Dominee zoekt God

wimDominee zoekt God, het nieuwe boek van Wim Jansen, is sinds vorige week beschikbaar. Ik sprak de auteur naar aanleiding van zijn boek voor een portretterend verhaal in de PZC. Het resultaat is een artikel dat ingaat op de persoon, en dat dus indirect ook informeert over het boek. Lees het interview en geloof (!) maar dat de nieuwe uitgave zeker de moeite waard is voor mensen die nog wel eens vertwijfeld naar boven kijken.

PZC zaterdag 17 oktober 2015

Ik zou een pleister op duizend
wonden willen zijn

Dominee Wim Jansen van de Koorkerk in Middelburg stopt. Niet helemaal, maar bijna. Op zijn 65ste en na zijn tweede hartinfarct is het tijd om de balans op te maken. Hij heeft erover nagedacht. Gisteren presenteerde hij zijn boek <CF3005>Dominee zoekt God,</CF> een milde terugblik op het leven van een predikant die niet op alle vragen een antwoord heeft. ,,Ik hoop nu meer als kloosterling te gaan leven, met meditatie en veel rustmomenten. Op die manier maak ik mijn eigen klooster.’’

door Jan van Damme
Een pittig zomertje dit jaar. Het zijn zijn woorden. Het is zijn manier om te vertellen dat het even niet zo goed met hem ging. Wim Jansen, dominee in Middelburg en Delft, was er bijna niet meer geweest.
,,Het was de nacht van de eerste op de tweede Pinksteren. Ik herkende het gevoel. Twaalf jaar geleden heb ik al eens een hartinfarct gehad, een propje in de kransslagader. Nu voelde ik dezelfde indringende pijn, die niet zakte. Een maand eerder was ik nog naar het ziekenhuis geweest omdat ik zo’n hoge bloeddruk had. Ze konden niks vinden. De longarts constateerde dat ik een conditie had, goed genoeg om mee te doen aan de Olympische Spelen. Die pinksternacht dus, ambulance, ziekenhuis. De ‘stent’ van de vorige keer bleek verstopt te zitten, en er waren nog een paar andere vernauwingen. Dat kon niet in één keer worden verholpen. De daaropvolgende vijf weken heb ik vier keer in het ziekenhuis gelegen. Toen ging ook het dotteren nog mis. Hoewel dat eigenlijk een routinezaak is, tegenwoordig. Je merkt dan in de operatiekamer de paniek om je heen. Dat moment dacht ik: Jansen, dit was het dan.’’
Inmiddels is hij weer redelijk opgekrabbeld. We zitten in zijn studeerkamer, in een Vlissingse wijk niet ver van het strand. Dat is geen toeval. Hij benadrukt het meerdere keren: een benauwde stad is niks voor hem, ruimte moet hij hebben. De woonkamer is op de eerste verdieping gesitueerd, voor het uitzicht. Groen, licht, water, hij is niet voor niets een bewonderaar van de Vlaamse schrijver Felix Timmermans, diens Pallieter is een geliefde lofzang op de natuur.
Zijn herkomst, opgroeien in een aan de chemische industrie opgeofferd gehucht bij Terneuzen, het boerengezin met vijf kinderen, hij de jongste – Wim Jansen heeft er boeken over geschreven, met titels als Boerenkind en Vlammend Paradijs.
Ik ken zijn oudere broer Jan Jansen, voormalig journalist. Zoals Wim daar zit, zijn manier van spreken met een aangeboren dikke Zeeuws-Vlaamse aanzet, de enigszins luie oogopslag: ongelooflijk, ze zouden tweelingbroers kunnen zijn. Dat zeggen er wel meer, knikt Wim.

Wim Jansen, theoloog, pastor en schrijver. Er ligt net een vers boek: ‘Dominee zoekt God’.
,,De dag voor Pinksteren, de dag voor mijn hartinfarct dus, belde mijn uitgever. We gaan je boek uitgeven, was de boodschap. Later, toen ik aan het herstellen was, belde hij met de vraag of ik nog dingen wilde veranderen. Eerst dacht ik van niet. In juli begon ik aan het redigeren. Ik zat nog in de verwerkingsfase van het hartinfarct. Het laatste hoofdstuk gaat over de dood. Uiteindelijk heb ik dat nog behoorlijk doorgeploegd en verdiept. Ik zag in die maand een interview met oud-minister Witteveen. Hij verloor zijn zoon met zijn gezin door de ramp met de MH17. Daarover sprak hij vanuit een bepaalde geloofservaring, en vertelde dat hij zijn zoon om zich heen voelde als hij mediteerde. Ik las ook Turbulentie, het boek waarin Annette Herfkens beschrijft hoe ze als enige een vliegtuigcrash in de jungle van Vietnam overleeft. Het was een bijna-doodervaring die me raakte. Ik ben vrijzinnig. In de vrijzinnigheid wordt nogal horizontaal gedacht. Door wat ik meegemaakt heb is de verticale lijn naar het goddelijke veel intenser geworden. Als er zo aan je lijf wordt geschud, leef je opeens met een dimensie extra.’’

U bent afscheid aan het nemen. Daar hebt u de leeftijd voor.
,,Door het hartinfarct moet ik sneller afbouwen dan ik had gedacht. In Delft ben ik gestopt. Met de Vrijzinnige Koorkerkgemeenschap van Middelburg houd ik een lijntje in stand. In 2012 is Klaas Hendrikse daar gestopt. Aanvankelijk wilden ze een poule van meerdere predikanten samenstellen. Ik meldde me als freelancer. Het klikte zo goed, dat ze alleen met mij in zee wilden. Jongens, ik ben 63, waar begin je aan – dat heb ik gezegd. De laatste jaren van mijn carrière zijn echt top geweest, ik heb heel veel ruimte gekregen. De ideeën van Klaas Hendrikse herken ik, die vertegenwoordigen een gewoon vrijzinnig standpunt. Je gelooft niet in de man met de baard op de wolk, maar wel in het mysterie. Nee, ik word liever niet de opvolger van Klaas Hendrikse genoemd. Ik ben gewoon Wim Jansen. En Wim Jansen is van plan nog één keer per maand in Middelburg voor te gaan.’’<QA0>

Wim Jansen, portret voor jan/foto mechteld jansenfoto Mechteld Jansen

Misschien een moeilijk te beantwoorden vraag, zeker in een kort bestek. Maar: wat voor dominee is Wim Jansen?
,,Eén van mijn broers is zwaar geestelijk gehandicapt, hij kan niet praten. Zo’n jongen doet nogal wat met een gezin. Tot mijn twaalfde was hij in huis. Hij legde druk op het gezinsleven, je moest er altijd rekening mee houden dat hij geen spanning aan kon. In mijn geval heeft dat positief uitgepakt: ik heb een sterk gevoel ontwikkeld voor alles wat kwetsbaar is. Een beschermer willen zijn, dat heeft mij richting het predikantschap geleid. In de eerste plaats ben ik een Godzoeker, die aangetrokken wordt door het mystieke. Dat heb ik van mijn vader, we hebben hetzelfde gen. De andere kant van mij is de man die mensen tot steun wil zijn. In mijn boek haal ik Etty Hillesum aan. Net als zij zou ik een pleister op duizend wonden willen zijn.’’<QA0>

Dominee zoekt God, pagina 33/34:
,,Ik kan geen kwestbaarheid zien. Dat is mijn eigen kwetsbare plek. Vooral als het argeloze mensenkinderen betreft, die zich verheugen op iets feestelijks. Zoveel belofte! Die kan immers nooit worden ingelost. Een kind dat uitziet naar zijn verjaardag – het is in staat mijn hart te breken. Net als senioren die in april met hun caravan de straat uit rijden. En mijn gekke broer Jaap die, voor hij een paar dagen op vakantie gaat, ons vrolijk neuriënd meetroont naar zijn kamer om ons zijn reistas te laten zien. Dit soort dingen, het is meer dan ik verdragen kan. Erger dan jonge sla in september. Misschien ben ik daarom dominee geworden. Het zal wel. Ik zou een pleister op duizend wonden willen zijn, net als Etty Hillesum.’’

En, die pleister, is dat gelukt?
,,Daarop kan ik volmondig ja zeggen. In Delft gaven de mensen me bij mijn afscheid het gevoel: heb ik dat echt voor jullie betekend? Huilende kinderen, dat had ik totaal niet verwacht. Een jongetje schreef in zijn afscheidsboekje: ‘En nu zal ik je bewaren in mijn hart’. Onvoorstelbaar hoeveel mensen mij in hun leven hebben toegelaten. Ik wil niet dat het blasé gaat klinken. Maar ik heb als dominee altijd voor het bezoekwerk gekozen, en niet voor het vergaderen. Het afscheid in Delft was hartverscheurend, daarvan heb ik een paar dagen moeten bijkomen. Mensen zien is heel belangrijk.’’

U draagt een zilveren kruisje op uw borst. Past dat bij een dominee?
,,Dat kruisje draag ik sinds ik geïnspireerd ben door de rooms-katholieke liturgie. In de jaren negentig van de vorige eeuw woonde ik in Enschede. Daar kerkten we in een enorme katholieke kerk. Al die kaarsen en die beelden, ik vond het heerlijk. Ik was toen een verlichte theoloog die de gevoelskant in zijn kerk miste. Vandaar dat kruisje. Mijn vrouw is overigens ook katholiek, al doet ze er niet veel mee. Ik heb een hele worsteling met de kerk en mijn beroep gehad. In het jaar 2000 ben ik als predikant gestopt, en heb ik me helemaal toegelegd op het onderwijs. De protestantse kerk is heel verbaal, heel zakelijk, ik heb moeite met die structuur. In 2003 ben ik toch weer predikant geworden. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. In die tijd in Enschede werden mijn gebaren liturgischer. Zo, wijd met mijn armen, als teken dat je echt iets opdraagt aan God.’’

Dominee zoekt God, pagina 213:
,,Dan zie ik mijzelf staan als in de liturgie op het stiltemoment, mijn handen open naar boven, in pure concentratie. Daar is een groot verlangen in. En trefzekerheid: jij, de enige die telt.’’

Bijna predikant-af. Hoe ziet de volgende fase eruit?
,,Het emeritaat is de laatste fase. Die wil ik ondergaan, ik wil de dood in mijn leven integreren. Ik noem het: oefenen in doodgaan. Toen ik daar in de operatiekamer lag en het bijna fout ging voelde ik een enorme overlevingsdrang: ik wil nog niet. Er was vooral veel strijd en schrik. De weken daarna dwarrelde alle spanning neer en kwam ik tot rust. Dat voelde bijna als een Godservaring. Ja, ik noem het toch maar zo. Het emeritaat voelt ook wel als een opluchting. Geen avondwerk meer, geen kringen en vergaderingen. Dat vond ik op het laatst wel zwaar. Ik heb nu meer tijd voor contemplatie en meditatie. Hopelijk wordt dat een rijkere fase van het leven. Het is een zoeken naar een nieuw evenwicht. Want ik ben me heel goed bewust geworden van mijn kwetsbaarheid. Dat de liefde de kern is van het leven, dat gevoel heeft zich alleen maar verdiept.’’

Is er ook sprake van loslaten, van onthechting?
,,Onthechten is heel belangrijk voor mij. In het boeddhisme speelt dat begrip een grote rol. Je hechting aan het leven, aan je kinderen, aan alles wat je van belang vindt. We hebben vier kinderen: drie mannen en een vrouw, zo moet ik dat tegenwoordig zeggen, en inmiddels vijf kleinkinderen. Ik ben altijd heel erg betrokken geweest bij mijn kinderen. Toch, je leert op den duur dat het beter is als je ze loslaat. In mijn pastorale werk heb ik ervaren dat onthechten een rol speelt in ieders leven. Ik had veel met stervenden te maken. Bij hen zag ik dat zelfs de grootste levensgenieters in een bepaalde fase in staat waren om alles los te laten. Dat heeft een mens waarschijnlijk van nature. Mijn eigen moeder was heel erg gehecht aan het leven. De laatste weken voor haar overlijden zag je haar loskomen. Ze zei: ik heb geen emoties meer. Dat is ook een vorm van onthechten. Ik kom veel in kloosters, met name in Zundert. Daar hebben ze Zen-meditatie geïntegreerd in het geloofsleven. De stilte, de mystiek, dat spreekt me erg aan in het klooster. Ik hoop nu meer als kloosterling te gaan leven, met meditatie en veel rustmomenten. Op die manier maak ik mijn eigen klooster.’’

Dominee zoekt God, pagina 214:
,,Niets doen. Alleen maar zoeken naar schoonheid en stilte. Ik ben geen liefhebber van de Beatles, maar sommige regels keren telkens terug in mijn hoofd, zoals nu het refrein van The fool on the hill: ‘But the fool on the hill / sees the sun goin’ down, / and the eyes in his head / see the world spinning round… Dat is waar ik al tijden naar verlang: leven in een kosmisch bewustzijn. Mij onderdompelen in een klaarte en ontvankelijkheid voor de mysteries van alledag. Mij verwonderen over wat er in Godsnaam allemaal gebeurt in dit universum. (…) Dat is wat een emeritus alleen nog maar hoeft te zijn: een ‘fool on the hill’. Iets zegt me dat ik dat altijd ben geweest.’’

***************************

Wim Jansen
geboren in het gehucht het Paradijs bij Terneuzen, gehuwd met Eliane de Boevere, vier kinderen, vijf kleinkinderen
1967-1972: Christelijke Kweekschool Middelburg
1972-1985: onderwijzer op scholen in Zaamslag, Westdorpe, Terneuzen en Geersdijk
1981-1988: theologiestudie protestantse faculteit Brussel
1985-1988: pastoraal werker gereformeerde kerken in West-Zeeuws-Vlaanderen
1989: doctoraal theologische universiteit Kampen
1988-1990: docent godsdienst MBO Ter Welle Goes
1990-1994: predikant gereformeerde kerken Veere/ Gapinge (van 1992 tot 1994 parttime docent godsdienst havo/vwo CSW Middelburg)
1994-2000: predikant hervormde/gereformeerde Verrijzeniskerk Enschede-Zuid
2000-2001: docent levensbeschouwing/Nederlands Twickelcollege Hengelo
2001-2003: docent godsdienst CSW Middelburg
2003-2007: halftime predikant protestantse kerk Driewegen/Ellewoutsdijk/Ovezande, daarnaast halftime docent levensbeschouwing en stagebegeleider pabo Hogeschool Zeeland. (2008-2010: studentenpastor)
2007-2013: halftime predikant protestantse kerk Brouwershaven, daarnaast tot 2010 halftime docent HZ (2008-2010: studentenpastor)
2010-2015: halftime predikant vrijzinnig hervormden in Delft, tot 2013 ook predikant in Brouwershaven, 2013- 2015 halftime predikant van de vrijzinnige Koorkerkgemeenschap Middelburg
2015: emeritaat (nog licht verbonden aan de Koorkerk)

Wim Jansen publiceerde enkele theologische boeken, een poëziebundel en twee autobiografische boeken: Boerenkind en Vlammend Paradijs. Zijn laatste boek Dominee zoekt God werd vrijdag 16 oktober 2015 gepresenteerd in de Koorkerk in Middelburg.

 

 

Dit bericht is geplaatst in Biografie, Godsdienst met de tags . Bookmark de permalink.

Één reactie op Dominee zoekt God

  1. melis van den hoek schreef:

    benedictus

    als monnik in mijn klooster
    open ik mijn eigen rooster
    om lucht en levenslicht te zien

    om vertes te betasten
    een god te zijn voor gasten
    met wierook en met wijn

    kom in mijn klooster klein

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *