baarland, Hoedekenskerke, Kwadendamme en Ellewoutsdijk – ging gepaard met een amfibische operatie door Schotse militairen. Bij Rilland , Krabbendijke, Kruiningen en Waarde volgen we de Canadezen tijdens de moeizame bevrijding van het smalste stukje Zeeland.

Op de kop van Schouwen fietsen we met de Tien van Renesse in het achterhoofd. De route tussen Zierikzee, Bruinisse en – met het pontje – Anna Jacobapolder, heeft eveneens betrekking op de periode na oktober-november 1944, toen van Zeeland alleen Schouwen-Duiveland nog niet bevrijd was.

Visser en Haak hebben al met al een uiterst informatieve gids samengesteld. Je kunt wel merken dat ze zich niet voor het eerst met ‘de oorlog’ bezig houden. De documentairefilm (2009) over de bevrijding van Zeeland, die nog steeds in het museum in Nieuwdorp draait, is hún werk. Hoewel veel foto’s door het bescheiden formaat van het boek klein moesten worden afgedrukt, is de kwaliteit van de beelden erg goed. In de tekst zorgen de kernachtige herinneringen van ooggetuigen voor beleving en inleving. Fifi Visser kent bovendien de macht van het getal. Even melden, dat er bij de bevrijding van Sluis 65 mensen omkwamen, onder wie niet één Duitser, verklaart dat de viering van de bevrijding lange tijd gemengde gevoelens opriep.

En zoals dat gaat met dit soort onderwerpen, opeens loop of fiets je in een eigen stukje geschiedenis. Dat gevoel bekruipt me in elk geval als ik over de fontein van Groede lees. Die blijkt in 1947 geschonken door Nederlandse militairen, die vlak voor de oorlog in Groede waren gestationeerd. Een cadeautje, als dank voor de hartelijke ontvangst in het dorp. Het gaat over de fontein in wat ik nog altijd de Parochieput noem. Waarom heeft niemand me ooit verteld dat die fontein een cadeau was van Nederlandse militairen? Omdat er bijna niet over de oorlog werd gepraat? Nu ik het weet krijgen de herinneringen aan alle kinderavonturen op de rand van de Parochieput er alleen maar een warmere kleur door.

Fifi Visser en Gijs Haak: Fietsen langs sporen van de oorlog in Zeeland – Uitgeverij Den Boer/De Ruiter, 9,90 euro.

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis, Reisgids, Tweede Wereldoorlog. Bookmark de permalink.

0 reacties op Fietsen langs sporen van de oorlog

  1. Groenendijk Rob schreef:

    Bovenstaand boekje is dat wat voor een spreekbeurt van mijn oudste dochter (12)op school.
    Kan ik dat hier bestellen dan,of moet je daar speciaal voor naar een boekhandel??

    Mvg Groenendijk Rob

  2. Jan van Damme schreef:

    Beste Rob Groenendijk,

    ik weet niet zeker of het boekje geschikt is voor een spreekbeurt. Het is in elk geval niet speciaal voor kinderen geschreven. Maar ik denk dat er wel leuke en interessante dingen in staan, die uw dochter goed kan gebruiken voor haar verhaal. Kijk voor het globale overzicht van de oorlog ook even op de website Geschiedenis van Zeeland. Het boek is te koop of te bestellen bij de Zeeuwse boekhandels.

    Vriendelijke groet, Jan van Damme

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.